|   VƯỜN
HỒNG
Tạp văn
NGÂM
THƠ 
VỀ
THĂM VƯỜN CŨ
Trang
Học Làm Thơ
TRÁI TIM HỒNG
Mối
tình tri kỷ trong bài thơ "Ông đồ”
 Nét
chữ đầu xuân.
Mỗi năm khi hoa đào rộn ràng khắp đất trời, tôi
lại đến thăm nhà thơ trào phúng Tú Sót (tên thật
là Chu Thành), một ông đồ trong CLB Cảo thơm thư
hiên. Trong cái thanh tịnh của một sớm đầu Xuân
Bính Tuất, nhà thơ Tú Sót đã kể lại cho tôi nghe
buổi "hầu chuyện" thơ của ông với cụ Vũ
Đình Liên cách đây vừa đúng mười lăm năm như một
sự tri ân với thi sĩ tài hoa quá cố, tác giả của
bài thơ "Ông đồ".
Mùa xuân này, nhà thơ Tú Sót yếu nhiều vì ông đang
bệnh nặng nhưng mồng hai Tết, ông đòi vợ dìu ra
góc phố 64 Bà Triệu, nơi vỏn vẹn vài mét vuông vỉa
hè không mái che, gạch đá lổn nhổn nhưng lại là
"trụ sở" của CLB Cảo thơm thư hiên, nơi
tựu hội những "ông đồ" già chuyên viết
chữ cổ, nơi ông đã gắn bó ngót một phần ba cuộc
đời.
Ông đồ Tú Sót giờ chưa thể viết chữ vì tay run,
mắt kém, hơi thở khó nhọc nhưng ông muốn ra đây
để dưỡng lại tâm hồn, để gặp lại những kỷ niệm thân
thuộc có đầy đủ dư vị thăng trầm, dâu bể khi nhiều
năm trước, biết bao người đã vô tình lướt qua mấy
ông đồ già "gàn dở" này.
Trong cái thanh tịnh xin và cho chữ của một sớm
đầu Xuân Bính Tuất, nhà thơ Tú Sót đã kể lại cho
tôi nghe câu chuyện thơ, nói đúng hơn là buổi "hầu
chuyện" thơ của ông với cụ Vũ Đình Liên cách
đây vừa đúng mười lăm năm như một sự tri ân với
thi sĩ tài hoa quá cố, tác giả của bài thơ "Ông
đồ".
Đây cũng là buổi "hầu chuyện" cuối cùng
của Tú Sót với tác giả "Ông đồ" vì sau
đó vài năm, thi sĩ tài hoa này đã về nơi vĩnh hằng.
Thật ra ý định ghi lại xuất xứ bài thơ "Ông
đồ" đã được ông Tú ấp ủ từ năm 1989, nhưng
rồi cứ nấn ná vì lý do này nọ mà chưa thực hiện
được. Và ngày 24/10/1991, một buổi chiều thu nhạt
nắng, sau khi thắp hương viếng phần mộ nhà văn Vũ
Trọng Phụng, nhà thơ Tú Sót đã mời nhà thơ Vũ Đình
Liên lại nhà mình để được "hầu chuyện".
Kể lại kỷ niệm này, ông rưng rưng: "Rất ít
người biết rằng, bài thơ "Ông đồ" và nhiều
bài thơ khác của cụ Vũ Đình Liên còn nặng kỷ niệm
về người vợ tảo tần của nhà thơ. Cụ gọi đó là cái
tình tri âm, tri kỷ đã theo cụ trọn cuộc đời. Bà
chẳng làm nghề gì cao sang, chỉ là cô hàng xén ở
phố Hàng Bồ. Cụ Liên khi đó là anh chàng thư sinh
học trường Bưởi, ngày nào cũng đi qua con phố có
cô hàng xén dễ thương đó và chẳng biết tự bao giờ,
chàng trai trẻ thi sĩ này đã phải lòng. Phải lòng
gánh hàng chỉ có kim, chỉ, đèn dầu, phải lòng người
bán hàng nhu mì, đôi má ửng hồng e thẹn, nhưng chàng
thanh niên Vũ Đình Liên còn phải lòng cả cái khung
cảnh bình dị mà chỉ có trái tim thi sĩ mới rung
lên được sợi tơ tình cảm đó: bên cạnh cô hàng xén
còn có một ông đồ già ngồi viết chữ. Họ ngồi cạnh
nhau nhiều tháng trên hè phố cùng kiếm sống nhưng
cũng không bị "Pu-lít" (cảnh sát) đuổi
phạt bao giờ.
Thời đó, kẻ sĩ nước mình có mấy ai giàu. Ông đồ
nghèo đến nỗi không có nhà phải ngồi ở vỉa hè để
bán chữ, mà còn không có cả tiền mua giấy nên phải
ngồi bên cô hàng xén. Để khi có khách đến thuê viết,
ông đồ chỉ cần với tay về phía cô hàng xén: "Này,
này, cô cho tôi nhờ tờ giấy, nhờ cái bút",
vậy là được cả đôi bên! Họ cứ dung dị sống, dung
dị gắn bó mưu sinh với nhau trên một góc vỉa hè
chật chội mà đâu có biết rằng, có một anh chàng
thư sinh nho nhã đã khắc ghi hình ảnh đó trong lòng.
Cụ Tú Sót chậm rãi: "Thơ không phải lúc nào
muốn là bật ra được, nó phải là những cảm xúc căng
chật trong lòng, là những nỗi buồn khắc khoải mà
không viết ra anh không thể hóa giải nỗi lòng mình
được". Ban đầu, cụ Vũ Đình Liên khắc họa hình
ảnh "Ông đồ" chỉ bằng một câu vè: "Hàng
Bạc đi lên Hàng Bồ. Trên đường đi học, ông đồ buồn
thiu". Nhưng rồi, có một ngày xuân, nhà thơ
đi qua con phố thân thuộc đó, bỗng thấy trống vắng,
chỉ còn những bậc thềm hoang lạnh vì không thấy
ông đồ đâu nữa. Nhìn phố xá và dòng người thờ ơ
vô tình đang thưởng ngoạn vui xuân, nhà thơ đã đau
đớn nhận ra vì sao ông đồ đã rời bỏ nơi này. Người
đời lãng quên ông đồ, lãng quên luôn một nét văn
hóa truyền thống. Chỉ kịp nghĩ đến đó, trái tim
đa cảm của nhà thơ bỗng bật lên một tiếng nấc thương
xót kẻ "hàn nho mãi tự": "Năm nay
đào lại nở. Không thấy ông đồ xưa. Những người muôn
năm cũ. Hồn ở đâu bây giờ?!".
Sau này, khi bài thơ "Ông đồ" đã trở
thành một tác phẩm văn học đỉnh cao về niềm hoài
cổ thì có người cho rằng, nếu Vũ Trọng Phụng là
ông "vua cười", cười bật máu ra đầu ngòi
bút thì nhà thơ Vũ Đình Liên phải là ông "vua
khóc", khóc tuôn ra đầu ngòi bút những dòng
nước mắt, tiếng khóc lay động cả những tâm hồn vô
cảm nhất. Tâm sự lại điều này với người bạn thơ
già Tú Sót, cụ Vũ Đình Liên hài hước mà mắt ngấn
nước: "Điều này, tôi phải giành giải nhất,
tôi chẳng nhường cho bất cứ ai. Nhưng bạn ạ, có
lúc tôi cảm giác bài thơ "Ông đồ" hình
như không phải của mình mà là tiếng nói từ ngàn
xưa vọng lại"...
Câu chuyện xúc động này được nhà thơ Tú Sót ghi
lại vào một chiếc băng cát sét cũ kỹ, thi thoảng,
nhớ bạn nhớ cảnh, nhớ tình, ông lại mang ra nghe
để ngâm ngợi, đủ thấy mối thâm tình của hai tâm
hồn hoài cổ đồng điệu. Tôi mang theo câu chuyện
thơ đó hoà vào phố xá ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám,
bắt gặp cảnh những ông đồ trẻ đang cho chữ, bắt
gặp cảnh học sinh, sinh viên với khuôn mặt măng
tơ nâng niu từng con chữ dưới ánh nắng vàng sóng
sánh mà thấy thanh thản, nhẹ lòng hơn.
Tôi chợt nhớ tới mấy vần thơ cuối trong bài thơ
"Gửi tác giả bài thơ Ông đồ" của nhà thơ
Tú Sót: "Ông đồ sống lại khóc nhà thơ. Hay
là xót mới với thương xưa. Tiếng nấc nối liền bao
thế kỷ. Nhà thơ nay lại hóa thành thơ". Những
ông đồ hiện đại dù không khăn xếp, áo the nhưng
có lẽ sự hướng thiện thành tâm với văn hóa cổ trong
họ sẽ là một cầu nối thực tại với quá khứ, để mỗi
cái Tết vẫn lưu giữ được hương vị truyền thống ngày
xưa.. Thu Phương
|
.
