Nguyễn Du Có
Thực sự Hoài Lê?
Hômnay tìnhcờ
mở một quyển sáchgiáokhoa nóivề truyện Kiều thấy tácgiả
bànluận về tâmsự hoài Lê của cụ Tiên Ðiền làm tôi nghingờ
, thấy có một điềugì bấtổn. Tôi khôngbiết sựthật cụ
Tiên Ðiền mang cáitâmsự lạlùng đó haykhông? Tạisao cụ
lại phải hoài Lê, nếucó hoài, có thương, có nhớ, có
tiếc thì tiếc những ông vua giỏidang, tàiđức chứ ai
lại đi tiếc cái Nhà Lê .. mạt đó! Ai chứngminh được
tâmsự hoài Lê của cụ là sựthật, tàiliệu nào nói đến
điều đó, giađình, bạnbè, hàngxóm,những người thânthuộc,
có ai được nghe cụ thốlộ tâmsự đó chưa? Trong các bàithơ
chữHán, chữNôm, từ ba tácphẩm viết bằng chữHán (Thanh
Hiên Thitập, Nam Trung Tạpngâm, Bắchành Tạplục) chođến
bốn tácphẩm bằng chữNôm (Thác Lời Trai Phường Nón, Văntế
Hai Cô Gái Phườngvải, Văntế Thậploại Chúngsinh, Ðoạntrường
Tânthanh) khôngthấy một câu, một đoạn nào mang ýnghĩa
"hoài Lê", dù nghĩađen hay nghĩabóng, bài
nào của cụ đã dám diễntả cái tâmsự " bấttrung"
đó ?
Sách đã nói: " Trungthần bất sự nhị quân",
là người đã đỗ đến tamtrường, từng đisứ sang Trunghoa,
làmquan đến chức Ðôngcác đạihọcsĩ, cụ tất hiểu điềuấy
hơnaihết. Là người xuấtthân nhohọc, tàihoa phongnhã,
đầy khítiết thì càng khôngthể mang cái tâmsự vừa bấttrung
vừa.. phảnloạn đó! Sởdĩ tôi gọilà tâmsự phảnloạn vì
cụ khôngthể bắtchước những bọn đứng núi này trông núi
nọ, làmquan, ăn bổnglộc của Triều Nguyễn mà dám tưởngnhớ
đến Nhà Lê, (tội này nhẹ nhất là chémđầu không thì cũng
truditamtộc), mà thựcsự Nhà Lê thờiđó chỉlà một Nhà
Lê... mạt, với những Lê Chiêu-Thống nonyếu, bấttài,
bấtlực, Lê Hiển-Tông ngồi làmbùnhìn trong suốt 46 năm,
chẳngcógì đáng mà phải.. hoài, phải nhớ, phải mong,
quyềnbính đã nằm trong tay Chúa Trịnh, Vua Lê chỉ ngồiđó
làmvì, mọichuyện đều do phủ Chúa quyếtđịnh, bổnglộc
đều do Chúa Trịnh banphát, vậy nếucó hoài thì hoài Trịnh
chứ sao .. hoài Lê??? Nếucó hoài Lê đi chăngnữa là hoài
cáithời xaxưa của vua Lê Thái-Tổ (1428-1533) đánhđuổi
quânMinh dànhlại độclập cho nướcnhà, hoặc vua Lê Thánh-Tông
một vị hiềntriết, thôngminh báchọc, chứ ai lại đi hoài
cái ôngvua bạcnhược kia! Hơnthếnữa, đasố những người
trong dònghọ cụ Tiên Ðiền đều phò Nhà Trịnh từ Nguyễn
Nghiễm cho đến Nguyễn Khản đều được Chúa Trịnh vịnể,
tindùng.
"Ăn cây nào rào cây ấy." Ăncơm của Chúa Trịnh,
Chúa Nguyễn mà cứ nằngnặc .. hoài Lê thì đúngra phải
căngra đánhcho một trăm trượng mới hảdạ!!! Vảlại, trong
Ðoạntrường tânthanh cụ cũng đềcao đạolý "trung,
hiếu, tiết, nghĩa", cụ còn thấmnhuần tinhthần "trungquân
áiquốc" của Mạnh Tử thì khôngcó một lýdo gì lại
hoài Lê, lại ngấmngầm tỏvẻ bấttrung với Nhà Nguyễn!!!
Nói vậy thì nói chứ có hoài ai đichăngnữa cũng khôngphải
đứctính tốt của một chínhnhân quântử! Gán cho cụ Tiên
Ðiền cái "bảnán" hoài Lê, tôi nghĩ, là hạnhục
cụ chứ thậtra chẳngcó vinhdự gì, nếu cụ cònsống mà biết
điềunày thì chắcchắn phải .. latrời!!!
Ðasố những sĩphu thời Lê Mạt điều biếtrõ Chúa Trịnh
chuyênquyền nhưng vì chứctước, bổnglộc, địavị, danhvọng
mà phải phò Trịnh. Khi Nhà Tâysơn mangquân ra Bắchà
với danhnghĩa " Phò Lê, diệt Trịnh" thì hầunhư
cả dònghọ nhà Nguyễn Tiên Ðiền đều chống Nhà Tâysơn
bởivì đụngchạm đến quyềnlợi riêngtư chứ chẳngcó lýtưởng
phò Lê gìcả! Việc cụ Tiên Ðiền định chạytheo Lê Chiêu-
Thống sang Tầu (nhưng thấtbại) cũng chỉlà mộtcách mưutìm
bổnglộc cho chínhmình chứ khôngphải vì trungthành, trungnghĩa!
Nếunói là trungthành thì tạisao khônglo việc cầnvương
cho đếnnơi đếnchốn màlại ra cộngtác với Vua Gialong???
Trướckhi chứngminh cụ Tiên Ðiền khônghề hoài Lê như
ngườiđờisau gánghép, thiếttưởng nên lượcqua phần tiểusử
và tìnhtrạng xãhội lúcđó.
- Cụ sinhngày 3 tháng 1 năm 1766 (tứclà ngày 23 tháng
11 năm Ấtdậu) , có sách đề năm 1765 tức là năm thứ 28
niênhiệu Cảnhhưng, nguyênquán Làng Tiên Ðiền, Huyện
Nghixuân, Tỉnh Hàtĩnh, thânphụ là nhịgiáp tiếnsĩ Nguyễn
Nghiễm, thânmẫu là bà trắcthất Trần-Thị Thấn.
- Năm 1771 : Anhem nhà Tâysơn khởibinh, Nguyễn Du được
5 tuổi.
- Năm 1776 : Tâysơn hạthành Giađịnh.
- Năm 1778 : Nguyễn Nhạc lênngôi vua tại Quinhơn.
- Năm 1782 : Trịnh Sâm mất, Trịnh Tông lênngôi Chúa
cử Nguyễn Khản ( anhcả của Nguyễn Du) làm Thượngthư
Bộ Lại, Nguyễn Du được 16 tuổi.
- Năm 1785 : Nguyễn Huệ đạithắng ở Phú Xuân. Nguyễn
Du 19 tuổi đỗ tamtrường
- Năm 1786 : Nguyễn Huệ ra Bắc diệt Trịnh vói chiêubài
"diệt Trịnh, phò Lê". Nguyễn Du được 20 tuổi,
" cóthể" khởisự viết Thanhhiên Thi tập.
- Năm 1788 : Nhà Lê mấtnghiệp , Nguyễn Ánh táichiếm
thành Giađịnh.
- Năm 1789 : Quang Trung đạiphá quân Thanh, Vua Lê
Chiêu-Thống trốnsang Tầu cầucứu, Nguyễn Du (23 tuổi)
đang giữchức quanvõ ở Tháinguyên, khôngthể sang Tầu
với Vua Lê, đành về làng Quỳnhcôi ở với anhvợ là Ðoàn
Nguyễn-Tuấn loviệc cầnvương nhưng thấtbại nên về ẩnnáu
tại Tiênđiền.
- Năm 1796 : Nguyễn Du dựđịnh vào Giađịnh cộngtác với
Chúa Nguyễn, âmmưu bị bạilộ, bị nhà Tâysơn bắtgiam ba
tháng. "Cóthể" cụ đã thainghén Ðoạntrường
Tânthanh vào thờigian này. Nămnay Nguyễn Du đúng 30
tuổi. " Trảiqua một cuộc biểndâu". ( Một biểndâu=
30 năm)
- Năm 1797 : Nguyễn Du ẩndật tại Tiên Ðiền,
- Năm 1801 : Nguyễn Ánh hạ Thành Huế, qua năm sau 1802
hạ thành Thănglong thốngnhất sơnhà, lênngôi Hoàngđế
niênhiệu Gialong, xuốngchiếu mời các cựuthần Nhà Lê
trởlại làmquan. Ðếnđây bắtđầu cáikhúcmắc, đầumối cho
những nghivấn vănhọc saunày. Sửliệu không ghi rõ cụ
" bị" hay "được" ra làmquan (vì
chỉ mộtmình cụ biết chuyện này) . Nếu "bị"
ra làmquan thì tâmsự hoài Lê cóthể xẩyra, hoặc nếu vì
ham bổnglộc, danhvọng, địavị mà "được" ra
làmquan thì tâmsự hoài Lê coinhư khôngcó (chỉ do đờisau
gánghép, bịađặt) hoặc nếucó thì cụ đángđể ngườiđời khinhthường,
chêbai không xứngđáng là một kẻsĩ đã thấmnhuần tinhthần
Khổng-Mạnh. Cụ lầnlượt nhậnchức trihuyện Phùdực (Tháibình),
triphủ Thườngtín, Bốchánh Tỉnh Quảngbình.
- Năm 1805 : Vua Gia Long vời cụ vào Phúxuân bantước
Du Ðức Hầu, "cóthể" cùng năm này cụ đã hoànthành
tác phẩm Ðoạntrường Tânthanh.
- Năm 1813: Cụ được thăng Cầnchánh đạihọcsĩ, đồngthời
được cử làm Chánhsứ sang Tầu
- Năm 1820 : Vua Gia Long bănghà, Vua Minh Mạng lênngôi,
cụ được cử sang Trungquốc lầnthứhai, nhưng chưakịp đi
thì bịbệnh mất vào ngày 16 tháng 9 năm 1820, hưởngthọ
54 tuổi. Bâygiờ chúngta bướcvào giaiđoạn cựckỳ khókhăn
và tếnhị, đólà côngviệc tìmhiểu qua tácphẩm Ðoạntrường
Tânthanh cùng các bàithơ chữHán, chữNôm và cuộcđời tácgiả
xem thậtsự cụ Tiên Ðiền có mang tâmsự hoài Lê haykhông?
Ở các nước Tâyphương, việc nghiêncứu một tácgiả hay
một tácphẩm theo tiếntrình hoàntoàn khoahọc vì họ có
đầyđủ kiếnthức, phươngtiện, công, của để thựchiện tiếntrình
này mộtcách toànhảo, vôtư . Côngviệc nghiêncứu, phêbình
ở Việtnam gặpnhiều trởngại nhất là những tácphẩm cổ,
chúngta thiếuthốn đủthứ về sửliệu, thânthế tácgiả, thờiđại
tácphẩm thainghén, hoànthành cũngnhư chủđích của tácgiả
khi sángtác muốn nóilên tâmsự gì. Nhiều tácphẩm vănchương
của Việtnam nay đã bị tamsao thấtbản, mỗi bản in một
khác, lạithêm dịchlại từ chữHán, chữNôm mỗingười tùytheo
sựhiểubiết hạnhẹp, chủquan của mình, dịch khácnhau không
đúng nguyênbản, đôikhi làmsai hẳn ýnghĩa của tácgiả,
cókhi những điều chúngta biết về tácgiả chỉlà giaithoại,
tụctruyền, không căncứ vào những tàiliệu vữngchắc. Một
thídụ điểnhình là chođến bâygiờ chúngta biếtđược baonhiêu
về nữsĩ Hồ Xuân-Hương, cóthật có một người đànbà tên
là Hồ Xuân Hương, nếucó, thì thậtsự bà sinhra nămnào?
Hay chỉ là ngheđồn, tụctruyền, giaithoại, truyềnthuyết,
những bàithơ mà chúngta biếtđược cóthật là của một người
tên là Hồ Xuân-Hương mà chúngta chiêmngưỡng haykhông,
hay các cụ ta thờixưa hễ cứ thấy bàinào có vẻ "tục"
thì gánđại cho Hồ Xuân Hương, lâudần từ đờinày sang
đờikhác mặcnhiên những "gánđại" đó trởthành
sựthật!!!
Ðólà một điều khókhăn cho côngviệc nghiêncứu vănhọc
saunày. Trở lại Ðoạntrường Tânthanh, chúngta có ítnhất
bẩy bản chữNôm và hai mươi mốt bản quốcngữ, mỗi bản
đôikhi có nhiều chữ thật khácnhau từ cáchviết cho đến
ýnghĩa, thí dụ, có bản in "Phongtình CỔ lục còn
truyền sử xanh" bản khác in " Phongtình Cốlục
còn truyền sửxanh" Có bản in " Ngựaxe như
nước áoquần như NEN" có bản in " Ngựaxe như
nước áoquần như NEM". Hoặc " Giatư NGHỈ (dấuhỏi)
cũng thườngthường bậctrung" hoặc " Giatư NGHĨ
(dấungã) cũng thườngthường bậctrung" Qua những
sựkhácbiệt ấy chứngtỏ các cụta ngàyxưa không đặtnặng
vấnđề bảotồn vănhóa, chúngta khôngcó những thưviện,
việnbảotàng, trungtâm nghiêncứu, để gópnhặt, phânloại,
bảoquản những tàiliệu lịchsử đưađến tìnhtrạng "
rốiloạn vănhọc" như hiệnnay, ai muốn nói gì thì
nói, muốn viết gì thì viết, kểcả những nhànghiêncứu,
phêbình vănhọc, hầunhư những gì chúngta biếtđược về
tácphẩm, tácgiả đềulà .. giảthuyết!!! Mỗingười như một
ôngthầybói mù coi voi mà đưa một giảthuyết khácnhau
làmcho lũ hậusinh lâmvào mêhồntrận! Một điều đaukhổ
là những giảthuyết của những ông thầybói mù này lạiđược
mangvào vănhọcsử, giảngdạy ở bậc trunghọc, đạihọc!!!
Muốn nghiêncứu một tácgiả phảibiết tácgiả đó sinh nămnào?
Ởđâu? Giathế rasao? Hoàncảnhsống nhưthếnào? Tìnhtrạng
xãhội lúcđó rasao? Chiếntranh? Hòabình? Ðờisống vậtchất,
đờisống tinhthần, đờisống tìnhcảm. Tấtcả từ những chitiết
nhỏnhặt thờiniênthiếu, lúc trưởngthành, lúc thainghén
tácphẩm, lúc viết tácphẩm đều ảnhhưởng tới tácphẩm đó.
Muốn vậy nhànghiêncứu, nhàphêbình phải xemxét cặnkẽ
từng chitiết, nếucóthể đến tậnnơi tácgiả đó đãtừng sống,
cănnhà tácgiả đó đã từng ở, từng điqua, tiếpxúc với
dânđịaphương để biết những phongtục tậpquán còn rơirớt
lại, những vănbản, những chitiết mà concháu, họhàng,
làngxóm, bạnbè còn lưugiữ, tấtcả được đemvề dùng những
phươngpháp khoahọc như phântích, tổnghợp, loạitrừ vv..
nhưvậy mới hyvọng -- tôi dùng chữ hyvọng -- có được
tàiliệu THẬT và SỐNGÐỘNG về tácgiả đó. Chúngta khôngthể
ngồi trên bànviết muốn viết sao, muốn vẽ voi, vẽ chuột
rasao lũ concháu phải chịuvậy!!!
Với Ðoạntrường Tânthanh, chỉ giớihạn trong tâmsự "hoài
Lê" của cụ Tiên Ðiền là một trườnghợp điểnhình.
Hầuhết các sáchgiáokhoa của chúngta, các tàiliệu còn
sótlại mà chúngta biếtđược đều nhaiđi nhailại cáitâmsự
"hoài Lê" đó mà thậtsự cụ Tiên Ðiền CÓTHỂ
KHÔNGCÓ! Là một người xuấtthân nhohọc, đã từng làmquan,
đã từng là Cầnchánh Ðiệnhọcsĩ, đã từng làm Chánhsứ sang
Trunghoa, đã hưởng biếtbao bổnglộc Nhà Nguyễn thì cụ
Tiên Ðiền có gan to bằng trời cũng khôngdám có tâmsự
đó vì các vuachúa thờixưa rất đanghi, chỉ hơi tỏvẻ bấtmãn,
bấttrung là cóthể bị chémđầu nhưchơi! Ngượclại, cụ Tiên
Ðiền rấtđược các vua Triều Nguyễn trọngvọng, tincẩn,
chính Giáosư Thanh Lãng cũng phải xácnhận đọc hết các
thơvăn của cụ từ chữHán sang chữNôm khônghề thấy một
đoạn nào cụ Tiên Ðiền ghét Nhà Nguyễn, kểcả Nhà Tâysơn,
hoặc tưởngnhớ Nhà Lê, hơnthếnữa cụ rất thíchthú trong
thờigian làmquan phụngsự Triều Nguyễn, ngayđến lúc bịbệnh
gầnchết, tưởng lạiđược phụngmạng vua đisứ lầnthứhai,
nhưng chẳngmay bạobệnh quađời, chứngtỏrằng cụ chẳng
hoài .. ai cả!!
Vua cho việc thì làm hếtmình hếtsức, tậntâm tậnlực,
đólà ướcnguyện, tâmchí của kẻsĩ. Ngườiđờisau "gánđại"
cho cụcái tâmsự giống tâmsự của nàng Vương Thúy Kiều,
đã thềthốt với Kim Trọng mà phải rơivàotay Thúc Sinh,
Từ Hải trong suốt mười lăm năm , cóthể hoàntoàn sailầm,
vì nếu tâmsự đó có thật chăngnữa, cụ cũng chẳng dạigì
bộclộ ra (để mangtội bấttrung) hoặïc ví mình với một
"conđĩ" (câu của cụ Ngô Ðức Kế và Huỳnh Thúc
Kháng) xấuxa đêhèn. Chúngta thấy năm 1786 cụ cũng đãtừng
là một quanvõ ở Tháinguyên vậy tạisao không tự ví mình
như Từ Hải :
Ðường đường một đấng anh hào
ítnhất cũng vinhdự hơnnhiều!
Viết một tácphẩm, nhấtlà đạitácphẩm như Ðoạntrường
Tânthanh khôngthểnào hoàntất mộtsớm mộtchiều, một tháng
một năm mà nhiềukhi trảidài từ nămnày qua nămnọ. Muốn
biết cụ Tiên Ðiền có hoài Lê haykhông, chúng ta thửxem
Ðoạntrường Tânthanh được thainghén hay bắtđầu viết từ
nămnào, nếu thainghén từ trướckhi làmquan cho Nhà Nguyễn
thì cógìđâu đểmà .. hoài!
Theo Trương Chính (đây cũng chỉ là giảthuyết) cụ Tiên
Ðiền thainghén Ðoạntrường Tânthanh vào năm 1796 , lúc
đó vừa tròn 30 tuổi , nên trong phần mởđầu Truyện Kiều
chúngta thấy câu:
Trảiqua một cuộc bểdâu
Những điều trôngthấy mà đauđớn lòng
Trong sách "Thầntiên Truyện" có viết:
Tam thập niên vi nhất biến
Thương hải biến vi tang điền
Cónghĩalà trong đờingười cứ bamươi năm (tam thập niên)
lạicó một lần thayđổi, biểncả hóathành ruộngdâu, ruộngdâu
hóa thành biểncả. Ðạinam Quốcsử Diễnca cũng có câu:
Biểndâu biếnđổi cơtrời
Mà so Hồnglạc lâudài ai hơn?
Năm 1796 (cụ Tiên Ðiền được 30 tuổi) , cụ đã chứngkiến
nhiều sựthayđổi tangthương ("Những điều trông hấy
mà đauđớn lòng") từ cảnh thấtbại nhụcnhã của Vua
Lê, Chúa Trịnh, đến loạn kiêubinh năm 1784, chuyện bănghà
của Vua Quang Trung năm 1972, ngườivợ thânyêu của cụ
mất năm 1795, tấtcả đã làm rungđộng tâmhồn cụ, vừavặn
lúcđó cụ tìnhcờ đượcđọc Kim Vân Kiều Truyện của Thanh
Tâm Tài Nhân mà viết ra Ðoạntrường Tânthanh.
Sosánh tâmsự của cụ với tâmsự của nàng Kiều cóthể không
ổnthỏa cholắm, nàng Kiều bỏ Kim Trọng lưulạc gianghồ
suốt mườilăm năm quatay hết Thúc Sinh lại Từ Hải, luônluôn
nhớvề mốitình xưacũ, còn cụ Tiên Ðiền mất Vua Lê, Chúa
Trịnh nhưng năm 1796 đã ralàmquan cho Nhà Nguyễn đâu,
vậy làmsao có tâmsự giống Vương Thúy Kiều được? (mãi
chođến năm 1802 mới "bị/được" ralàmquan cho
Triều Nguyễn). Nếu "bị" ralàmquan thì mayra
còn hoài Lê, còn "được" ralàmquan thì chẳngcòn
lýdo gì để hoài ai cả, chỉ hoài cái .. nồicơm!!!
Chínmươi phầntrăm tôi đoán cụ "ÐƯỢC" ralàmquan,
vì cụ khônghề phànnàn, tráchmóc Nhà Nguyễn, cụ còn được
Vua Gialong tindùng và thăngquan tiếnchức rầmrầm!!!
Cũngcó nhiều giảthuyết đưara chorằng cụ Tiên Ðiền viết
Ðoạntrường Tânthanh saukhi làmquan cho Triều Nguyễn,
như tácgiả Ðào Duy Anh, Hoàng Xuân Hãn đoán Nguyễn Du
viết saukhi đisứ về, dù trước hay sau, lúcnào đichăngnữa,
nếu chưa tìmđược bằngchứng như dicảo, búttích, sửliệu,
thì cũng chỉ là giảthuyết khôngthể quyếtđoán được!
Nếu đọckỹ Ðoạntrường Tânthanh chúngta cóthấy tácgiả
trìnhbầy hoàncảnh thươngcảm, éole của nàng Kiều rồi
nghĩ cụ Tiên Ðiền cũngcó hoàncảnh tươngtự cóthể sai,
vì là một thisĩ mang tâmhồn đasầu đacảm, trước những
bấtcông uấtức cụ mượn lờithơ để diễntả lại cái cảmxúc
đó, chứ chưachắc đã muốn gửigấm gì trongđó! Tôi biết
nhiều thisĩ trong vănthơ thì thanmây, khócgió, nhớnhung,
thươngtiếc, nhưng sựthật ngoàiđời lúcnào cũng vui như
tết, trong thơ thì:
Một chè, một rượu, một đànbà
Ba cái lăngnhăng nó quấy ta
Nhưng ngoàiđời lại là một người gươngmẫu, đạomạo, khôngthểnào
ngờđược!
Trong suốt chiềudài của hơn bốn ngàn năm dựngnước,
từ Ðời Hùng Vương, Nhà Ðinh, Lê, Lý, Trần, Nguyễn chođến
thời cậnđại, biếtbao cuộc đổithay, biết baonhiêu thăngtrầm,
các phenhóm, đảngphái thayphiên nắmquyền caitrị đấtnước,
đasố sĩphu của chúngta chỉ phò .. thịnh chứ ít ai dại
gì phò..suy! Gầnđây, nhấtlà dưới thời Phápthuộc biếtbao
sĩphu ra cộngtác với chínhquyền thuộcđịa, họ là những
người vănhay chữtốt, mộngước lấpsông vábiển, vìdân vìnước,
nhưng thựcsự họ rất tínhtoán, thựctế chỉ nghĩđến quyềnlợi
của giaicấp, của giađình, của cánhân, thơvăn thì caocả,
đasầu, đacảm, nhưng tháiđộ chínhtrị lại xuthời, thỏahiệp,
đầuhàng. Cụ Tiên Ðiền cũng chỉlà NGƯỜI không rangoài
cái địnhlý thôngthường ấy! Nhưvậy chuyện cụ "được"
ralàmquan cho Nhà Nguyễn và làm mộtcách hăngsay, đammê,
được các vua Triều Nguyễn trọngvọng, khenthưởng là chuyện..
bìnhthường , chẳng dạigì ôm cáibụng trốngrỗng mà hoài
cái Nhà Lê.. mạt đó!
Câuhỏi được đặtra là nếu thậtsự cụ Tiên Ðiền không
hoài Lê, thì giảthuyết này từđâu mà có?
Ðiềubấthạnh là chúngta cũng khôngđủ tàiliệu để chứngminh
ai là tácgiả của cáiquanniệm "quáigở" này,
chỉ biếtrằng quanniệm này được mộtsố người tánđồng,
trongđó đángkểnhất là những người đã ra cộngtác với
chínhquyền Pháp mưutìm vinhthân phìgia, cóđược quyềnthế,
tạođược thếđứng trong vănhọc, nhưng sợ thếgian chêcười,
nên mượn Truyện Kiều cũng như cụ Tiên Ðiền để bàochữa
cho hànhđộng "magiáo" của mình, tựví mình
như Vương Thúy Kiều, gán cho cụ Tiên Ðiền cáinhãn hoài
Lê cũng như họ, mặcdù làmcho Pháp nhưng vẫn mộtlòng
tưởngnhớ đến tổquốc, condân Việtnam, những người đó
phải kểđến Phạm Quỳnh, Tôn Thọ Tường, Nguyễn Văn Vĩnh,
v.v...
Ðó cũng chỉlà tháiđộ của đasố kẻsĩ "thựctế",
sốngtheo thuyết "quyềnbiến", "xuthời"
mà chính trong Ðoạntrường Tânthanh cụ cũng nhiềulần
catụng tháiđộ "chấpkinh tòngquyền" đó:
- Lần thứnhất khi Thúy Kiều bánmình chuộc cha, biết
bánmình là hànhđộng xấuxa, nhưng vì đồngtiền trướcmắt,
nàng tự bàochữa:
Saocho cốtnhục vẹntoàn
Trongkhi ngộbiến tòngquyền biếtsao.
-Lần thứhai sau khi Kim Trọng tìmđược Thúy Kiều, nàng
muốn đitu cho trọnkiếp thì Vương Ông khuyêngiải:
Tuhành thì cũng phải khi tòngquyền
-Lần thứba xẩyra saukhi Kim Trọng tìmđược nàng, muốn
táihợp duyênxưa chotrọn lờihứa lúcbanđầu (mườilăm năm
trước) nên tìmcách dỗngon dỗngọt:
Xưanay trong đạođànbà
Chữtrinh kia cũngcó babẩy đường
Cókhi biến, cókhi thường
Cóquyền nàophải một đường chấpkinh
Nhưng nóichocùng, ta cũng không trách họ được, dù aiai
đichăngnữa, kểcả chúngta, cả cụ Tiên Ðiền, cả nhũng
kẻsĩ thờixưa, thờinay, đều chỉ biết "tòngquyền",
cứ thấy đâu "ốpphơ gióp" thơm, tiền nhiều,
thì chạy nhanh đến.. bắt , chỉ hoài cái.. nồicơm chứ
chẳng hoài ai cả!!!
Bắc Giang
|
LỊCH
SỬ VĂN MINH, VĂN HOÁ VIỆT NAM
|
