| 
Vài
Cảm Nghĩ Chợt Tới Khi Đọc "Đời Nguyễn Bính"
Sau một đêm thức trắng bởi
mở room (phòng voice chat trên paltalk) và trò chuyện
tản mạn cùng các chater khác, tôi đi ngủ hồi 7 giờ
sáng và thức dậy vào hồi 14 giờ chiều. Mới thư giãn
xong (sau bài khí công), tôi bưng ly cà phê đen,
mở máy, nối mạng, chưa kịp uống tới hớp thứ hai,
mắt còn đang dán vào trang "Viet bao online"
để xem tin thời sự thì Yahơo Messenger réo gọi.
Tôi nghĩ: "Hỏng! lại bị "mãnh" Nguyen
Kha "quấy nhiễu."
"Trốn"
không nổi, tôi đành nhấn bàn phím "Hi"
để trả lời "Toi dang ngu ma may bao co anh
giat minh" của NguyenKha.
Sau
một hồi tâm tình, anh hỏi tôi có muốn đọc vài trang
về Nguyễn Bính (NB) không, anh sẽ scan từ cuốn "Đời
Nguyễn Bính" mà anh có?
Mừng
hơn được bữa sáng ngon, tôi vội bảo anh: "Tuyệt
qúa!"
Vừa nhận E-Mail của anh, vừa
nhấn phím trả lời những trao đổi về nhân tình thế
thái trong làng chính trị hải ngoại của anh, tôi
vừa nhân cơ hội mở và đọc những bản chụp sách "Đời
Nguyễn Bính" anh vừa gửi tặng.
Trong
khi đọc lướt (tôi hay đọc nhanh như vậy) những trang
sách của nhiều tác giả trong nước viết về "đời
Nguyễn Bính", tôi chợt thấy trong bài "Mùa
Mơ Chùa Hương Nhớ Nguyễn Bính" của tác giả
Ngọc Giao, tả chi tiết về vài năm cuối đời, về cảnh
ngộ khốn khổ và cái chết của Nguyễn Bính (Ngày 21.01.1966,
ông được người ái mộ thơ mời uống rượu. Say rượu,
bức nóng, ông ra cầu ao rửa mặt, bị trúng gió, ngã
úp trên bùn nước bên cầu ao, và ông chết tại đó),
thì mới hiểu rằng Tô Hoài viết về Nguyễn Bính trong
cuốn Hồi ký Tô Hoài, tại phần "Cát Bụi Chân
Ai", là không đúng với thực tế tư tưởng và
đời sống của Nguyễn Bính!
Bỏ qua bài ấy, tôi tiếp tục
lướt đọc tới bài "Chửi Đông chửi Tây- Tây cũng
phải chịu" của tác giả Đỗ Đình Thọ, kể rằng,
vào khoảng những năm 1938- 1939, nhà thơ Nguyễn
Vỹ (chủ báo Việt-Pháp) đã mời Nguyễn Bính, họa sỹ
Nguyệt Hồ, tác giả bài viết (Đ.Đ.Thọ), và tên thực
dân Rơnê Cretsắc (René Creyssac-trưởng phòng kiểm
duyệt báo chí Bắc Việt) đi hút thuốc phiện ở phố
Mã Mây Hà Nội, nhằm tranh thủ hắn hầu giảm thiểu
khó khăn cho tờ Việt-Pháp.
Trong
cuộc vui say bên bàn thuốc, nhân khi tên thực dân
rất giỏi tiếng Việt, rành văn hóa, sành ẩm thực
và lối chơi Việt bốc hứng khoe tài ứng thơ, các
kẻ kỹ An Nam nhà ta đã thòng tên thực dân vào cuộc
vịnh thơ bên bàn đèn, dùng ngôn ngữ thần tình Việt
nam, vừa chửi thực dân (Tây), vừa moi túi hắn. Tôi
xin lược trích:
-
... "Rơnê: Phi Yến Thu lâm... nghĩa cũng hay...
nhưng bỗng khựng lại, nên đành quay sang bảo mọi
người: Thế nào các ông, tiếp vào đi chứ? Nếu vị
nào làm hay, tôi xin thưởng luôn bốn điếu chính
phẩm và năm đồng bạc, ngang giá nhuận bút bài thơ
bát cú đó."
-Nguyệt
Hồ: Quan Lớn nói thật chứ?
-
Tôi chưa hề nói dối bao giờ!
Nguyệt
Hồ nháy Nguyễn Bính.
-
Nguyễn Bính: Nằm trên giường tựa nằm trên mây.
-
Rơnê: Ồ! Tuyệt cú! ... Mời ông Nguyễn Vỹ.
-
Uyn, dơ, troa, cát, ken cờ píp!
-
Rơnê: Hay ! Đúng là khẩu khí ông Vỹ. Mời ông họa
sỹ.
-
Nguyệt Hồ: Quật ngã An Nam, ngã cả Tây.
Mọi
người cười Ồ!...
-
Rơnê nhổm dậy, nghiêm mặt: ông nói gì?
-
Nguyễn Bính giải thích: Nàng tiên nâu này mà làm
tình mấy "phùa" nữa thì chẳng những người
An Nam nào cũng ngã, mà ngay cả Tây cũng phải ngã!
Rơnê
cứng họng trước súc tích ngôn ngữ Việt, đành lấy
lại hứng khởi, đọc nguyên bài thơ:
-
Phi Yến Thu Lâm Nghĩ cũng hay,
Nằm
trên giường tựa nằm trên mây,
Une
deux trois quatre, quelques, pipes,
Quật
ngã An Nam ngã cả Tây.
Nhưng
nếu không có câu "Quật ngã cả Tây" thì
tôi thưởng liền.
-
Thấy Rơnê tỏ vẻ khó chịu, Nguyệt Hồ cười nói: Thôi
chúng tôi cho quan lớn chịu thưởng vậy.
-
Rơnê: Tôi không thèm chịu các ông đâu! Giờ tôi ra
đề bài về "Á Phiện", vị nào làm thơ hay,
tôi sẽ thưởng luôn cả thể.
-
Nguyệt Hồ: Thế nào ông Nguyễn Bính? Giật giải luôn
chứ?
-
Nguyễn Bính lim dim đôi mắt, mủm mỉm cười, sau một
lúc đọc luôn bốn câu:
-
Phảng phất hồn mơ nấm mộ đen,
Tai
nghe giọt nhựa khóc trên đèn,
Mê
ly cả bầu trời Đông Á,
Nhè
nhẹ tâm hồn lỏng khóa then.
Mọi
người trố mắt nhìn, chịu tài Nguyễn Bính làm thơ
tả cảnh hút thuốc phiện thiệt tuyệt. Buộc Crétsắc
phải thưởng cho cả làng, và Nguyễn Bính đã khao
lại cả bốn người."
Xem tới bài "Người ta
(Việt Nam) phiên dịch tiếng ta sang tiếng Tây cho
người ta nghe" cũng của tác giả Đỗ Đình Thọ,
tôi lại thêm lần thán phục nhà thơ Nguyễn Bính,
bởi ông không chỉ biết chơi, mà ông còn biết ngẩng
cao đầu trước thế lực thực dân cầm quyền và cả trước
những thói xu phụ Tây vốn là trào lưu của lớp trưởng
giả khi đó. Chuyện nôm na như sau:
-
Năm 1944, trong cuộc viết thi truyện ngắn của báo
Thanh Niên Đông Pháp (báo có uy thế tại Sài Gòn),
truyện "Không Đất Cắm Dùi" của Nguyễn
Bính được giải nhất. Để khuyếch trương thanh thế
tờ báo, tòa soạn báo liền tổ chức lễ trao giải tại
rạp hát Nguyễn văn Hảo. Khách tới dự đủ mọi thành
phần, mọi giới thuộc tây, ta ở Sài Gòn, và có cả
vợ chồng các viên quan Đốc lý, quan đại diện phủ
Toàn quyền tới tham dự.
Theo
thông lệ, người nhận giải thưởng xong sẽ đọc "Đáp
từ" với ban chủ khảo và quan khách, mà phải
đọc bằng tiếng Pháp!
Sau
một hồi diễn văn tổng kết cuộc thi do báo TNĐP tổ
chức thành công, chủ báo Trần văn Hanh tuyên bố
giải nhất trao cho truyện ngắn "Đất Không Cắm
Dùi" và mời viên Đốc lý lên trao giải thưởng
cho Nguyễn Bính.
Viên
Đốc lý Pháp lại ủy quyền cho vợ (một bà đầm to béo)
lên thay mặt chồng. Khi Nguyễn Bính nhận giải và
nụ hôn ngoại giao của bà vợ Đốc lý xong, chủ báo
Trần văn Hanh mời nhà thơ đọc "đít cua"
(đáp từ).
Nguyễn
Bính tay cầm tờ giấy chép bài "đít cua"
(do Hoàng Tấn soạn giúp bằng tiếng Pháp), e hèm
giọng, mọi người tưởng ông đọc bằng tiếng Pháp như
thông lệ thời đó, nhưng không ngờ ông lại dõng dạc
đọc bằng tiếng Việt: "Thưa qúy bà, qúy ông
kính mến"... Nghe vậy, viên chủ báo nhìn viên
Đốc lý. Viên Đốc lý nhìn viên Đại diện Phủ Toàn
Quyền. Còn cả rạp thấy Nguyễn Bính cứ thao thao
đọc bằng tiếng Việt thì vỗ tay vang rền hoan hô
nhà thơ nổi tiếng. Hôm sau báo chí khắp Sài Gòn
đăng tải hàng loạt bài tường thuật và ngợi ca hành
động đáng khâm phục đó của nhà thơ.
Bỏ qua những bài viết của
những tác giả khác, như của Tô Hoài (bài "Một
lần đi "giang hồ") kể về kỷ niệm với Nguyễn
Bính, tôi xin tóm lược cảm nghĩ của mình về Thi
Nhân khi đọc những bài viết của vài tác giả trong
cuốn " Đời Nguyễn Bính":
-
Về thơ ca, ông thật sự xứng đáng là người đứng đầu
dòng thơ "Chân Quê" của Việt nam trong
thế kỷ 20, như dư luận đã khen tặng. Ai biết thưởng
thơ cũng đều thấy thơ ông mang bản sắc thuần Việt,
giàu hình ảnh, nhạc điệu, vừa giàu trữ tình vừa
đậm tính nhân bản, mà những bài thơ "Cô Hái
Mơ, Chân Quê, Lỡ Bước Sang Ngang,"... và rất
nhiều bài thơ khác trong thi tập của ông.
-
Về cách sống, ông dám sống và biết sống cao thượng!
Cụ thể: ông biết "chơi" và biết ứng xử
đối đãi chân tình với bạn bè, tha nhân; thậm chí
nghèo mà rộng rãi khi có tiền, khi bị cộng sản dìm
vào cảnh túng đói mà không hạ thấp mình như những
văn nhân khác, mà Tô Hoài là một người chẳng hạn!
-
Ngoài hai đặc trưng đó, ông còn biết nêu cao Việt
tính trước những tên quan chức thực dân (bài "Người
ta phiên dịch tiếng ta sang tiếng tây cho người
ta nghe"), hay dí dỏm mà tinh tế khi họa thơ
với tên thực dân kiểm duyệt báo chí Rơnê (bài "Chửi
Đông chửi Tây- tây cũng phải chịu"), khiến
hắn chịu phục mà chi tiền cho ông và các bạn ông.
Và,
cũng từ những bi thảm cuối đời của Nguyễn Bính,
tôi nghĩ nhiều người cũng đã thấy ông và cả một
thế hệ văn nghệ sỹ tài năng của dân tộc đã bị chính
đảng cộng sản Việt Nam lợi dụng rồi ngược đãi, mà
vụ án Nhân Văn Giai Phẩm là chứng cứ. Đồng thời,
cũng qua những tác phẩm biên soạn về "Đời Nguyễn
Bính", "Vũ Trọng Phụng", v.v... ở
trong nước hiện nay, chúng ta cũng thấy ra chính
sách ma mãnh của đảng cộng sản, đó là không thừa
nhận tội lỗi với văn nghệ sỹ nói riêng, dân tộc
nói chung, mà chơi lối ngậm miệng ăn tiền, rồi dùng
cách bật mí, giật dây cho bậu sậu khích lệ dư luận
viết bài tưởng nhớ, vinh danh lại những văn nghệ
sỹ đã bị đảng vùi dập.
Đức quốc 8.11.2004
Trường Xuân Triệu
|
.
|