|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
Bùi Giáng, thi sĩ
kỳ dị - Kỳ 4: Cuộc đấu tranh bảo vệ nàng Kiều và
tình yêu loài vật
 Đến
Sài Gòn được ít lâu, Bùi Giáng bắt tay vào việc
viết sách. Nhưng những cuốn sách đầu tiên Bùi Giáng
viết ra, vì chưa có "thương hiệu" nên
dĩ nhiên chưa có nhà xuất bản nào chịu bỏ tiền ra
in, do vậy ông phải tự lo. Nhưng với một người vừa
chân ướt chân ráo đi lập nghiệp như ông, làm sao
có tiền để in sách. Vì vậy, ông phải xoay xở bằng
nhiều cách. Một số người cho rằng Bùi Giáng đã nhờ
người bà con đang làm ăn phát đạt lúc đó là bác
sĩ Bùi Kiến Tín cho mượn tiền để in sách. Nhưng
những người thân cận với Bùi Giáng cho biết ông
đã về quê bán tất cả ruộng vườn được thừa hưởng
ở Quảng Nam để lấy tiền in sách. Theo chúng tôi,
chi tiết này là chính xác, vì nó đúng với bản chất
con người Bùi Giáng.
Khởi đầu, Bùi Giáng tập trung vào việc nghiên cứu
Truyện Kiều. Đây là tác phẩm đã gây ấn tượng mạnh
mẽ với ông trong thời kỳ còn học trung học. Năm
Bùi Giáng mười sáu tuổi, đọc những cuốn sách của
Nguyễn Bách Khoa, ông đã cảm thấy bức xúc vì những
lời Nguyễn Bách Khoa đả phá Truyện Kiều quá nặng
nề.
Lúc đó, không khí tranh luận về Truyện Kiều khá
sôi nổi. Bùi Giáng đã hăng hái bước vào cuộc. Cuốn
Một vài nhận xét về Truyện Kiều và Truyện Phan Trần
do Tân Việt xuất bản vào năm 1957 có những bài viết
rất hay về Truyện Kiều. Cùng với một vài tác giả
khác, ông chống lại những quan điểm cho rằng Truyện
Kiều là một tác phẩm phản đạo đức, không mang tính
nhân bản. Ông bênh vực quyết liệt cho nàng Kiều.
Lúc này, tác giả Nguyễn Sĩ Tế vừa tái bản tập sách
Luận đề về Nguyễn Du, trong đó phê phán nhân vật
Kiều nhu nhược, lẩn thẩn, ham mê vật chất... Bùi
Giáng bèn "ra tay nghĩa hiệp" bênh vực
giai nhân. Ông đối thoại thẳng thắn với Nguyễn Sĩ
Tế, cho rằng Nguyễn Sĩ Tế hẹp hòi trong cách nghĩ:
"Sao ở mọi chốn khác ông Tế tỏ ra chu đáo là
thế, mà riêng đây, ông nỡ cứ hẹp hòi. Mười năm trước
ông Nguyễn Bách Khoa từng lớn tiếng: hoàn cảnh xã
hội chi phối con người. Nhưng khi đem cái nguyên
tắc ấy áp dụng trong việc phê phán nhân vật, bao
lần ông đã không chịu xét cái cảnh ngộ nào đã trực
tiếp chi phối tâm trạng con người nào"...,
rằng: "Ông tàn nhẫn quá. Mà chúng tôi tự lượng
sức mình không đủ để bênh vực cho giai nhân. Chúng
tôi đành quay mặt đi, không dám thấy, và chỉ xin
phép yếu ớt khẽ kêu lên một tiếng xuýt xoa một đôi
bận mà thôi - những bận nào mũi dao của ông tỏ ra
tàn bạo quá". Với một giọng văn lúc thiết tha
trầm lắng, lúc sôi nổi mạnh mẽ, Bùi Giáng góp phần
làm cho người đọc cảm thương nàng Kiều hơn.
Những cuốn sách đầu tiên của Bùi Giáng có lẽ bán
chạy nên các nhà xuất bản bắt đầu chú ý đến ông.
Những cuốn sau, Bùi Giáng không cần phải bỏ tiền
ra in nữa mà ông giao bản thảo cho các nhà xuất
bản in để lấy tiền. Từ lúc đó trở đi, Bùi Giáng
kiếm được kha khá nhờ những khoản nhuận bút. Vừa
dạy học vừa viết sách, nếu khéo thu xếp như Nguyễn
Hiến Lê, hẳn ông đã tạo dựng được cơ ngơi.
Thế nhưng Bùi Giáng hầu như không giữ lại cho riêng
mình được cái gì. Một phần lớn khoản tiền nhuận
bút ông đem tiêu pha rất lung tung, trong đó dành
khá nhiều cho việc mua chó và khỉ về nuôi. Những
người thần tượng hóa Bùi Giáng tỏ ra rất đắc ý với
những việc làm khác người đó của ông.
Vào những năm về sau, khoảng gần cuối thập niên
sáu mươi, ông in được nhiều sách, tiền nhuận bút
cũng nhiều, ông càng tiêu tiền một cách kỳ cục hơn.
Nhiều người kể có lúc thấy đàn chó của ông lên đến
mấy chục con. Phạm Mạnh Hiên cho biết: "Hồi
đó, sách của Bùi Giáng thường in ở nhà xuất bản
An Tiêm, mỗi lần thầy Thanh Tuệ đưa tiền nhuận bút,
tôi phải đi với anh Bùi Giáng. Lại lên đường ngao
du nhờ cái bộ vó thư sinh hiền lành của tôi mà nhiều
lần mấy cái khách sạn ở Chợ Lớn đã để cho chúng
tôi cùng vào trú ngụ, bởi bên cạnh tôi có cái ông
trung niên kỳ dị, ăn mặc cổ quái chẳng giống ai,
lại dẫn theo cả đàn chó hay vài ba chú khỉ nhỏ"...
"Ngày đó hễ có tiền là anh Giáng ra ngay khu
chợ Bến Chương Dương mua cả bầy chó, cả bầy khỉ".
Cái thú đi giang hồ đã làm cho Bùi Giáng “nướng”
hết những khoản nhuận bút vừa nhận. Có lần say ngất
ngưởng, sáng tỉnh dậy, thấy mình đang nằm ở vỉa
hè.
Một người quen khác của Bùi Giáng kể: "Hơn
25 năm trước, tôi thấy ông nuôi một đàn chó nhỏ,
đi đâu cũng dẫn theo làm chúng sủa vang các hẻm
đường, có lúc ông cho hết vào bao bố và vác trên
vai làm chúng cũng muốn ngất ngư, ngộp thở, kêu
hục hục trong bao. Có lần ông để quên đàn chó ở
nhà bà Bé Ký cả tuần lễ làm bà Bé Ký phải nuôi ăn
và chăm sóc rất mệt, hở tay ra là chúng sủa vang
nhà không ai chịu nổi". Khoảng năm 1974, một
người em ruột của Bùi Giáng mua được ngôi nhà ở
Thị Nghè và mời ông về ở. Ông đến, dắt theo cả đàn
vừa chó vừa khỉ khiến hàng xóm hết sức kinh ngạc.
(còn tiếp)
Trần Đình Thu
|
.
