|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
Đền
thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (Vĩnh Bảo, Hải
Phòng)'
Nguyễn Bỉnh Khiêm có tên chữ là Hanh Phủ, tên hiệu
là Bạch Vân cư sĩ, quê ở làng Trung Am, huyện Vĩnh
Lại, nay là làng Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh
Bảo, từ nhỏ đã có tư chất khác thường. Năm 1536,
niên hiệu Đại Chính thứ 6 nhà Mạc, ông tới thi đình
và đỗ Trạng Nguyên, sau được phong Tình Quốc công
(còn gọi là Trạng Trình). Khi ông qua đời, vua Mạc
phong Tể tướng, kèm tước Trình Tuyền hầu, lại ban
cho 3 nghìn quan tiền và cấp 100 mẫu ruộng để thờ
cúng.
Toàn bộ quần thể đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh
Khiêm được quy hoạch trên một diện tích rộng 5,7
ha, thuộc làng Trung Am quê ông. Tất cả các hạng
mục kiến trúc được sắp xếp hợp lý, khoa học, cảnh
quan hài hoà khiến cho chúng tôi cảm tưởng như đang
đến thăm một danh lam nào đó. Năm 1991, di tích
này đã được Nhà nước xếp hạng cấp Quốc gia.
Qua khỏi cổng tam quan với 3 chữ Hán: Trung Am
từ (tức đến Trung Am) là ngôi đền thờ chính gồm
3 gian, là nơi đặt tượng và bài vị của Nguyễn Bỉnh
Khiêm. Tượng ông được làm bằng gỗ, trông thế ngồi
trên ngai, mình mặc áo rồng vua ban, đầu đội mũ
cánh chuồn, tay phải cầm cuốn tập giơ lên như đang
giảng đạo thơ cho các học trò. Phía trước đền là
hồ Thái Nhâm, trên khoảng đất giữa hồ (có cầu bắc
qua) còn tấm bia đá làm năm Vĩnh Hựu nhà Lê (1736)
ghi lại việc làm đền thờ Trạng và tên những người
đã đóng góp xây dựng đền. Trải qua mưa nắng và thời
gian, nhiều chữ trên bia đã mờ, khó đọc. Đi ra phía
sau đến khoảng hơn 100m là 3 gian nhà lợp cói, mô
phỏng Bạch Vân am là nơi Nguyễn Bỉnh Khiêm sau khi
từ quan đã về dạy học, làm thơ. Bên phải Bạch Vân
am là khu vực tượng đài Nguyễn Bỉnh Khiêm và cáo
phù điêu. Tượng Nguyễn Bỉnh Khiêm là một tác phẩm
kiến trúc đeo, cao 5,7 mét, nặng 8,5 tên được làm
bằng chất liệu đá Granit và được tả trong tư thế
ngồi tay cầm bút, tay cẩm sách, y phục nhà Nho,
cốt cách giản dị. Trên chiếc lư hương lớn bằng đồng
đặt phía trước tượng ông dường như lúc nào cũng
nghi ngút khói hương. Hai bức phù điêu, mỗi bức
có cao khoảng hơn 5 mét, dài hơn 20 mét và được
làm khá hoàn chỉnh cả về nồi dung, bố cục mỹ thuật...
Một bức diễn tả lại cuộc đời sự nghiệp của Trạng
Trình từ lúc còn bé đến cuối đời; bức kia diễn tả
một giai đoạn lịch sử của địa phương từ khi thực
dân Pháp xâm lược cho đến nay. Chúng tôi đến thám
nhà trưng bày các tư liệu lịch sử liên quan đến
Nguyễn Bỉnh Khiêm. nằm ở phía trước tam quan đến.
Đó là một kiến trúc có mái hình bát giác. Nét mới
của vật liệu cho thấy nó mới được làm cách đây vài
năm. Trong số các hiện vật trưng bày ở đây, chúng
tôi chú ý đến chiếc tủ kê ở chính giữa. Trên đó
là một số tác phẩm của Nguyễn Bỉnh Khiêm như Sấm
ký bí truyền gồm các lời tiên đoán của ông về tương
lai; Bạch Vân am thí tập, Trình Quốc công Bạch Vân
am thi tập là tập hợp một số những bài thơ chữ Hán
và chữ Nôm của ông về nhân ảnh thể thái hay cảnh
đẹp thiên nhiên... Đáng chú ý, có một hiện vật gốc
là một phắn cổn lại của một cây cẩu đá, trên đó
có 3 chữ Hán: "Trường Xuân Kiều” (tức cầu Trường
Xuân). Phiến đá xanh đã nhân một mặt bởi dấu chân
người đi qua.
Dòng chú thích bên cạnh ghi rõ đây là cây cầu do
Nguyễn Bỉnh Khiêm và nhân dân trong vùng dựng vào
năm 1543 dùng để bắc qua con mương nhỏ vào chùa
Mét. Tương truyền sinh thời ông từng đến đây vãn
cảnh, đàm đạo thơ văn.
Ngoài quần thể di tích đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm,
du khách muốn tìm hiểu thêm có thể tới thăm mộ cụ
Nguyễn Văn Định, thân sinh Nguyễn Bỉnh Khiêm, thăm
tháp Bút Kình Thiên cách đền không xa; thăm chùa
Song Mai và đền thờ bà Minh Nguyệt (vợ thứ của Trạng
Trình); thăm di tích Quán Trung Tân bên bờ sông
Hàn (cạnh cầu Hàn nối huyện Vĩnh Bảo với huyện Tiên
Lãng) hay qua cầu thăm mộ bà Như Thị Thục, thân
mẫu của Nguyễn Bỉnh Khiêm ở làng Yên Tử Hạ, xã Kiến
Thiết, huyện Tiên Lãng...
Hàng năm cứ đến ngày 23-12, người dân trong vùng
và các nơi lại kéo về đền thờ tế lễ, dâng hương
tưởng niệm ngày mất của ông. Bên cạnh tuần lễ, phần
hội có nhiều trò chơi dân gian đánh vật, kéo co,
chọi gà, cờ người...
Vị trí: Khu di tích Trạng Trình Nguyễn
Bỉnh Khiêm thôn Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh
Bảo, Tp. Hải Phòng.
Đặc điểm: Khu di tích gồm nhiều hạng mục công trình,
là nơi thờ danh nhân văn hoá Nguyễn Bỉnh Khiêm và
trưng bày hiện vật về thân thế và sự nghiệp của
ông.
Khu di tích gồm 9 hạng mục: tháp bút Kình Thiên;
đền thờ dựng sau khi cụ mất (1585) với ba gian tiền
đường, hai gian hậu cung, phía trước có hai hồ nước
tượng trưng cho trời và đất, bức hoành phi trong
đền ghi 4 chữ “An Nam Lý Học”; nhà trưng bày thân
thế và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm; phần mộ
cụ thân sinh ở phía sau đền; tượng Nguyễn Bỉnh Khiêm
bằng đá cao 5,7m, nặng 8,5 tấn; hồ bán nguyệt rộng
khoảng 1.000m²; chùa Song Mai; Nhà Tổ có tượng thờ
bà Minh Nguyệt, vợ của Nguyễn Bỉnh Khiêm và Quán
Trung Tân, nơi lưu giữ quan niệm mới về chữ “Trung”
hướng lòng theo “chí trung chí thiện”.
|
.
