|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
Thạch
Lam (1909 - 1942)
Tên thật
là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân,
sinh năm 1909. Quê nội làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng
Nam. Quê ngoại Cẩm Giàng, Hải Dương. Thuở nhỏ, Thạch
Lam sống với gia đình ở quê ngoại, sau đó theo cha
chuyển sang Thái Bình tiếp tục bậc tiểu học. Lớn
lên, ông cùng gia đình chuyển ra Hà Nội, học trường
Canh nông, rồi trường Trung học Albert Saraut.
Thạch Lam bắt đầu hoạt động văn học từ 1932, thành
viên của Tự lực văn đoàn. Ông tham gia biên tập
các tờ tuần báo Phong hóa, Ngày nay. Thạch Lam mất
vì bệnh lao năm 1942 tại Hà Nội.
Tác phẩm chính: Các tập truyện ngắn Gió đầu mùa
(1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc (1942),
tiểu thuyết Ngày mới (1939), tập tiểu luận Theo
dòng (1941), tập bút ký Hà Nội băm sáu phố phường
(1943).
01.Đứa con đầu lòng 02.Nhà mẹ Lê 03.Trở về 04.Một
cơn giận
05.Người bạn trẻ 06.Cái chân què 07.Đói 08.Một đời
người
09.Người lính cũ 10.Người bạn cũ 11.Hai lần chết
12.Gió lạnh đầu mùa
13.Bên kia Sông 14.Người đầm 15.Hai đứa trẻ 16.Đứa
con
17.Trong bóng tối buổi chiều 18.Đêm sáng trăng 19.Cuốn
sách bỏ quên 20.Dưới bóng hoàng lan
21.Tối ba mươi 22.Cô hàng xén 23.Tình xưa 24.Sợi
tóc
Trong bài giới thiệu tập truyện ngắn Gió đầu mùa
xuất bản trước cách mạng tháng Tám, Thạch Lam viết
:
"Đối với tôi văn chương không phải là một cách
đem đến cho người đọc sự thoát ly trong sự quên,
trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao
và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay
đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, làm cho
lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn".
Có thể coi đoạn văn ngắn nói trên như là "Tuyên
ngôn văn học" của Thạch Lam. Và quả thật, trong
toàn bộ gia tài sáng tạo của Thạch Lam, hầu như
không một trang viết nào lại không thắm đượm tinh
thần đó. Là thành viên của nhóm Tự Lực văn đoàn,
được coi là một trong những cây bút chính của nhóm
ấy, song trước sau văn phong Thạch Lam vẫn chẩy
riêng biệt một giòng. Đề tài quen thuộc của nhóm
Tự Lực văn đoàn là những cảnh sống được thi vị hóa,
những mơ ước thoát ly mang mầu sắc cải lương, là
những phản kháng yếu ớt trước sự trói buộc của đạo
đức phong kiến diễn ra trong các gia đình quyền
quý. Thạch Lam, trái lại, đã hướng ngòi bút về phía
lớp người lao động bần cùng trong xã hội đương thời.
Khung cảnh thường thấy trong truyện ngắn Thạch Lam
là những làng quê bùn lầy nước đọng, những phố chợ
tồi tàn với một bầu trời ảm đạm của tiết đông mưa
phùn gió bấc, những khu phố ngoại ô nghèo khổ, buồn,
vắng ... Trong khung cảnh ấy, các nhân vật cũng
hiện lên với cái vẻ heo hút, thảm đạm của số kiếp
lầm than - Đó là mẹ Lê, người đàn bà nghèo khổ,
đông con, góa bụa ở phố chợ Đoàn Thôn, là bác Dư
phu xe ở phố Hàng Bột, là Thanh, Nga với bà nội
và cây hoàng lan trong một làng quê vùng ngoại ô,
là cô Tâm hàng xén với lối đường quê quen thuộc
trong buổi hoàng hôn ... Tất cả những cảnh, những
người ấy đều được mô tả bằng một số đường nét đơn
sơ, thưa thoáng nhưng vẫn hết sức chân thực. Thạch
Lam không hề gắn cho nhân vật của mình những hành
động, những ý nghĩ khả dĩ có thể làm bi thảm thêm
cuộc đời của họ. Trái lại ông cũng không như một
số nhà văn lúc ấy vẫn thường khoác lên cảnh vật
hoặc nhân vật thứ "ánh trăng lừa dối "
như nhà văn Nam Cao đã từng nhận xét.
Tác phẩm của Thạch Lam vì thế có nhiều yếu tố hiện
thực tuy nhân vật không dữ dội như Chí Phèo, lão
Hạc của Nam Cao, hay bị đày đọa như chị Dậu của
Ngô Tất Tố ... Cái riêng, cái độc đáo, cái mạnh
của Thạch Lam, chính là ở lòng nhân ái, và vẻ đẹp
tâm hồn quán xuyến trong mọi tác phẩm của ông. Nhân
vật Thạch Lam, bất luận ở hoàn cảnh nào, vẫn ánh
lên trong tâm hồn cái chất nhân ái Việt Nam. Mẹ
Lê nghèo khổ đến cùng cực nhưng vẫn nguyên vẹn là
một bà mẹ cần cù, chăm chỉ chịu thương chịu khó,
hết lòng vì đàn con. Liên và Huệ hai cô gái điếm,
hai con người tưởng như vất đi ấy, trong đêm giao
thừa ngồi khóc vì nỗi trơ trọi, thiếu quê hương
và chán chường cho cảnh bèo bọt của thân phận mình.
Thạch Lam đôi khi còn đặt nhân vật của mình vào
vùng ranh giới tranh chấp giữa cái thiện và cái
ác, để rồi tự bản thân con người bằng việc thức
tỉnh của lương tri, của phẩm giá xác lập chỗ đứng
tốt đẹp cho mình trong cuộc sống đầy bùn nhơ của
xã hội cũ. Đó là trường hợp của nhân vật Thanh trong
truyện ngắn Một cơn giận hoặc Thành trong truyện
ngắn Sợi tóc.
Đọc truyện ngắn Thạch Lam rõ ràng ta thấy yêu con
người, quý trọng con người hơn. Và cũng từ đó ta
thương cảm, nâng niu, chắt gạn từng chút tốt đẹp
trong mỗi một con người.
Sống rất ngắn ngủi (sinh năm 1909, mất năm 1942),
Thạch Lam viết chưa nhiều. Một truyện dài : Ngày
mới; một tập tiểu luận : Theo giòng; hai cuốn truyện
cho thiếu nhi : Cuốn sách và Hạt ngọc; một tập ký
: Hà Nội ba mươi sáu phố phường. Phần quan trọng
nhất, ba tập truyện ngắn : Nắng trong vườn, Gió
đầu mùa, Sợi tóc.
(...)
trích Lời Nhà Xuất Bản
tập truyện Gió đầu mùa
Nhà Xuất Bản Văn Học
Hà Nội - 1982
|
.
|