- Giới trẻ và người đọc hiện nay có quan niệm khá đầy đủ về sự ngắn gọn, họ cũng quan tâm tới cái gọi là thông tin. Văn học cũng vậy, nếu ngắn mà sáo rỗng, không có thông tin thì cũng chẳng ai đọc, và ngược lại, với những cuốn tiểu thuyết dày nhưng chứa đầy đủ thông tin thì vẫn có sức cuốn hút như thường. Ví như ở các nước phát triển hơn chúng ta đến hàng trăm năm, cả nước Anh đổ xô để tìm mua bằng được những cuốn Harry Potter mới, những cô bé cậu bé ngày đêm chầu chực trước cửa nhà nhà văn để có những cuốn sách cho riêng mình. Và với tiểu thuyết ở Việt Nam thời này vẫn sống và văn hóa đọc cũng vẫn có ưu thế không nhỏ. Viết về lịch sử cũng vậy, chuyện tuy đã cũ nhưng có những thông tin vẫn còn cập nhật, vấn đề là người viết thổi hồn vào những thông tin đó ra sao mà thôi.

- Vậy chị muốn nhắn gửi gì tới người đọc qua tiểu thuyết “Giàn thiêu”?

- Khát vọng tự do.

- “Giàn thiêu” là cuốn tiểu thuyết đề cập nhiều tới Phật giáo. Theo chị, thời công nghệ thông tin, thời toàn cầu hóa, đạo Phật còn lại điều gì, có khả năng cập nhật đến cuộc sống hiện đại không? Chị tâm đắc nhất điều gì ở giáo lý nhà Phật trong cuốn sách này?

- Đó là tinh thần tự do và dám khuyến khích người ta chỉ lợi dụng giáo lý của mình như một chiếc bè qua sông rồi để lại nó ở trên bờ để đi tiếp đến những vùng đất mới chứ không bắt người ta phải vác bè lên vai mà đi suốt đời như rất nhiều kiểu tôn giáo khác. Nhà Phật hiểu: không thể biến một thứ giáo lý thành gông cùm của hành động và con người.

- Ỷ Lan trong tác phẩm đã cứu độ dân nghèo đói bằng một nồi cháo loãng, nhưng lại bỏ tiền ra nuôi hàng trăm nhà văn, nhà thơ chỉ để ca ngợi công đức của bà. Tác giả muốn gửi gắm một thông điệp nào đó qua sự việc này chăng?

- Cái cách đó, nhiều bậc chăn dân vẫn làm. Nhiều người thuộc tầng lớp “kẻ sĩ” vẫn “nhất hô bách ứng”. Tôi biết chuyện thời đó, và mô tả lại thôi, theo kiểu “tôi kể chuyện này”.

- Bấy lâu nay, trong dân gian, Nguyên phi Ỷ Lan đã được mọi người tôn sùng và phong Thánh. Nhưng trong “Giàn thiêu”, Ỷ Lan xuất hiện là một con người hoàn toàn khác. Liệu chị có cho rằng độc giả sẽ nghĩ nhà văn hạ bệ thần tượng hay không?

- Tôi tôn trọng lô gíc phát triển nội tại của nhân vật, tôn trọng sự thật. Sự thật đôi khi nó xù xì, gai góc nhưng đó là sự thật, và với sự thật, người ta mới đúng là con người. Xưa nay mọi người vẫn có thói quen phong Thánh cho ai đó, và bỗng dưng tất cả mọi người không còn ai dám nói điều gì ngược lại với tính cách hoàn thiện của bậc Thánh kia. Nhưng tôi cho rằng, con người ta có thể rất thánh ở mặt này, nhưng lại có mặt khác không thánh, mặc dù vậy, người ta Thánh ở một mặt nào đó đã là quý lắm rồi.
Trọn vẹn là Thánh là một điều phi lý. Chính sử cho ta biết công lao của Nguyên phi Ỷ Lan, điều đó khiến chúng ta nể phục, nhưng mặt khác trong chính sử cũng ghi là bà đã bức chết 76 cung nữ và Dương Thái hậu. Chúng ta cũng phải tôn trọng sự thật đó. Ngày xưa nhiều sử quan thậm chí bị xử trảm nếu không chịu uốn cong ngòi bút, nhưng vẫn sẵn sàng nhận lấy cái chết chỉ để ghi lại sự thật. Vậy thời nay, khi mà chúng ta luôn luôn nêu cao khẩu hiệu phải tôn trọng sự thật thì tại sao lại không dám phản ánh sự thật?! Tôi xây dựng nhân vật Ỷ Lan như những gì mà bản thân nhân vật này có, đó là điều đương nhiên. Phong thánh không phải là trách nhiệm của người viết văn. Tôi chỉ muốn phản ánh số phận con người, và hơn hết, tôi tôn trọng sự phát triển lô gíc nội tại của nhân vật.

- Còn hình tượng cung nữ Ngạn La, một hình tượng có thể cho là bất tử trong tiểu thuyết?

- Ngạn La là một cô thôn nữ với đôi mắt hoang dại huyền bí luôn mở to ngơ ngác, đôi chân trần, có một cái rốn đỏ màu chu sa đã đi vào cuộc sống đầy cạm bẫy mà không có một chút hành trang để tự vệ. Cái cuộc sống đang diễn ra đó không phải dành cho cô ta. Cô ta không được hưởng chút gì ở cõi đời này, và cô đã phải đi tắt lên Niết Bàn. Những người như Ngạn La không thể “làm lành” được với sự phàm tục. Có một Ngạn La đẹp đến mê hoặc cả thần thánh đang bay lên từ giàn thiêu, với lưỡi dao lá lúa trong ngực. Ở tôi, ở bạn và ở tất cả những người phụ nữ, dù lam lũ bần hàn đến mấy, đều mang trong mình một chút Ngạn La.

- Tất cả những nhân vật trong “Giàn thiêu” đều có những dằn vặt về nội tâm, cho dù họ là những người ở dưới đáy xã hội hay là người có tột đỉnh quyền lực, nhưng họ vẫn khổ, cái nỗi khổ không được sống với những gì mình muốn, như nhân vật Từ Lộ. Tại sao?

- Từ Lộ xuất thân từ một danh gia, nhưng xã hội đã dồn anh ta xuống tận đáy sâu của cuộc sống. Suốt nửa cuộc đời, Từ Lộ hoàn toàn hy sinh cho việc báo thù, hy sinh tuổi trẻ, không dám yêu thương, không dám hưởng cuộc sống, mà chỉ đeo đuổi một mục đích duy nhất: báo thù. Mặc dù thù thật sâu, nỗi đau thật lớn, nhưng có đáng để dành cả cuộc đời chỉ để báo thù hay không? Từ Lộ đã từ chối mọi niềm vui sống, đồng thời làm khổ cả đời người con gái một lòng yêu anh. Cái điều này tương đương với những cuộc chiến tranh, sự chết chóc trong chiến tranh với những oán hận tiếp nối muôn đời. Và trong truyện, khi Từ Lộ đã trả được thù, anh ta đã trở thành một đại sư, đạt được tuyệt đỉnh vinh quang, thế nhưng anh ta vẫn cảm thấy trống rỗng vì chưa kịp sống. Và anh ta nghi ngờ những giáo lý giả dối và rỗng tuếch mà mình đã ngày ngày rao giảng. Từ Lộ khát khao được trở lại một kiếp khác, được ở tột đỉnh quyền lực để bù đắp cho tất cả những gì đã đánh mất ở kiếp khổ hạnh trước. Và Từ Lộ đã đầu thai để trở thành vua Thần Tông. Nhưng rốt cuộc Thần Tông vẫn chẳng có hạnh phúc, hồn đã rời khỏi thân nhưng Từ Lộ vẫn không hề siêu thoát, Từ Lộ vẫn quyến luyến cõi trần với những gì mà ông ta chưa bao giờ đạt được, và biết đâu Từ Lộ lại sẽ đầu thai ở một kiếp khác.

- Chuyện vua Nhân Tông dùng người ở trong truyện, phải chăng chị có ẩn ý gì?

- Điều tôi muốn nói là cơ chế nghiền nát nhân cách con người. Và nếu còn cơ chế đó, thì sẽ còn những quan thanh liêm bị nghiền nát. Vì trong con người ta có phần tối, phần sáng. Ở nhiều người, cái ranh giới đó rất mong manh. Và chốn quan trường rất dễ trở thành một cái máy nghiền nát nhân cách.