| VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT

Tìm
hiểu cuốn Ngục Trung Nhật Ký
Bản
gốc bút tích ghi ngày tháng là 29.8.1932 và
10.9.1933
Cuốn Nhật ký trong tù đã được ca ngợi từ
nhiều năm qua là một tác phẩm rất có giá
trị văn học và lịch sử.
Không chỉ các tác giả Việt Nam và Phương Tây
mà chính các nhân vật của Trung Quốc như Quách
Mạt Nhược, Viên Ưng, Hoàng Tranh đều ca ngợi
tập thơ này.
Ngoài việc được coi như một chứng tích quan
trọng về giai đoạn cố chủ tịch Hồ Chí Minh
hoạt động cách mạng tại Trung Quốc, tập Nhật
ký trong tù, hơn một trăm bài thơ viết bằng
chữ Hán, còn được nhìn nhận về giá trị
trữ tình, tính cách mạng và tính con người
của tác giả.
Nhưng nhà phê bình Đặng Tiến hiện sống
tại Pháp thì tác phẩm này không có giá trị
cao về nghệ thuật và tư tưởng.
Viết khi nào?
Tuy nhiên, khi đọc cuốn Nhật ký trong tù do
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ở Hà Nội
in năm 2003 thì người đọc có thể thấy một
vài chi tiết gây chú ý.
Đó là bản gốc bút tích (ảnh chụp trang
một hay tạm gọi là bìa) ghi rõ bốn chữ Hán
Ngục Trung Nhật Ký và ở dưới có hai dòng
về ngày tháng là 29.8.1932 và 10.9.1933.
Trong khi đó, toàn bộ các tài liệu in trong
cuốn sách này nhằm giới thiệu về Nhật ký
trong tù và các bài bình luận, ca ngợi của
nhiều tác giả Việt Nam và nước ngoài đều
nói rằng thời gian ông Hồ Chí Minh bị bắt
giam là trong các năm 1942-1943.
Sách dẫn lời nhà phê bình văn học Nguyễn
Đăng Mạnh khẳng định hơn một trăm bài thơ trong
tập sách được Hồ Chủ tịch làm 'chỉ trong
bốn tháng'.
Giáo
sư Đặng Thai Mai nói con số đúng ra là 1942-1943
Nói chung trừ Nguyễn Đình Thi viết năm 1950
(tài liệu của Nha Thông Tin Việt Bắc) rằng
'Rồi hoạt động ở Tàu 1941-1942, Cụ bị bắt
đi trong 62 ngày', còn các nhà nghiên cứu khác
đều đồng ý về thời gian ông Hồ bị quân Tưởng
giam là 29/08/1942 đến 10/09/1943. Ý kiến của
Nguyễn Đình Thi bị ghi trong phần chú thích
là sai.
Viết trên báo Nhân dân ngày 13-9-1955, Phan
Quang viết: "chúng tôi được xem cuốn sổ
tay Nhật ký trong tù của Hồ Chủ tịch ghi
từ ngày 29-8-1942 đến 10-9-1943, trong khi Người
từ chiến khu Việt Bắc trở ra nước ngoài hoạt
động và bị đế quốc giam giữ hơn một năm.'
Lời nói đầu của bản in Nhật ký trong tù,
NXB Văn hóa, Hà Nội, 1960, cũng ghi đây là
"cuốn sổ tay của Hồ Chủ tịch, gồm những
bài thơ mà Người đã viết trong cảnh lao tù
từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943.'
Chỉ tập trung vào bản gốc bằng chữ Hán
thì phần thơ được viết từ trang đầu đến trang
53. Tại trang này thì có hai ngày tháng khác
là 29-8-1942 nằm ở trên và 10-9-1943 nằm ở
dưới. Cả hai dòng ngày tháng nằm trên chữ
'Hoàn' bằng Hán tự.
Giải thích
Vào năm 2004, trên báo Lao Động chạy một sêri
bài tìm hiểu về nguyên tác "Ngục trung
nhật ký", trong đó giải thích về chi tiết
ngày tháng này.
Tác giả Hoàng Quảng Uyên viết: "Về sự
"nhầm lẫn" này, Giáo sư Đặng Thai Mai,
Viện trưởng Viện Văn học đã cho biết: "Cuốn
sổ tay của Bác hiện còn được lưu trữ, có ghi trên
bìa hai con số 1932-1933."
"Trong thời gian Viện Văn học hiệu đính bản
dịch Ngục trung nhật ký, chúng tôi đề đạt lên Bác
câu hỏi về điểm này, qua Ban Tuyên giáo. Và đã được
trả lời, hai con số trên đây là sai, đúng ra là
1942-1943" (Đặng Thai Mai: Nghiên cứu, học
tập thơ văn Hồ Chí Minh, NXB KHXH -1979)."
Ông Hoàng Quảng Uyên nói thêm: "Để thêm
chắc chắn, tôi đã tìm hiểu ở Viện Bảo tàng Cách
mạng Việt Nam, trong Hồ sơ văn vật Ngục trung nhật
ký, mục Niên đại văn vật ghi rõ: 1942-1943. Và bằng
chứng chắc chắn nhất là ở trang 53, bản thảo gốc
cũng có ghi 1942-1943, dưới đó là chữ hoàn (hết)."
Thơ và sổ tay
Từ trang đó trở đi, nét chữ viết khá khác
phần thơ. Theo những người biên soạn cuốn sách
thì phần sau là phần tác giả dùng làm sổ
tay, ghi chép các sự kiện chính trị quốc
tế, khu vực và Việt Nam.
Đặc biệt hơn là trong phần sổ tay này có
nhiều chữ tiếng Việt và tiếng Pháp viết
lẫn vào với chữ Hán.
Về con số các bài thơ trong Ngục Trung Nhật
Ký cũng có một số điều chưa được thống nhất,
ngay trong cuốn sách của NXB Chính trị Quốc
gia.
Sách trích nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Mạnh
nói rằng 'Vũ Quần Phương khẳng định Bác Hồ
là một nghệ sĩ đầy tài năng vì Người có
khả năng sáng tác hơn 133 bài thơ trong có
14 tháng, mà là 14 tháng ở tù'.
Nguyễn Đăng Mạnh 'chỉnh Vũ Quần Phương' ở
con số thời gian tác giả ở tù 'không phải
trong 14 tháng, mà chủ yếu chỉ trong 4 tháng'.
Xin chú ý con số bài thơ mà Vũ Quần Phương
nêu là 133 và Nguyễn Đăng Mạnh cũng không sửa.
Nguyễn Đình Thi, vẫn trong phần viết nêu trên,
thì đưa ra con số 150 bài. Còn Harrison S. Salisbury
trong lời giới thiệu bản tiếng Anh in năm 1971
ở Mỹ lại nói đó là 115 bài. ( BBC)

|