Chơi Kiều trong dân gian

Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du luôn hấp dẫn người Việt bởi những thân phận của những câu thơ và những tình huống thơ. Bởi thế mà từ xa xưa, người ta có thể dựa vào truyện Kiều để xem bói, gọi là bói Kiều hoặc dựa vào truyện Kiều để đưa đẩy cảm xúc, gọi là lẩy Kiều. Ngày xuân, xin kể lại một vài chuyện sưu tầm được, nói về ảnh hưởng và hiệu quả của việc chơi Kiều trong dân gian, nhất là khi xuân về Tết đến.

Chuyện thứ nhất

Sinh thời, nhà thơ Vũ Hoàng Chương đã nghĩ ra lối lẩy Kiều và làm những bài thơ bốn câu bảy chữ. Trong đó, mỗi câu ông sử dụng theo lối hoặc cắt ở hai câu Kiều liền nhau hoặc bắt một chữ ở câu tám xuống câu sáu, mà cũng mô tả được nhiều trạng thái.Dưới đây là một ví dụ điển hình:

Đào nguyên lạc lối đâu mà đến

đây...kẻ đi muôn dặm một mình

Khi cúi đầu...khi vò chín khúc

Chân mây màu đất một màu xanh.

Ngày xuân đã dễ tình cờ mấy

khi...tử sinh liều giữa trận tiền

Hãy dốn ngồi...xem cho rõ mặt

Chẳng trăm năm cũng một ngày duyên.

Âm âm tiếng sóng kêu quanh ghế

ngồi...đốt lò hường giở phím đồng

Rỉ tiếng tơ...trầm bay lạt khói

Gió hiu hiu thổi một vài bông.

Mảnh gương còn đó phím đàn còn

đây...ruột tằm ngày một héo don

Cát đã đầy...gương lờ nước thủy

Thấy trăng mà thẹn những lời non.

Chuyện thứ hai

Một nhóm học trò lớn, nhân một hôm thầy giáo đi vắng, mới ngồi vãn với nhau về Truyện Kiều.

Một câu nói: Trong suốt Truyện Kiều, cô Kiều lúc nào cũng khóc, không lúc nào cười, lạ quá!

Một cậu đáp: Có chứ. Có một lần cô cười. Đó biết là lần nào?

Nhóm học trò đang suy nghĩ, chợt một cậu nói: Lần thăm mả Đạm Tiên ấy. Này nhé:

Vân rằng, chị cũng nực cười

Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa.

Cả nhóm vỗ tay. Nhưng một cậu bẻ lại: Đấy là Vân cười, đâu phải Kiều cười. Cô Kiều có cười mà lại còn cười to nữa kia! Đó là lúc Từ Hải trở về rước cô:

Cùng nhau trông mặt cả cười

Dang tay vẽ chốn trướng mai tự tình.

Chuyện thứ ba

Một cậu học trò quanh năm ở phố, nhân ngày xuân cao hứng về quê chơi. Đi qua một bãi cỏ, thấy mấy cô thôn nữ đang chăn bò và cười đùa vui vẻ, cậu ta liền sấn đến định kiếm chuyện làm quen.

Một cô trong bọn lên tiếng ngay:

Trông chừng thấy một văn nhân...

Rồi cô bỏ lửng. Cậu học trò hí hửng, vuốt vạt áo the, đứng ngóng câu tiếp theo. Chợt một cô khác cất giọng:

...Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao.

Những tưởng mình được là Kim Trọng đã tấp tểnh, không ngờ lại bị coi là Mã Giám Sinh, cậu học trò vừa thẹn vừa tức. Nhưng thấy các cô ngâm Kiều, mà truyện Kiều lại là món sở trường của mình xưa nay, anh ta chắc mẩm sẽ áp đảo được các cô, liền lên mặt hợm hĩnh hỏi dấm dẳng: Chắc các cô thuộc Kiều nhiều lắm đấy nhỉ? Một cô nhanh nhẩu nói: Chúng em quê mùa, ngu dốt, đâu dám khoe tài. Anh chắc giỏi Kiều lắm nên mới hỏi thế chứ gì? Vậy nhờ anh đọc một câu Kiều bảo con bò đang đi chỗ kia, đứng lại xem nào!

Cậu học trò chột dạ, tự nhủ: Chết rồi, mình có dùng Kiều để điều khiển bò bao giờ đâu.

Nhưng rồi cũng đánh liều đọc:

Tần ngần đứng suốt giờ lâu

Dạo quanh chợt thấy mái sau có nhà

Cậu ta cố ý đọc chữ đứng để xem bò có đứng lại không. Song bò vẫn lững thững bước một. Các cô cười ầm. Tưởng con bò nghe chưa rõ, anh lại đọc một câu khác:

Trong vòng tên đạn bời bời

Thấy Từ còn đứng giữa trời trơ trơ

Cậu thét to chữ đứng. Con bò vẫn tiếp tục đi. Một cô liền nói: Thôi, anh chả bảo dược nó đâu, để em bảo dùm cho.

Đoạn, cô ngâm:

Họ Chung có kẻ lại già

Cũng trong nha dịch lại là từ tâm.

Cô đọc to và kéo dài chữ họ. Quả nhiên con bò đứng lại ngay. Kế đó, một cô thách: Bây giờ lại đố anh bảo con bò đi rẽ sang bên phải xem nào!

Cậu chàng muốn gỡ thẹn, liền đọc luôn:

Nàng rằng phận gái chữ tòng

Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi.

Anh ta nhấn mạnh tiếng đi. Con bò có đi thật nhưng lại đủng đỉnh đi thẳng, chứ không rẽ sang bên phải. Anh chạy theo đọc lại lần nữa, nó cũng chẳng nghe theo. Chợt nhớ ra một câu khác, tin chăc lần này thế nào cũng có kết quả, cậu dõng dạc ngâm:

Dẽ cho đẻ thiếp bán mình chuộc cha

Cậu kéo dài tiếng dẽ. Con bò vẫn chậm rãi đi thẳng đường. Các cô ôm bụng cười. Cậu chàng tiu nghỉu, mặt đỏ rừ. Bấy giờ, một cô trong bọn mới đọc nhẩn nha:

Một vùng cỏ mọc xanh rì

Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu.

Cô nhấn mạnh tiếng vắt, quả nhiên con bò ngoan ngoãn rẽ sang bên phải thật.

(HNMĐT) - H.G (sưu tầm)

.

Thiên cổ đoạn trường kim nhất tục.
Phiếm Đàm tòng thử kế Thừa sai.