Văn học

Mùa xuân hiếu nghĩa trong văn chương Việt Nam

Ảnh: T.T.D.
Có thể tìm thấy trong kho tàng văn chương dân tộc rất nhiều hình ảnh rạng rỡ của mùa xuân trung với nước, hiếu nghĩa với cộng đồng. Niềm trung hiếu làm nên sắc xuân, con người, văn hóa Việt Nam.

Phan Bội Châu đã khái quát uyên thâm: Quốc trung hà nhật bất xuân phong (trong nước ta, ngày nào chẳng có gió xuân).

Lê Thánh Tông luôn luôn tâm niệm Nhân hoằng dụ hậu hiếu đức phụng tiên (hiếu kính thờ tiên tổ, nhân đức để cháu con). Ðường lối chính trị của ông được các quan trong triều hồi đó nhất trí công nhận là đường lối hiếu trị.

Một ngày xuân, tiến sĩ Phạm Ðạo Phú đã ca ngợi cái đẹp của đất nước:

Hiếu với mẹ cha lòng vẫn nhớ
Cùng thờ tiên tổ, dạ khôn nguôi
Ngàn năm lăng tẩm cây che rợp
Vạn phúc cội nguồn nước chảy xuôi

Có vị quan như Vũ Phạm Khải, thời nhà Nguyễn, chúc thọ cha mẹ bằng một hành động đúng như ông Lão Lai. Ông đi làm quan xa, ngày xuân về thăm bố mẹ, đã ra sân làm trò tinh nghịch để cho bố mẹ cười đùa. Chuyện này là chuyện thực, được Vũ Phạm Khải nói trong thơ:

To đầu ngốc nghếch mái sương
Dưới thềm ríu rít lại dường trẻ thơ

Với Tam nguyên Trần Bích Can (1840 - 1877), thì mùa xuân quê giàu tình trung hiếu. Làm quan ở Huế, xuân Ðinh Mão, viết lời khai bút, ông nhớ cha mẹ, quê hương:

Non mai ngàn dặm xa xôi
Sớm nay nào biết xuân tươi vẻ nào
...
Mẹ cha đội mái tóc sương
Phúc lành, nhờ một nén hương khấn cầu

Phan Ðình Phùng những ngày tạm vắng căn cứ Hương Sơn, ra bắc để tìm thêm đồng chí, đón xuân mà canh cánh nỗi niềm trung hiếu với nước, với dân:

Hiếu trung là nếp nhà ta
Biệt ly đất khách oán mà làm chi
Tiết xuân ai cũng vui vầy
Mà ta riêng nỗi sầu bi một mình

Ngô Quang Ðoan (1872 - 1945) còn bồn chồn hơn thế. Một ngày Tết, bí mật từ Nhật Bản về, ông đi thăm mộ cha, có bài thơ:

Khí thiêng trung hiếu còn lưu đó
Sự nghiệp nghìn thu vẫn mãi đâu

Và thật thú vị khi đọc vần thơ trong bản thần tích ở xã Nhân Hào, huyện Yên Mỹ (Hưng Yên), kể về công lao giữ nước của Thành hoàng:

Dẫu cho nghìn dặm một thân
Núi sông đâu chẳng là xuân một nhà
Hiếu trung nổi tiếng gần xa
Dưới trời thảy với dân ta đậm tình.

GS VŨ NGỌC KHÁNH

XEM TIẾP