| Nguyễn Công Hoan:::
Người
vợ lẽ bạn tôi
Cái lần tôi đến thăm anh Quý ở Bắc Ninh, vào hồi
sáu tháng trước đây, là lần tôi thấy anh ấy đối
với tôi nhạt nhẽo và ngượng nghịu nhất. Tôi không
ngờ và cũng không để ý đến thái độ ấy. Vì hai chúng
tôi thân với nhau từ thuở để chỏm. Có thể nói theo
lối thiếu vệ sinh nhưng đầy thi vị, là "con
chấy cắn đôi".
Vì chúng tôi đã lâu mới gặp nhau, nên bao nhiêu
chuyện để trong bụng bấy nay, tôi lôi hết ra để
nói. Và cố nhiên, khi chuyện đã hết, tôi thấy đói.
Tôi ngồi yên, ngáp vặt, đợi cơm trong buồng khách
tranh tối tranh sáng. Bỗng anh Quý ngập ngừng, rồi
cười và bảo:
- Này, anh ạ, cái "trống cà rùng" hồi
ấy, tôi mới cho về ở đây.
Nói xong, anh lại cười, bằng cái cười chữa thẹn.
Mà tôi thì sực nhớ ra.
Nguyên từ ngày Quý đổi về Bắc Ninh, anh không đem
vợ đi theo nữa. Anh thường phàn nàn ở bên quê lắm
việc, mà cha mẹ thì già, nên vợ anh phải ở lại để
trông nom cửa nhà và đồng áng.
Bởi vậy, nghề thế, được thả lỏng, anh đâm ra chơi
bời. Và không hiểu tí toáy thế nào, mà cô đầu Huệ
có mang với anh.
Hồi ấy, anh có cho tôi biết. Và trong thư, anh
gọi Huệ là "Trống cà rùng".
Cho nên vừa nghe ba tiếng "Trống cà rùng",
tôi vội nói:
- Thế à? Đã đẻ rồi kia à?
Quý thấy tôi không tỏ ý gì, cười rõ to, vui vẻ
đáp:
- ồ, đã hơn hai tháng nay.
- Con trai hay con gái?
- Con trai. Tôi mới cho mẹ con nó về đây hôm qua.
Rồi bùi ngùi, anh tiếp:
- Bởi vì dưới ấy, nhà ở thiếu vệ sinh, mình trông
thấy đứa bé mà không yên tâm chút nào. Gia dĩ, con
mẹ chủ nó cứ doạ đuổi.
- Phải, làm cô đầu lại có con, thì ai người ta
nuôi báo cô.
- Không phải thế. Từ ngày nó có mang, tôi vẫn phải
cấp tiền. Nhưng mình thì tốn kém mà nó phải chịu
rúc trong cái chái nhà ẩm thấp, tối tăm, cửa giả
chả có. Nhất là từ ngày nó đẻ, tôi càng không đang
tâm cho thằng bé con ở đấy.
- Thế chị ấy đã biết tin này chưa?
Quý thở dài:
- Chưa. Nhưng tôi giấu sao nổi. Nhà tôi chẳng bằng
lòng cũng chẳng được.
Nói đoạn, anh đứng dậy, rủ tôi:
- Anh vào mà xem mặt thằng bé. Nó giống tôi lắm.
Tôi theo Quý. Đến buồng ngủ, tôi nhìn vào trong
giường, nhưng Quý cười, bảo:
- Huệ nó len lét, cả ngày chẳng dám lên nhà trên.
Qua sân xong, chúng tôi cúi đầu cho khỏi đụng mái
bếp. Đứng trong nhà mà ngọn lửa lập loè của mấy
thanh củi cháy lom dom không đủ làm cho đỡ tối,
tôi bị khói làm cay cả mắt, và rất khó thở.
Tôi dừng lại để nhận kỹ. Cạnh lò, người bếp đương
thổi cơm, và tận góc phản ngả mâm, một người quần
áo thâm đen ngòm, ngồi bế con. Quý đến gần, đánh
diêm soi vào mắt thằng bé đang ngủ say. Tôi nhìn
nó, nhân tiện liếc trộm vào mặt Huệ. Người đàn bà
thấy có khách lạ, lại bị ánh sáng chiếu gần, thì
bẽn lẽn, cúi gầm xuống, và cũng không dám nhếch
mép để chào nữa. Vì chắc người ấy không rõ tôi là
bạn hay họ với Quý, và biết chào là gì.
Không muốn đứng đó để Huệ thẹn lâu, tôi quay gót
đi lên. Và bảo Quý:
- Trong bếp khói quá, thở rất độc. Anh nên cho
thằng cháu lên nhà trên.
Quý chán nản đáp:
- Mặc kệ, bảo mãi chẳng nghe. Biết thế, tôi không
cho về đây lại xong. Vì về đây, mà cứ cả ngày chúi
xuống bếp, thì cũng thế.
Tôi nói nhỏ:
- Thì buổi đầu về nhà lạ, ai chả ngượng?
- Anh bảo ngượng với ai? Cả nhà chỉ có tôi với
thằng Hương, với thằng bếp, còn thẹn thò quái gì
nữa?
Viết đến đây, tôi cần ngoặc dấu chua nghĩa để nói
rõ rằng thằng Hương là con trai anh Quý, đã lên
năm, và người làm bếp là cháu họ xa của anh, theo
anh gần mười năm nay để giúp việc thổi nấu. Anh
rất tin cẩn hắn, vì hắn thật thà có một. Nội tiền
nong, và thìa khóa hòm, tủ, anh vẫn giao cho hắn
giữ. Anh coi hắn như cánh tay phải, như người nội
tướng đảm đang vậy.
Tôi hỏi:
- Thằng Hương đối với Huệ ra làm sao?
- Nó bé, đã biết quái gì.
- Thế Huệ đối với nó?
Quý tự đắc đáp:
- Huệ sợ cả từ thằng bếp sợ đi!
Vừa lúc ấy, người bếp dọn cơm lên bàn, Quý cười,
chỉ vào hắn và nói:
- Chẳng tin, anh cứ hỏi nó mà xem.
Người bếp vui sướng, khoe:
- Thật đấy, thưa cậu. Cô ấy vâng cả với con. Con
bảo mãi mà cô ấy vẫn cứ quen mồm. Cô ấy chả dám
nhờ con làm việc gì cả. Lắm lúc con rỗi, thấy cô
ấy vừa bế em vừa đun nước pha sữa, con tranh làm
hộ, nhưng cô ấy nhất định không nghe. Bất đắc dĩ,
muốn bảo con làm việc gì, thì cô ấy đến tận nơi,
khẽ nói: "Anh làm phúc chịu rầu hộ tôi việc
này, việc nọ". Ăn cơm, cô ấy cũng mời con một
cách lễ phép.
Tôi cười nói đùa:
- Phải, bởi vì anh là một nhân vật quan trọng trong
nhà này.
Bữa ăn ấy, Huệ không dám ngồi với chúng tôi. Người
đàn bà địa vị kém cỏi ấy không rời ra khỏi xó bếp.
Vì chắc chị ta tự xét chỉ xứng đáng với nơi thấp
hèn ấy mà thôi.
+
+ +
Cách đó hai tháng, một hôm tôi có việc phải qua
Bắc Ninh. Nhân tiện, tôi vào thăm anh Quý.
Nhưng lúc ấy, cả Quý lẫn Huệ và người bếp cùng
không có nhà. Tôi hỏi thằng Hương về em bé nó, thì
nói nói:
- Vú em bế sang chơi nhà bên cạnh.
Tôi chờ trong chốc lát. Bỗng có chiếc xe đỗ phịch
trước cửa. Một người đàn bà mở ví tay lấy tiền trả
xong, thoăn thoắt mở cửa bước vào. Tôi biết ngay
là Huệ, vì còn nhớ mặt, dù lần trước mới thoáng
trông trong bóng tối.
Huệ hôm nay không phải là Huệ hai tháng về trước.
Huệ hôm nay hoàn toàn là một thiếu phụ tân thời,
vợ ông phán trẻ.
Chị ta thấy tôi, cúi đầu xuống chào, và nói một
cách bạo dạn:
- Bác mới sang chơi? Nhà em cũng sắp về.
Đoạn Huệ vào buồng ngủ. Tôi để ý, thấy tiếng loẻng
xoẻng chùm thìa khoá, và tiếng cánh cửa tủ kẹt mở
và đóng đánh sình. Đoạn Huệ gọi bằng tiếng lanh
lảnh:
- Vú em ơi!
Không thấy ai đáp, chị ta gọi:
- Hương! Vú em đâu?
- Thưa dì, vú ấy ở bên bà đốc ạ.
- Gọi vú ấy về đun nước bác xơi chứ? Con nhà, chẳng
biết gì cả?
Rồi Huệ vui vẻ chạy ra nói với tôi:
- Thưa bác, chúng nó đoảng quá. Bác miễn trách
cho. Cả thằng bếp nữa, đi tám nhăm trống canh chưa
về!
Hôm ấy, thật tôi rất ngạc nhiên về sự thay đổi
từ cử chỉ cho đến cách ăn nói của Huệ. Tôi không
thấy tăm bóng người đàn bà sợ sệt, len lét ngồi
dưới bếp nữa. Tôi chỉ thấy một người hợm hĩnh, cố
khoe tài nội trợ. Người ấy mắng vú em không coi
nhà, sai đầy tớ quạt than để là quần áo, và xuống
bếp làm giúp đồ ăn. Rồi khi người bếp bưng cơm ra
buồng khách, thấy tôi, anh ta ngó cổ vào trong nhà.
Khi yên trí rằng không có ai, anh ta mới đứng cạnh
tôi, thở dài, bĩu môi, thì thầm than thở:
- Động có khách lạ đến, là làm ra dáng chăm chỉ
lắm. Còn lúc không, cả ngày chỉ nằm ăn vạ trên giường
để nhổ vặt. Đến nỗi con cũng không nuôi nổi, phải
thuê vú em. ấy thế mà còn đài các, lắm lúc mắng
vú em như tát nước vào mặt. Thưa cậu, cậu con bây
giờ ăn ở khác lắm, không được như trước nữa. Cậu
con cả nghe cô ấy lắm, nhiều lần mắng cả anh Hương
lẫn con. Ngày trước, nói đến cô ấy, cậu con vẫn
gọi là nó, và dặn con nên trông nom cửa nhà cẩn
thận, kẻo cậu con không tin cô ấy đâu. Thế mà bây
giờ đã giao thìa khoá tủ cho rồi. Con tính nay mai
cậu con đưa nốt lương tháng cho cô ấy chi tiêu nữa,
là cửa nhà tan nát.
- Thế mợ phán đã biết cậu có vợ lẽ chưa?
- Cũng đã có người nói đến tai. Mà từ lúc cô ấy
hỏi dò, biết mợ con hiền lành, thì lại càng giở
ra nhiều cái nực cười. Cô ấy làm nũng cậu con, có
ý giữ cậu con, chẳng muốn cho đi lại chơi bời với
ai. Thỉnh thoảng, đối với con, cô ấy cũng không
coi vào đâu. Tưởng chừng như cô ấy muốn coi con
như hạng đầy tớ khác. Từ ngày cô ấy về, cậu con
không tin cậy con như trước nữa. Mà con làm việc
gì, có cô ấy xen vào, con thấy khó chịu lắm. Hình
như cô ấy tước cả cái tự do của con vậy.
- Cô ấy thay đổi chóng lắm nhỉ.
- Vâng. Trước kia ai chẳng tưởng cô ấy chỉ cả ngày
loanh quanh dưới bếp, sợ hãi từ con trở đi. Chứ
có ngờ đâu. Nhưng độ một tuần, cô ấy đã mon men
hay lên nhà trên. Rồi đi đứng, nói năng quen đi,
không ngượng nghịu nữa. Và đã mấy lần có bạn đến,
cô ấy tiếp, nhưng chỉ thì thầm với nhau trong buồng
trong. Cô ấy có dám ló mặt ra đến phố đâu. Mà động
thấy có ai lạ vào nhà, là thụt cho mau xuống bếp.
Nhưng dần dần, độ ngoài một tháng, thì khi vắng
cậu con, cô ấy đã mời khách ngồi ở xa lông, nói
năng, cười đùa rầm rầm. Song cô ấy sợ con mách,
nên nói lót, ngọt ngào lắm. Bây giờ thì bà ấy công
nhiên mời khách ngồi ghế bành thả cửa, dù cậu con
có nhà cũng vậy. Và thỉnh thoảng lại sĩ diện, quai
mồm ra gọi "Bếp ơi!". Con hầu cậu con,
chứ con việc gì phải làm đầy tớ đồ đĩ ấy. Con chẳng
ra gì cũng là cháu cậu con. Con gọi cô ấy là cô
đã là quá đáng. Vì con sợ cậu con mà nhận cô ấy
là vợ lẽ, chứ bất quá cô ấy chỉ ngang hàng với con
là cùng!
Bữa cơm hôm ấy, Huệ cùng ngồi ăn với chúng tôi.
Nàng cử chỉ lễ phép, không dám nói chuyện, chỉ thỉnh
thoảng săn sóc cơm nước, sai bảo người bếp một cách
ngọt ngào mà thôi.
+
+ +
Nhưng hôm nay thì không thế nữa.
Hôm nay, vì anh Quý viết giấy mời tôi về Bắc Ninh
để anh hỏi ý kiến về chuyện gia đình, nên tôi đến
thăm anh.
Anh nhờ tôi nuôi thằng Hương để dạy dỗ nó, nói
thác rằng nó mến tôi, chỉ đòi được ở với tôi. Nhưng
tôi biết thừa là thằng bé khốn nạn đã nhiều lần
bị vợ lẽ của cha đánh đập tàn nhẫn.
Khi tôi hỏi sao người bếp không ở với anh nữa,
thì Quý còn tức giận, đáp:
- Anh tính, bạc ác đến nó là cùng. Nó đi theo tôi
từng ấy năm. Trước kia tôi giao cả tiền nong cho
nó, mà có một lần, nó nỡ ăn cắp của tôi.
- Anh bắt được?
- Bà cụ nhà tôi, à, bà đẻ ra Huệ ấy mà, rình bắt
được. Chứ tôi tin nó quá, nên không ngờ.
Lúc ấy, Huệ ở nhà trong, chạy ra, nói xen vào:
- Vâng, nó lấy của nhà tôi hai chục, giấu trong
hòm. Thì ra trước kia, giá nhà tôi có bị nó rút
ruột rút gan bao nhiêu cũng không biết.
Quý nhìn vợ, cười nhạt, rồi nói với tôi:
- Cho nên tôi phải giao tiền nong cho nhà tôi giữ.
Mình thì bận, còn có lúc nào để mắt đến hết mọi
việc được.
Huệ nói:
- Rồi, thưa bác, muốn chừng biết từ nay không thể
xơ múi gì nữa, nó mới chán cảnh, và cứ sinh sự với
tôi. ấy, đi ăn đi ở mà cứ hỗn với chủ nhà, thì bác
tính còn trời đất nào nữa. Tôi mới bảo nhà tôi đánh
cho một trận và tống đi.
Thấy Huệ nói giọng lên bộ quá, tôi hiểu tất cả
ẩn tình. Đầy tớ trung thành bị đuổi, con rứt ruột
phải xa lìa, không rõ Quý có hiểu hiện gia đình
anh đương bị một cuộc ngoại xâm ghê gớm hay không?
Nhưng vẫn không thấy tình thế nghiêm trọng, anh
còn khoe thêm rất tự đắc:
- Bây giờ tôi nuôi thằng bé này, cũng như thằng
bếp trước, vì nó là người làng nhà tôi đây. Nó ngoan
lắm.
Tôi cười nhạt, không trả lời.
Tôi muốn nói cho Quý rõ về thực trạng gia đình
anh. Muốn chừng Huệ hiểu ý. Cho nên, khi ăn cơm
xong, như mọi lần, tôi rủ Quý đi chơi phố. Song,
thoáng thấy Huệ đưa mắt cho chồng, thì Quý ra ý
ngần ngừ, khó chịu. Nhưng đồng thời, người thiếu
phụ kêu khó ở, vào buồng nằm.
Quý theo Huệ vào một lát, rồi lúc ra, anh cố tươi
cười để lấy lòng tôi, và nói:
- Nhà tôi nó mệt, anh cho đến khi khác.
+
+ +
Tôi biết Quý không còn khi nào để có thể đi chơi
với tôi. Vì cả đến cái tự do của anh cũng bị cô
vợ lẽ chiếm nốt. Hẳn từ nay, tự nhiên hoàn toàn
anh bị tước quyền làm chủ nhân ông.
Thì ra ở đời, mỗi khi nước nọ xâm chiếm nước kia,
cuộc chinh phục về mặt kinh tế, về mặt chính trị,
cũng đi dần dần từng bước nguy hiểm như vậy.
Tôi đã thấy bao nhiêu ca thế rồi.
PTBNS số 48; 1-12-1939
|
.
