Thấy đã muốn cười:

Chim bay, cò bay, khủng long cũng bay?

Archaeopteryx - sinh vật có hình dạng nửa khủng long nửa chim.
Archaeopteryx, loài sinh vật kỷ Jura trong hình dáng nửa chim, nửa khủng long, được trang bị đầy đủ đặc điểm để chinh phục bầu trời. Các nhà khoa học phát hiện thấy não bộ của nó có cấu trúc tương tự như não của đại bàng hay vẹt hiện đại.

Archaeopteryx là loài chim cổ nhất từng được biết đến. Nó có chiếc đuôi bằng xương và răng của khủng long, nhưng lại có lông vũ và cánh của một con chim. Tuy vậy, khả năng bay của loài động vật này chưa bao giờ được xác nhận.

Mới đây, các nhà nghiên cứu Anh và Mỹ đã chụp X quang não một hóa thạch Archaeopteryx, tìm thấy ở Đức vào năm 1861, có niên đại 147 triệu năm. Họ phát hiện thấy sinh vật này có đầy đủ đặc điểm và sức mạnh não bộ để có thể bay lên.

"Não bộ, các giác quan và tai trong của Archaeopteryx hóa ra giống chim hơn chúng ta tưởng", tiến sĩ Angela Milner, nhà khảo cổ học tại Bảo tàng lịch sử tự nhiên ở London, bình luận. Nó có những ống bán nguyệt hoàn chỉnh ở tai trong (cơ quan chuyên dụng cho việc giữ thăng bằng) và các thùy thị giác lớn cho phép nhìn xa. Cả hai là những đặc điểm cần thiết con vật có thể bay lượn.

Các nhà nghiên cứu nay sẽ tiếp tục kiểm tra hóa thạch của các loài chim khác để tìm kiếm thêm bằng chứng về khả năng bay của chim nguyên thủy. Tuy nhiên, không có hóa thạch nào có niên đại sớm hơn hóa thạch vừa được nghiên cứu. Hiện các nhà khoa học chỉ có trong tay 6 mẫu vật của Archaeopteryx, và một mẫu vật lông vũ.

B.H. (theo Reuters, BBC

Phục hồi rùa khổng lồ Galapagos: Quá khó với "George cô đơn"!

"Lonesome George" là tên của một chàng rùa nổi tiếng song lại không có bạn. Cô độc trên thế giới và thờ ơ với... sex, đây là con rùa khổng lồ duy nhất thuộc phân loài của nó còn lại trên quần đảo Galapagos.
Kể từ khi George được phát hiện vào năm 1971, các nhà khoa học đã nỗ lực kích thích bản năng "mê gái" của nó. Họ đã lùng sục khắp hòn đảo nơi George sinh sống cũng như các vườn thú trên Trái đất để tìm kiếm một con rùa cái thuộc cùng phân loài. Cuối cùng, hai con rùa cái ở hòn đảo lân cận được đưa tới để làm bạn với George. Một nhà động vật học trẻ, hấp dẫn từ Thuỵ Sĩ cũng tham gia kích thích ham muốn tình dục của chàng rùa đơn độc này.

Tuy vậy, cho tới nay, các chuyên gia gặt hái được rất ít thành công. "George cô đơn" vẫn chưa tỏ dấu hiệu quan tâm tới hai ả rùa trong chuồng. Các nhà khoa học vẫn còn những "lá bài" khác. Có lẽ George chưa gặp được nàng rùa ưng ý. Họ hy vọng rùa cái từ một đảo xa, có họ gần hơn với George so với hai rùa cái nói trên, sẽ giúp nó thoát khỏi tình trạng thờ ơ hiện nay và sinh sản.

Quần đảo Galapagos đã từng đầy những rùa khổng lồ. Trước khi con tàu đầu tiên tới đây vào năm 1535, Galapagos là nơi cư trú của ít nhất 15 nhóm rùa khổng lồ (Geochelone nigra) khác biệt. Mỗi nhóm cô lập với nhau trên các hòn đảo khác biệt, hoặc trên những ngọn núi lửa bị dòng dung nham nóng bỏng ngăn cách. Tuy nhiên, hoạt động khai thác quá mức vào thế kỷ XVIII và XIX của những người săn cá voi cùng với sự cạnh tranh của động vật du nhập - dê, lợn và chuột - đã làm cho bốn phân loài rùa tuyệt chủng. 11 phân loài còn lại được xếp vào danh sách các loài bị đe doạ của Liên minh Bảo tồn Thế giới (IUCN).

Giới khoa học cho rằng phân loài G. nigra abingdoni ở đảo Pinta đã tuyệt chủng, cho tới khi một nhà sinh học nghiên cứu loài sên đã phát hiện ra cá thể duy nhất còn sót lại: Đó chính là "George cô đơn". Kể từ đó, chàng rùa này sống tại Trạm nghiên cứu Charles Darwin (CDRS) ở Puerto Ayora - một thành phố du lịch trên đảo Santa Cruz. Tại đó, nó là đối tượng nghiên cứu bảo tồn. Mục tiêu cuối cùng của các nhà khoa học là phục hồi hệ sinh thái đảo Pinta. Điều này có nghĩa là trả lại đảo những con rùa khổng lồ, hậu duệ của "George cô đơn".
Tuy nhiên, có thể làm gì đây với một con rùa đực duy nhất? Theo cựu giám đốc bảo tồn Linda Cayot tại CDRS, công tác bảo tồn ở quần đảo Galapagos được tiến hành theo thứ tự ưu tiên. Những loài không thể phục hồi được sẽ bị gạt ra một bên để cứu các loài khác. Chính vì vậy, George bị lãng quên trong 20 năm cho tới khi Cayot thả một số rùa cái ở hòn đảo Isabela lân cận vào chuồng của George với hy vọng "tình cảm lãng mạn" sẽ xuất hiện. Vào thời điểm đó, các nhà khoa học cho rằng rùa từ Isabela, đảo có rùa và gần Pinta nhất về mặt địa lý, có họ gần nhất với George nên cơ hội cặp đôi thành công sẽ là lớn nhất.

Phân tích do chuyên gia di truyền Gisella Caccone (ĐH Yale) và đồng nghiệp cho thấy "George cô đơn" có họ gần hơn với phân loài G. nigra hoodensis trên đảo Espanola. Điều này chỉ ra rằng, bằng cách nào đó, rùa khổng lồ - vốn không phù hợp với cuộc sống biển cả, đã sống sót sau một chuyến đi dài 300km từ Espanola ở phía Nam tới Pinta ở phía Bắc. Như vậy là George chưa được cặp đôi với những nàng rùa phù hợp nhất. Tuy nhiên, đã năm năm trôi qua, kiến nghị của nhóm nghiên cứu (cho George cặp đôi với rùa ở Espanola) vẫn chưa được xem xét.

Chọn lọc... phi tự nhiên?

Nguyên nhân của tình trạng trên là Trạm nghiên cứu Darwin tuân thủ một nguyên tắc đạo đức do Cục Công viên Quốc gia Galapagos đặt ra: Đảm bảo các tiến trình sinh học tiếp tục như thể con người chưa bao giờ đặt chân lên quần đảo này. Giám đốc khoa học Howard Snell tại CDRS cho biết việc khuyến khích George giao phối với rùa từ đảo khác là sự can thiệp phi tự nhiên, đi ngược với nguyên tắc trên. Quan điểm này rõ ràng xung đột với nỗ lực của Cayot nhằm ghép đôi George với rùa cái ở Isabela. Tuy nhiên, cũng không có ai dự định tách chúng ra bởi đã 12 năm trôi qua mà chàng rùa vẫn... lạnh lùng.
Quan điểm của Snell dường như kỳ lạ, vì ông thà để một loài tuyệt chủng hoàn toàn còn hơn can thiệp phi tự nhiên để bảo vệ một số gien. Tuy nhiên, Snell không hoàn toàn phản đối nỗ lực lai giống. Ông đang chờ đợi, hy vọng có một giải pháp tốt hơn trước khi buộc phải sử dụng tới phương cách làm "ô nhiễm nguồn gien" của George. Ưu tiên đầu tiên của Snell là tìm ra một con rùa cái đang sống trên đảo Pinta để cặp đôi với George. Khả năng này có thể xảy ra. Mặc dù có kích cỡ lớn song khó có thể phát hiện ra rùa khổng lồ. Chẳng hạn như có hai con rùa sống trên đảo Santa Fe tí hon nơi tiếp đón 50.000 du khách mỗi năm. Tuy nhiên, mọi người chỉ nhìn thấy chúng bảy-tám năm mỗi lần.

Ít ra thì có dấu vết của rùa sống trên đảo Pinta. Vào năm 1981, gần mười năm sau khi "George cô đơn" dời đảo, Cayot và một đồng nghiệp khác phát hiện một... cục phân rùa gần đỉnh núi lửa. Bà nói: ''Khi tôi bước qua một bãi cỏ, tôi nhìn xuống và thấy phân rùa, tôi hét toáng lên và chúng tôi dừng lại. Quả là ngạc nhiên!''. Phát hiện này làm dấy lên hy vọng rằng một cá thể rùa nữa vẫn còn lang thang đâu đó trên đảo.

Tuy nhiên, cho tới nay vẫn chưa ai nhìn thấy nó. Cuối năm ngoái, Peter Pritchard, người sáng lập Viện Nghiên cứu Chelonian đã huy động hơn 20 nhân viên tiến hành cuộc tìm kiếm toàn diện nhất từ trước tới nay ở Pinta. Họ đã tìm thấy 15 con rùa mặc dù tất cả chúng đã chết và chỉ có một trong số đó là rùa cái.

Câu lạc bộ cơ đơn

Tuy nhiên, có khả năng rùa cái Pinta vẫn sống sót ở một nơi nào khác, trong các bộ sưu tập tự nhiên hoặc vườn thú. Edward Luois, nhà di truyền bảo tồn tại Vườn thú Henry Doorly (Mỹ), đã thu thập mẫu ADN từ hơn 400 con rùa Galapagos từ các vườn thú trên khắp thế giới. Chẳng có con rùa nào trông giống rùa trên đảo Pinta. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 100 con rùa nữa tại các vườn thú chưa được lấy mẫu, đặc biệt là ở Nam Mỹ.
CDRS nuôi giữ 23 cá thể rùa trưởng thành có nguồn gốc địa lý không chắc chắn, phần lớn là từ các bộ sưu tập tư nhân. Một số rùa được nuôi nhốt kể từ những năm 1960 và cho tới năm 1976 (trước khi nguyên tắc thuần khiết được áp dụng), chúng được phép giao phối tự do với nhau. Kết quả là 36 rùa con đã ra đời và quá trình cặp đôi không được theo dõi. Caccone và đồng nghiệp của bà đã sử dụng các chuỗi ADN để tìm ra nguồn gốc địa lý của rùa trưởng thành cũng như nguồn gốc di truyền của rùa con. Thật là buồn cho "George cô đơn", vì trong đó không có cá thể nào là rùa ở Pinta!

Phần lớn rùa khổng lồ sống trong nuôi nhốt không được giữ tại các trạm nghiên cứu hoặc vườn thú. Chúng nằm trong các bộ sưu tập cá nhân. Những con rùa này khó theo dõi hơn nhiều. Các điều kiện sở hữu một con rùa Galapagos rất rắc rối và có lẽ mọi người không chắc chắn liệu rùa họ nuôi có hợp pháp hay không. Điều cần thiết là đưa ra một lệnh ân xá quốc tế, cho phép thống kê cũng như lấy mẫu rùa. Tuy nhiên, ý tưởng này không khả thi.

Khi tin tức về rùa cái Pinta vẫn mịt mờ, CDRS đang tiến gần hơn tới quyết định lai giống. Nếu công việc của các nhà di truyền được chấp nhận, rùa cái trên đảo Isabela sẽ được thay thế bằng một họ hàng gần hơn với George từ đảo Espanola. Mặc dù rùa ở Espanola đang bị đe doạ tuyệt chủng song chúng khoẻ mạnh hơn nhiều so với đồng loại ở Pinta. Vào những năm 1960, số lượng rùa ở Espanola giảm xuống còn 12 rùa cái và hai rùa đực. Tất cả chúng được nuôi nhốt tại CDRS. Một con rùa đực thứ ba sau đó được chuyển tới trạm từ Vườn thú San Diego trong khuôn khổ của chương trình nhân giống nuôi nhốt. Mục đích của chương trình là phục hồi các phân loài trên Espanola trở lại thời kỳ hoàng kim trước kia.

Kể từ năm 1975, các nhà khoa học CDRS đã trả lại Espanola hơn 1.200 con rùa. Cách đây hơn 15 năm, tổ rùa lại bắt đầu xuất hiện trên đảo. Mọi thứ dường như không dễ dàng. Rùa đực từ San Diego làm cha của hơn 60% rùa con. Tình trạng này làm các nhà khoa học lo ngại sẽ có sự giao phối cận huyết trong tương lai giữa rùa con với nhau. Tuy nhiên, số lượng rùa lớn ở Espanola có nghĩa là sẽ có nhiều rùa cái để cặp đôi với "George cô đơn".

Không sex, xin cảm ơn!

Ngay cả khi tìm được một nàng rùa cho George, vẫn còn một vấn đề khác: George dường như không quan tâm tới sex. Nếu không thể giải quyết bế tắc này, việc nhân giống vẫn chỉ là lý thuyết suông. Thường thì một con rùa đực không lồ sẽ giao phối với cả... rùa chết, lẫn một hòn đá tròn nếu nó hưng phấn. Tuy nhiên, George dường như "bất lực"?

Lời giải thích khá hợp lý cho sự thờ ơ của George là nó chưa tiếp xúc với hành vi ve vãn hoặc ghép đôi bình thường. Theo Pritchard, đưa một con đực cạnh tranh vào chuồng có thể kích thích George hành động. Ngoài ra, có thể hữu ích nếu để nó theo dõi hành vi cặp đôi và tán tỉnh của những con rùa Espanola ở khu vực gần kề. Nếu những biện pháp trên không thành công, cách duy nhất là thụ tinh nhân tạo.

Điều đáng lo là không ai biết liệu "George cô đơn" có thể sản xuất tinh trùng hay không. Vào năm 1993, chỉ một năm sau khi rùa cái Isabela được ghép đôi với George, bác sĩ thú y người Đức Gisela von Hegel đã tới Galapagos. Ông hướng dẫn cán bộ ở đây kiểm tra sức khoẻ sinh sản của rùa đực. Nếu phần sau cùng của rùa được nhấc khỏi mặt đất, cơ của nó buông lỏng và dương vật lòi ra khỏi lỗ huyệt. Sau đó, có thể kích thích bộ phận này bằng tay. Ngay sau đó, một nữ sinh viên nghiên cứu động vật trẻ và đẹp người Thuỵ Sĩ tới CDRS làm việc tình nguyện. Ban đầu, mọi việc dường như rất hứa hẹn. Sveva Grigioni có thể làm cho các con rùa đực khác xuất tinh trong vòng 15 phút sau khi tới gần chúng. Tuy nhiên, "George cô đơn" vẫn... lặng thinh!

Nhân bản?

Cô Grigioni đã dành nhiều giờ ở bên "George cô đơn" mỗi ngày để giành lòng tin. Cô được mọi người đặt biệt danh: Người tình của "George cô đơn" (!). Grigioni nói: ''Thời gian trôi qua và George bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới rùa cái''. Tuy nhiên, sau gần bốn tháng, visa của Grigioni hết hạn và cô phải về nước. Cô cho biết: ''Nếu tôi có nhiều thời gian hơn, có lẽ tôi đã thành công. Tôi gần như chắc chắn rằng sẽ làm nó... xuất tinh''.
Thiếu một nhà nghiên cứu nhẫn nại, có các biện pháp khác cứng rắn hơn để làm George "xuất hàng", chẳng hạn như tạo cú sốc điện. Phương pháp sốc điện thường được sử dụng trong nhiều chương trình nhân giống động vật nuôi nhốt để lấy tinh trùng. Tuy nhiên, không ai biết George sẽ phản ứng như thế nào nếu các chuyên gia lồng thiết bị dò vào lỗ huyệt của nó và tác dụng một dòng điện vào tinh hoàn. Do vậy, chưa có ai dám thử.

Nếu George vô sinh, liệu còn các phương pháp khác để phục hồi phân loài của nó? Câu trả lời là nhân bản. Mặc dù vậy, các nhà khoa học quan tâm tới George đều nhất trí nguồn tài chính để nhân bản nên được dùng vào những vấn đề khác quan trọng hơn ở quần đảo Galapagos. Caccone nói: ''Nhân bản cừu Dolly là công việc rất khó khăn và chúng ta đã biết nhiều về động vật có vú. Nhân bản bò sát còn khó hơn''. Theo Ian Wilmut, chuyên gia nhân bản cừu Dolly, cần phải tiến hành rất nhiều nghiên cứu để nhân bản một loài mới. Trong lúc đó, nên bảo quản tế bào của George và các loài rùa khác ở quần đảo. Tuy nhiên, cho tới nay, các chuyên gia vẫn chưa lấy mẫu tế bào.

George có lẽ chưa tới 100 tuổi, vẫn còn trẻ và hoạt bát. Nó có thể sống thêm 100 năm nữa và nếu may mắn, liệu nó có thể được làm cha?

Minh Sơn (Theo Nature)

Về trang chủ

XEM TIẾP

.Thiên cổ đoạn trường kim nhất tục.
Phiếm Đàm tòng thử kế Thừa sai.