HAINGOAIPHIEMDAM

Liên hệ

Thấy đã muốn cười:

Một người Đức nghĩ về Nguyễn Đình Thi

Bài viết 'Nhận đường' của ông Nguyễn Đình Thi từng có ảnh hưởng lớn
Nhà văn Nguyễn Đình Thi là một trong những người có ảnh hưởng lớn đến văn học nghệ thuật Việt Nam trong mấy chục năm qua.
Là một người đa tài trong cả âm nhạc, cũng như thơ ca và văn xuôi, ông Nguyễn Đình Thi là một trong những trí thức sớm nhất gia nhập hàng ngũ Việt Minh. Sinh năm 1924, ông đã liên tục nắm giữ các chức vụ quan trọng trong nhiều tổ chức của các văn nghệ sĩ và trí thức. Ông Nguyễn Đình Thi qua đời ngày 18-4-2003. Nhân kỷ niệm một năm ngày mất của ông, tạp chí Văn hóa giới thiệu ấn tượng của một người nước ngoài đã gặp ông trong những ngày cuối đời.

Một người Đức ở Hà Nội

Năm 2002, nhà nghiên cứu người Đức Heinz Schutte đến Việt Nam với mục đích tìm hiểu về giai đoạn Nhân Văn – Giai Phẩm thập niên 1950, khi một số trí thức bày tỏ các quan ngại và chỉ trích đối với Đảng và chính phủ ở Hà Nội. Heinz Schutte đã gặp gỡ nhiều văn nghệ sĩ của thời kì ấy, và đặc biệt, ông sắp xếp được nhiều buổi phỏng vấn với nhà văn Nguyễn Đình Thi. Có thể nói đó là một trong những lần cuối cùng ông Thi trả lời phỏng vấn trước khi qua đời. Ông Heinz Schutte cho biết ấn tượng chung của ông:

Tôi nghĩ ông ấy là một người khá phức tạp, nhiều mâu thuẫn. Ông ấy có duyên, còn tráng kiện, ăn nói mềm mỏng với một giọng tiếng Pháp chuẩn xác và gãy gọn.
Heinz Schutte

"Tôi nghĩ ông ấy là một người khá phức tạp, nhiều mâu thuẫn. Ông ấy có duyên, còn tráng kiện, ăn nói mềm mỏng với một giọng tiếng Pháp chuẩn xác và gãy gọn. Một người mà bạn thích được bầu bạn và nói chuyện. Nhưng ở ông ấy có một sự mơ hồ. Một mặt, đó là con người của văn học, và lại cũng có khía cạnh chính trị ở một con người muốn được tầng lớp trên thừa nhận và muốn duy trì vị trí ấy."

Tạp chí Văn hóa hỏi ông Heinz Schutte là ông Nguyễn Đình Thi đã đóng vai trò thế nào trong việc xây dựng một nền văn hóa mới sau cuộc cách mạng tháng Tám 1945:

"Ông Thi có lẽ là một trong những người quan trọng trong việc tổ chức và bình ổn ý thức hệ của chế độ. Đầu thập niên 1940, ông Thi và Nguyễn Hữu Đang cùng viết một tập sách mỏng nhan đề Một nền văn hóa mới, thể hiện văn hóa có ý nghĩa gì đối với cuộc cách mạng."

"Sau này ông ấy cũng thường nhắc lại lá thư của ông Hồ Chí Minh gửi cho các họa sĩ năm 1951nói rằng văn học nghệ thuật cũng là một mặt trận. Tôi có ấn tượng đó là một người nghệ sĩ lớn mà trong suốt cuộc đời mình gắn bó với điều mà có lẽ ông xem là sự kỷ luật cách mạng. Một kỷ luật mà coi mọi thế giới tồn tại bên ngoài định nghĩa của đảng là những gì thù nghịch với mình."

Nhân Văn - Giai Phẩm
Giai đoạn Nhân Văn Giai Phẩm từ 1956 đến 1958 được nhiều người xem là một điểm bước ngoặt của cuộc cách mạng Việt Nam, khi một trong những vấn đề là làm sao đưa giới trí thức trở thành vũ khí trong cuộc tranh đấu ý thức hệ. Ông Heinz Schutte cho biết đánh giá của ông về vai trò của ông Nguyễn Đình Thi trong giai đoạn này:

"Vào năm 1956, ông chủ yếu đứng đằng sau hậu trường. Ông Thi lúc ấy không công khai chỉ trích và có vẻ như ông cố gắng làm người dàn xếp. Ông ấy xem những người như Trần Dần, Văn Cao và nhạc sĩ Tử Phác là bạn thân, mặc dù ông không đánh giá cao Hoàng Cầm và Lê Đạt."

"Ông qua lại giữa những người bạn và nhà chức trách để thuyết phục họ rằng các tác giả của Nhân văn - Giai Phẩm không hề chống đảng. Trong một thời gian trong nội bộ Trung ương Đảng và Bộ Chính trị không có sự thống nhất về việc làm gì với các trí thức bất đồng."

Nhưng đến cuối năm 1956, ông Nguyễn Đình Thi thay đổi thái độ.

"Ông ấy cho rằng do những sai lầm trong cải cách ruộng đất, những người cách mạng đã bị một cú sốc nặng. Và người ta cần phải thận trọng, dù cho có những bất đồng về đường hướng trong văn học nghệ thuật.""Khi cuộc tấn công công khai nhằm vào Nhân văn năm 1957 nổ ra, ông Thi viết bài chỉ trích nhóm này trên tạp chí Học Tập, tạp chí lý luận của Đảng Cộng sản. Tôi nghĩ giai đoạn Nhân văn Giai Phẩm là một ví dụ về sự mâu thuẫn trong con người ông Thi, một người đáng kính."

Mâu thuẫn
Sự mâu thuẫn trong con người ông Nguyễn Đình Thi có vẻ như là một yếu tố quan trọng khi phân tích cuộc đời của ông. Bên cạnh việc là tổng thư ký Hội nhà văn Việt Nam hơn 30 năm với trách nhiệm bảo vệ đường lối văn học nghệ thuật của Đảng, ông cũng là người đã cho ra những vở kịch gây tranh cãi như Con Nai Đen và Nguyễn Trãi ở Đông Quan.

Heinz Schutte giải thích sự mâu thuẫn này:

"Trong tính cách và trong văn chương của ông Thi, luôn có những yếu tố không theo khuôn phép đối chọi với nhau. Điều này đặc biệt rõ trong thập niên 1980, nhưng ngay trong thập niên 1940 cũng đã có, khi ở Hội nghị tranh luận Việt Bắc 1949, ông bị phê phán vì thơ không vần của mình."

"Năm 1947, tác phẩm 'Nhận đường' của ông mô tả quá trình nhiều thử thách của việc biến chuyển cái tôi. Có vẻ cuộc đấu tranh, sự mâu thuẫn này cũng là điều đeo đuổi ông cả đời."Trong buổi gặp cuối cùng tại Hà Nội năm 2002, theo Heinz Schutte, ông Nguyễn Đình Thi tỏ ra buồn rầu:

"Trong cuộc gặp cuối cùng giữa chúng tôi, ông ấy có vẻ buồn man mác, thậm chí bi quan và cô độc. Ông ấy gửi tôi một lá thư nói tôi hãy kiên nhẫn trước một người đàn ông lớn tuổi mà sức khỏe đang rời bỏ ông. Và khi tôi đến chào tạm biệt ông ấy, ông Thi bảo: “Chúng tôi, những người già, rất lo rằng thế hệ trẻ sẽ không duy trì những gì chúng tôi đã đạt được.”"Tôi nghĩ đó không phải là tiếng nói của một người mong muốn thay đổi, mà đúng hơn của một người nhận ra thời của mình sắp đi qua, và rằng ông và các đồng chí của mình đã mất đi sự độc quyền trong việc miêu tả hiện thực. Và có thể ông ấy nghĩ rằng thế hệ trẻ không còn quan tâm đến lý tưởng cộng đồng từng được mài dũa từ thời kháng chiến. Sự đa dạng và khác biệt – những điều mà ông ấy từng chủ động phủ nhận – sẽ có thể thống trị tương lai."

Lê Quỳnh
Ban Việt ngữ đài BBC

Về trang chủ

XEM TIẾP

.Thiên cổ đoạn trường kim nhất tục.
Phiếm Đàm tòng thử kế Thừa sai.

Tìm kiếm tin đã đưa

Liên kết website

ĐIẠ CHỈ: WWW.HAINGOAIPHIEMDAM.COM. EMAIL: HAINGOAIPHIEMDAM@YAHOO.COM

Tại sao?| Lượm lặt | Hình kì cục|Điển tích| Ẩm thực |Hỏi&Đáp| Tham khảo|Tiểu phẩm| Vườn hồng |TRÁI TIM HỒNG|CHĂN GỐI | sức khỏe |Khoa học|MÁY TÍNH LÀM THƠ |Bonsai Garden|Tạp văn| | Nhân vật | Nẻo tà|

Tại sao?| Lượm lặt | Hình kì cục|Điển tích| Ẩm thực |Hỏi&Đáp| Tham khảo|Tiểu phẩm| Vườn hồng |TRÁI TIM HỒNG|CHĂN GỐI | sức khỏe |Khoa học|MÁY TÍNH LÀM THƠ |Bonsai Garden|Tạp văn| | Nhân vật | Nẻo tà|