 Hội
hoạ, Bonsai & Cây, Cá cảnh
Thái
Tuấn - đời như tranh vẽ
Tuổi thơ và thời thanh niên gắn bó miền Bắc, hơn
20 năm trai trẻ sống ở Sài Gòn, cũng ngần ấy thời
gian sống trên đất Pháp. Họa sĩ Thái Tuấn tóm tắt
đời mình qua vài dòng ngắn ngủi. Thế nhưng, giống
như tranh ông, đời Thái Tuấn giản dị, hồn nhiên
mà không tẻ nhạt. Sâu trong đấy là cả một khối tình.
Nhà họa sĩ Thái Tuấn nằm trong một con hẻm nhỏ
ngoằn ngèo, ai muốn vào thăm phải điện thoại từ
trước để con trai ông ra dẫn, tránh lạc đường. Căn
phòng nhỏ hẹp của Thái Tuấn hiện tại vừa là nơi
tiếp khách, phòng ngủ và phòng sáng tác. Không phải
ông không có điều kiện sống trong một căn phòng
sang trọng, rộng rãi hơn. Nhưng "Sang hơn thì
khó vẽ lắm, cứ như thế này là tốt", ông nói.
Người quen gặp ông cách đây 10 năm, giờ gặp lại
vẫn thấy ông như thế. Mái tóc bồng, vóc người gày
gò, nhanh nhẹn không đổi. Dường như Thái Tuấn chung
thủy với những nề nếp của riêng mình, với những
gì xưa cũ.
Ông nói đùa: "Tôi 88 tuổi rồi mà chưa có cái
nhà, nhà đang ở là của thằng con. Đến bây giờ vẫn
không có nghề". Thái Tuấn chưa bao giờ nhận
họa sĩ là một nghề. Ông cũng chưa bao giờ nhận mình
là một nghệ sĩ, dù tranh ông từng bán đắt như tôm
tươi và cái tính nghệ sĩ của ông đều được mọi người
công nhận. "Họa sĩ hay không thì nằm ở trong
tranh. Nghệ sĩ hay không là ở tính tình. Người ta
gọi thì tôi nghe, không bao giờ dám tự nhận".
 Tranh
và đời giản dị như nhau. Ảnh: A.V.
Năm 1984, Thái Tuấn xuất ngoại theo diện đoàn tụ
với gia đình. Ông định cư tại thành phố New Orleans
của Pháp, một nơi cách Paris 100 cây số và có dòng
sông Loire êm đềm chảy qua. New Orleans là thành
phố châu Âu cổ xưa đầy ắp những lâu đài nguy nga,
tráng lệ cùng bảo tàng mỹ thuật. Thế nhưng, suốt
mấy mươi năm, Thái Tuấn hầu như chỉ quanh quẩn trong
ngôi biệt thự của mình cùng vợ và con gái. Vài lần,
mấy người bạn Pháp rủ ông tham quan bảo tàng, kiến
thức của ông về lịch sử hội họa Pháp và thế giới
làm họ phải kinh ngạc. "Tôi học tiếng Pháp
từ năm lên 6 tuổi, thú vui thuở nhỏ của tôi là đọc
sách, ngắm nghía những sách mỹ thuật in tranh ảnh
màu sắc rất đẹp của cha".
Ông nói, những năm tháng sống xa quê là những năm
tháng sống trong tâm tưởng hướng về miền Bắc, về
Sài Gòn. Những ngày ngoài trời đổ tuyết, thèm cồn
cào một bát phở đến ứa nước mắt, lại thấy tức bác
Nguyễn Tuân cứ hay chê phở gà không ngon. "Phở
gà ngon thế mà lị!". Từ chỗ ông ở phải đi 100
cây số nữa mới tìm thấy tiệm phở Việt Nam. Thế mà
vẫn đi vì nhớ.
Đôi lúc ông cũng thử lấy cọ ra vẽ khung cảnh, con
người xung quanh mình, nhưng không vẽ được. "Phụ
nữ Pháp đẹp thế mà tôi vẽ bức nào cũng chỉ ra phụ
nữ Việt Nam", ông đùa.
Đùa mà thật. Khi rời quê hương ra đi, ông chỉ đem
theo vỏn vẹn 2 bức tranh do ông vẽ. Đó là hai bức
tranh cuối cùng mà ông đã bán cho người bạn ở Sài
Gòn. Bạn ông xuất ngoại nhưng không có điều kiện
mang theo, nay mang qua trả khổ chủ. Ở Pháp, mỗi
năm ông vẽ trung bình 10 bức, phần nhiều là tranh
về phụ nữ Việt Nam. Ông vẽ vì hình ảnh quê hương
day dứt trong tâm tưởng. Vẽ vì người vợ tảo tần
luôn sát cánh bên ông trên những bước thăng trầm
của cuộc đời. Vẽ vì trong những giấc mơ ngày đông
giá buốt, hình ảnh con sông Lô cuồn cuộn chảy về.
Con sông đó một thời gắn với tuổi thơ Thái Tuấn:
Mỗi ngày ông phải đi đò từ đồn điền nơi cha làm
việc sang bờ bên kia để đi học.
Vì công việc của bố mình, tuổi thơ và thời niên
thiếu của Thái Tuấn không sống cố định một nơi.
Từ khi sinh ra đến khi 5 tuổi, bố của ông giữ nhiệm
vụ trông coi cả vườn Bách thảo Hà Nội ngày ấy nên
ông được sống giữa thiên nhiên xanh mát. Rồi sau
đó, ông lại theo gia đình đến sống ở Thanh Hóa,
Tuyên Quang, Nam Định ... những cảnh đẹp, nếp sống,
tính tình của người dân quê miền Bắc đã đi vào tâm
thức của cậu bé mộng mơ Thái Tuấn.
Chính vì thế, từ giới phê bình đến người xem tranh
đều phải công nhận, tranh ông tiêu biểu cho nét
văn hóa, tính cách Việt Nam: dịu dàng, tinh tế.
Có lần ông triển lãm tranh tại Washington DC, Mỹ,
người xem đòi mua luôn cả poster in hình tác phẩm
Quả dưa đỏ, một bức sơn dầu ông vẽ cô gái miền Bắc
yếm thắm, lưng đuỗi, dáng cong mềm mại đội quả dưa.
Ông không bán tranh tại gallery ở nước ngoài nhưng
tranh vẫn luôn được tìm mua vì mang nét lạ. Tranh
chỉ vẽ chân dung, nhưng trong từng vóc dáng, màu
sắc còn thấp thoáng cả dòng sông, cánh đồng ngọn
đồi miền Bắc. Một năm ông vẽ trung bình 10 bức.
Vẽ xong là bán hết. Tiền bán tranh ông gửi về Việt
Nam giúp con trai có được căn nhà.
 Quả
dưa đỏ. Tranh Thái Tuấn.
Giai đoạn 1945-1954 suốt thời kỳ kháng chiến chống
Pháp, Thái Tuấn ở ngoài Bắc, chuyên vẽ tranh cổ
động để tăng gia sản xuất. Sau hiệp định Genève,
ông vào Nam, kiếm sống bằng nghề làm design quảng
cáo cho một hãng của Pháp. Ông còn làm cho nhà in
Trương Vĩnh Ký, vẽ và viết cho tạp chí Sáng Tạo
của Sài Gòn ngày ấy. Ông có nhiều kỷ niệm với các
bạn bè cùng thời như: Bùi Xuân Phái, Dương Bích
Liên, Quang Dũng, Hồ Dzếnh, Nguyễn Tuân, Đái Đức
Tuấn.
Kỷ niệm vui, Thái Tuấn dành kể cho bạn bè, báo
chí, chuyện buồn ông cất giữ cho riêng mình để đến
ngày "đi gặp" các chiến hữu thuở xưa mà
tiếp tục hàn huyên.
 Bức
vẽ mang tên Hóa thân của Thái Tuấn.
2 năm cuối cùng ở Pháp, tự dưng Thái Tuấn không
thể vẽ bức tranh nào. Tưởng đã mãi gác cọ, khép
lại cuộc đời họa sĩ, ông quyết định về Việt Nam.
Giã từ căn biệt thự, khu vườn con yên tĩnh, những
phố sá đẹp, hiện đại... Ông về lòng nhẹ thênh thênh,
tươi như nắng mới. Tranh vẽ được ở nước ngoài phần
lớn đã bán hết và nằm trong những các bộ sưu tập
ở Mỹ, Pháp, Canada ... Vật quý giá nhất theo ông
trở lại quê hương là nắm tro của người vợ thân yêu.
Người vợ mà những ngày nằm viện vì bệnh ở Pháp,
ông đã tự tay mình nấu ăn, chăm sóc cho đến phút
cuối cùng.
Chỉ về từ đầu năm 2006, tại ngôi nhà trong con
hẻm nhỏ trên đường Lý Chính Thắng, ông vẽ liền một
mạch 12 bức tranh mới. Triển lãm vừa xong cũng bán
được dăm bức. Vừa qua Câu chuyện hội họa, cuốn sách
tiểu luận - phê bình nghệ thuật nổi tiếng của Thái
Tuấn, được NXB Văn Nghệ và công ty văn hóa Phương
Nam tái bản (lần thứ ba). Trong tình trạng Việt
Nam còn thiếu trầm trọng sách lý luận, phê bình
nghệ thuật, đây là tập sách hay và bổ ích cho bất
cứ ai yêu thích hay muốn gắn bó với hội họa.
Hỏi ông bí quyết nào đến tuổi này vẫn còn nhanh
nhẹn khỏe khoắn, trò chuyện hàng giờ vẫn chưa mệt.
Thái Tuấn hóm hỉnh: "Đi ngủ 10h. Thức dậy 6h.
Sống 100 tuổi". Đó là lời dạy mà ông nghe từ
cha lúc còn bé. Sống chừng mực, tinh thần thoải
mái. Bí quyết một cuộc đời họa sĩ lãng du chỉ có
thế.
Anh Vân@VNEXPRESS
|
.
