| 
Chữ
'Tâm' trong ăn chay
 Món
nem chay.
Tháng giêng, nhiều người chọn ăn chay và thị trường
cũng có nhiều nơi đáp ứng. Mỗi người đến với bữa
ăn chay bằng một cái "tâm" khác nhau,
biết rõ "tâm" mình thì bạn sẽ lựa chọn
được địa điểm ăn chay phù hợp hơn.
Tâm thọ trai
Những nơi thường đãi cơm chùa như chùa Viên Giác,
quận Phú Nhuận, giờ đây đã cải tiến một bước. Bữa
cơm dọn giống như dạng buffet, với bốn năm món,
đựng trong chảo vuông inox như trong các nhà hàng.
Ai muốn ăn món nào, cứ tự lấy đĩa đi lấy món đó.
Hôm nào đông khách, bữa cơm còn được đưa vào Phạm
Âm đường rộng mênh mông, vốn được dùng làm nơi giảng
giáo lý.
Chọn ăn cơm chùa là chọn ăn chay với cái tâm thọ
trai. Bước vào một ngôi chùa lớn, tinh thần ta như
giãn ra theo với những chiều kích không gian của
ngôi chùa, nhất là những chùa lớn, kể cả không gian
chiều thứ tư - tức thời gian - cũng giãn ra, chậm
hẳn lại. Rồi sau buổi lễ Phật, ta (nếu có nhu cầu)
được mời quá đường (ăn trưa) bữa cơm trưa đạm bạc.
Cũng có khi nhân bữa giỗ tổ chùa, bữa ăn linh đình
hơn, món phong phú hẳn, nhưng các tên món thấm đẫm
văn hoá giáo lý nhà Phật. Chẳng hạn như món khai
vị tri túc, xúp thập thiện, bánh hỏi nhẫn nhục,
cà ri tứ đế, chả ram thiền định, lẩu trí tuệ, cơm
chiên bát nhã, chè ngũ giới... Và khi đó khách thọ
trai vừa ăn vừa nghe một vị sư trong chùa, chẳng
hạn như vị đứng đầu Ban trai soạn, giải thích ý
nghĩa tên từng món.
Thực ra nếu bạn đến với bữa cơm chùa bằng cái tâm
thọ trai, cái tâm của người tu học, mà "quất"
đến bốn năm bát cơm thay vì một bát cơm úp, thì
sau khi ăn đã rồi phải lên ngay chánh điện sám hối
tội... ăn tham!
Thế nhưng món chay, dầu là món chay trong các chùa,
ngoài tôn chỉ hạn chế sát sinh, bao giờ cũng hướng
đến cái ngon, đến mỹ thực. Thậm chí có những vị
sư "can cook" còn tuyệt hơn cả Jan. Nhà
văn Cổ Long có nói đến nhân vật Khổ Qua thiền sư
trong bộ truyền kỳ Lục Tiểu Phụng. Nhà sư này nấu
món chay thiên hạ vô song. Ông thường bảo ông mà
nấu cơm chay thì "đức Bồ Tát ngửi thấy cũng
thèm". Như vậy tìm đến món chay mà bỏ quên
cái tinh thần tối giản của nhu cầu là phạm giới,
phạm vào dục thực.
Lựa chọn rau cho món chay.
Ở một khía cạnh khác, nét văn hoá cơm chùa là một
nét đẹp về chia sẻ. Về lấy của người có san sớt
cho người không có. Của người giàu san sẻ cho người
nghèo. Sau buổi lễ Phật, mọi người đều được mời
ăn bữa cơm chùa, không phân biệt sang hèn, theo
đúng tinh thần Phật dạy trong kinh Hiền Ngu.
Tinh thần chia sẻ này còn được lưu giữ ở nhiều
chùa làng. Ai có ít nhiều gì cũng đều đem góp vào.
Có người quá nghèo thì tới góp công: gánh nước,
chẻ củi, lặt rau, nấu nướng... Rồi tới bữa cùng
vui vẻ đồng bàn với nhau. Những bữa cơm chùa như
thế thường đạm bạc. Các món đều có thể trộn chung
với nhau mà không làm hư vị riêng, vì có vị riêng
chút nào để mà hư. Những người sành ăn cơm chùa
còn bảo phải trộn chung nhiều món ăn mới ngon.
Tâm dục thực
Theo Sài Gòn Tiếp Thị, nếu bạn đến cơm chay với
cái tâm tìm cái ngon thì Sài Gòn là cả một xe lớn
(đại thừa) để chở đạo. Ra đời sớm nhất là khu cơm
chay Hiền Vương, nay là đường Võ Thị Sáu. Có thời,
người ta thấy thấp thoáng những bóng tiếp viên áo
xám, áo nâu, mặt mày tươi vui, môi cười xinh xinh
chào đón khách. Trong trường hợp này thì khó mà
khẳng định "chiếc áo làm nên thầy tu".
Có lẽ vì là đường một chiều nên khu cơm chay này
bị xuống hạng. Nhường chỗ cho khu cơm chay hạng
sang ở Nguyễn Trãi, quận 5, đặc biệt là hạng "cơm
chay máy lạnh". Nhiều nhà hàng mang cái tên
rất "nhà Phật" như Phật Hữu Duyên. Trong
những nhà hàng này tinh thần món chay giả mặn được
thượng tôn. Có nhà hàng ở khu phố Tây balô như Zen
còn có món chay Tây: poulet marengo.
Nhưng cái sự giả cho giống thật bao giờ cũng đòi
hỏi nhiều công phu chế biến. Trong khi đó, thị trường
tiệm chay bung ra chỉ mới đạt đẳng cấp về số lượng,
về hình thức món, về không gian dễ chịu, còn khẩu
vị chưa lấy gì có đẳng cấp. Đã vậy, các nhà hàng
còn sáng tác tràn lan món, khiến cho thực khách
dễ lạc giữa rừng chay để rồi ra về không khỏi thất
vọng. Bởi thế, nhiều nơi phải nhập cả công nghệ
chay Đài Loan về quán của mình, vì dân sành điệu
chấm Đài Loan nhiều hơn.
Thực ra, với các nhà chùa không chạy theo "ngã
mặn" trong bữa cơm chay, những món ăn được
chế biến đơn giản, nêm nếm tinh tế, tên gọi hoặc
mang tinh thần giáo lý, hoặc mang ký ức về một miền
quê, một nguồn cội, như bún bò Hương Giang, bánh
bèo Ngự Bình... như thực đơn trong chùa của sư Thích
Nữ Như Hoa ở Bình Chánh. Trong những món ăn đó,
người ta nhận ra miếng tóp mỡ (nhái) thực hiện chăm
chút, bột tôm (nhái) gợi được cái cần để rắc lên
bánh bèo.
Tâm... làm ốm
Nếu bạn đến với chay bằng cái tâm cần làm ốm thì
nhớ rằng tập quán món chay hiện nay độ béo cao,
cộng với tinh bột nhiều, rau quả lại kém đi, chủ
yếu chạy theo cái sắc. Để rồi mới vài tháng chay
bạn đã lên cân trông thấy. Tuy nhiên, ở một góc
độ nào đó, chay là cách tiết chế đi những loại thực
phẩm giàu cholesterol không có lợi cho cơ thể, cũng
giúp bạn bảo vệ sức khoẻ. Thế thì tâm chay của bạn
là tâm gì?
|
.
