Thấy đã muốn cười:

Những món ngon, kỳ thú của người Nam bộ

Ăn uống dân gian là một bộ phận không thể tách rời trong nền văn hóa dân tộc. Từ bao đời nay, người Việt Nam đã sáng tạo ra không biết bao nhiêu món ăn, thức uống phù hợp với điều kiện sinh hoạt của dân tộc mình và được cả nhiều người nước ngoài ngưỡng vọng. Trong những món ăn này người Nam bộ, do những hoàn cảnh địa lý, lịch sử và nhân văn riêng, đã đóng góp rất nhiều món thực sự đa dạng, phong phú mà trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ xin giới thiệu sơ lược vài món ăn vừa ngon, hấp dẫn và mang cả tính kỳ thú.

MÓN ĂN NGHI LỄ NHẰM TƯỞNG NHỚ TỔ TIÊN

Hiện nay, ở các vùng Tiền Giang, Bến Tre, Long An... vẫn lưu truyền lối ăn uống cổ truyền của cha ông chúng ta thuở xa xưa, tiêu biểu nhất là hình thức "cúng việc lề". "Cúng việc lề" được xem là ngày lễ của những con cháu Nam bộ làm lễ giỗ ông, bà tổ tiên có gốc gác từ miền ngoài. Thức dùng để cúng không thể thiếu như món cá nấu ám vốn là món cổ truyền phổ biến tại miền Trung (kinh thành Huế). Cá dùng nấu món này phải dùng dao bằng tre, cứ để nguyên cả kỳ, vây, đuôi và bắt buộc nấu trong nồi gốm. Chén, bát, dĩa... dùng trong tiệc cúng là đồ sành thô hay từ gáo dừa đặt trên chiếc chiếu rộng, trải trên đất rồi mới cúng kiếng. Người ta giải thích phải làm đủ lệ bộ như thế để cho con cháu có điều kiện nhớ về tổ tiên, nguồn cội thời xưa từng sống cơ cực trong buổi đầu mới tìm đến đây khẩn hoang, vỡ đất, phá rừng, lập nghiệp.

NHỮNG MÓN ĂN TỪ ĐỘNG VẬT HOANG DẠI

Với thiên nhiên mênh mông gồm những vùng đồng cỏ, rừng rậm, bãi lầy,... người dân Nam bộ từ lâu đã biết khai thác nguồn lợi thực phẩm xuất phát từ những nơi này như: lươn, rắn, chuột, dơi, rùa... và chế biến thành các món ăn độc đáo, đôi khi với người chưa quen dùng còn cảm thấy ghê sợ, ngại ngùng nếu có dịp tiếp cận. Một trong những món ăn ấy như món ăn từ con đuông. Đuông có hình dạng giống con sâu to, màu trắng ngà, thân mềm nhũn và béo nung núc. Đuông có chiều dài lối 5-6cm/con và chính là ấu trùng của loài kiến dương thường sống ở các ngọn cây dừa và cây chà là. Chúng hút và ăn mầm non mọc ra từ những cây này. Do chỉ sống bằng chất bổ dưỡng của cây nên thịt đuông đạm vị béo, ngọt và thơm. Người sành ăn, có điều kiện thường dùng đuông tẩm bột, chiên trong chảo dầu. Ăn con đuông giống như ăn nhộng, ve hay ong non, phù hợp với giả thuyết của các nhà tự nhiên học về tác dụng của các loại "thực phẩm tế bào".

Thịt chuột đồng cũng là mòn ăn ngon, được ưa chuộng và trước nay khá nổi tiếng ở các vùng đồng lúa mênh mông, bát ngát như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ... Người ta ăn thịt chuột đồng vì biết nó thường chỉ sống ở môi trường thiên nhiên trong lành, chuyên ăn lúa, cỏ non và uống nước ao ngọt, nước quả dừa xiêm nên thịt chuột thường mát và lành. Vào màu gặt, nhân dân ở nông thôn thường rủ nhau đi bắt chuột, diệt chuột, bảo vệ lúa. Người ta làm thịt chuột đồng rồi chế biến thành các món ăn hấp dẫn như chuột xào lá lốt, chuột xé phay, chuột khìa nước dừa, chuột kho sả ớt, chuột xào lăn, kể cả mắm và khô... chuột.

Dơi ở Nam bộ cũng không thiếu, nhất là ở những vùng có nhiều vườn cây ăn trái. Người sành ăn tỏ ra khoái khẩu với món dơi xào lăn và thịt dơi bằm xúc bánh tráng. Làm thịt dơi cần lưu ý loại bỏ những hạch (xạ) dưới nách dơi vì nó có thể dây "mùi dơi" khó chịu. Huyết dơi cũng được xem là món quý hiếm, dùng hòa rượu uống có tác dụng hạ nhiệt và tăng cường thị lực.

Cũng như thịt dơi, cóc (dĩ nhiên, kể cả ếch) được xem là món ăn giàu đạm, ngon, bổ, trị chứng suy dinh dưỡng rất hay nơi trẻ nhỏ. Làm thịt cóc lưu ý loại bỏ hết gan, ruột, trứng... vì có thể tồn trữ những chất gây ngộ độc, nhất là mật cóc là chất kịch độc, chết người.

NHỮNG MÓN ĂN CHẾ BIẾN TỪ DỪA VÀ SEN

Trong những món ăn mặn và ngọt của người Nam bộ, không thể thiếu vai trò chất béo lấy từ quả dừa. Ví dụ như cơm dừa nạo vắt lấy nước cốt và nước dão hiện diện trong rất nhiều món ăn, kể cả mặn lẫn chay. Chất béo dừa vừa thơm, béo, dịu lại không làm dễ ngấy như chất béo động vật. Người ta còn dùng cơm dừa xắt miếng kho thịt, rim tôm, nấu những món khìa, hầm. Kẹo dừa - dĩ nhiên làm từ... dừa - là món đặc sản của vùng Bến Tre tăm tiếng cả trong lẫn ngoài nước.

Cùng với dừa là sen. Sen có giá trị cao về mặt dinh dưỡng, đặc biệt như tâm sen, ngó và hạt sen. Sen dùng trong nấu chè,... Ngó sen dùng nấu canh hoặc làm gỏi, ăn sống... Uống trà ướp sen là thú vui, tao nhã, thanh lịch...

... Nam bộ là vùng nóng quanh năm, con người ở đây tự bao đời đã biết lựa chọn cho mình những món ăn thích hợp, trong đó ưu tiên cho đặc tính "mát" (âm tính) theo quan niệm của triết học và y học về âm dương cổ truyền. Chẳng hạn thịt dơi, thịt cóc, rùa, nước cốt dừa, tâm sen, ngó sen... được xem là chất "mát" (hàn). Từ sự chọn lựa này, người dân Nam bộ đã sớm khai thác nguồn lợi thực phẩm hầu như vô tận từ thiên nhiên và qua đó tích lũy cả những kinh nghiệm, hiểu biết về sinh vật học, tự nhiên học, y học,... khi sử dụng chúng làm món ăn, thực phẩm và trị bệnh.

NGUYỄN VĂN

Về trang chủ

XEM TIẾP

.Thiên cổ đoạn trường kim nhất tục.
Phiếm Đàm tòng thử kế Thừa sai.