|
₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪ NHỊ ĐỘ MAI * Khuyết danh ₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪ |
I
Hoá nhi thăm thẳm ngh́n trùng,
Nhắc cân phúc tội, rút ṿng vần xoay.
Ngàn xưa mấy kẻ gian ngay,
Xem cơ báo ứng biết tay trời già.
Tuần hoàn lẽ ấy chẳng xa,
Chớ đem nông nỗi mà ngờ cao xanh.
Trời nào phụ kẻ trung trinh,
Dù vương nạn ấy, ắt dành phúc kia.
Danh thơm muôn kiếp c̣n ghi,
Để gương trong sách, tạc bia dưới đời.
Gian tà đắc chí mấy hơi,
Mắt thần khôn giấu, lưới trời khôn dung.
Uy quyền một phút như không,
Xem bằng lửa đá, ví cùng đám mây.
Thanh nhàn khi tựa hiên tây,
Vui ḷng đèn sách nghỉ tay văn bài.
*
Truyện ngoài xem «Nhị độ mai»,
Nhà Đường truyền vị đến đời Đức Tông.
Thường-châu có kẻ thanh trung,
Bá Cao là chữ, vốn ḍng họ Mai.
Điềm hùng sớm đă sinh trai
Trời cho văn tướng kén tài trạng nguyên
Đặt cho Lương Ngọc là tên
Tài hoa đáng bực trích tiên dưới đời
Tơ kia đă phải duyên trời,
Hôn nhân đă định về nơi họ Hầu.
Chỉ v́ ngoại lỵ bấy lâu,
Chưa trao lễ nhạn, mới đầu thiếp canh.
Mai công tri huyện Lịch-thành,
Gương trung sáng vặc, túi thanh nhẹ bồng.
Cầm đường ngày tháng thung dung,
Tên ngay là tiết, nước trong ấy ḷng.
Bấy lâu Lư Kỷ tướng công,
Tuy quyền tước lớn, mà phong độ hèn.
Túi tham của đút chật lèn,
Dung bên gian đảng, ghét bên hiền tài.
Mai công mấy độ quan ngoài,
Bạn bè nhờ có mấy người đồng niên,
Trong triều hết sức giữ ǵn,
Kẻ ngôi thiêm sự, người quyền thượng thư
Ḱa Đảng Tiến, nọ Đông Sơ,
Kẻ toà Đô sát, người toà Hàn lâm.
Chu toàn trong ngoại mười năm,
Bè trung chốn vững, mưu thâm chớ ḥng.
Một ngày huyện vụ vừa xong,
Vào trong ông mới ngỏ cùng phu nhân.
Rằng: «Ta vốn kẻ trung thần,
«Trên v́ nước, dưới v́ dân mới là!
«Ví bằng theo thói người ta,
«Uốn lưng co gối cũng nhơ một đời.
«Lọ là cầu cạnh chi ai,
«Chẳng trong lang miếu cũng ngoài điền viên.
«Con ta trạc tuổi thanh niên,
«Có gương khoa giáp, có nền đỉnh chung.
«Sao cho giữ được chữ trung,
«Mới là hiếu tử nối ḍng thư hương.»
Những là vui truyện nội đường,
Sảnh ngoài bỗng có hai chàng báo tin:
Mai công phụng chỉ thăng thuyên,
Chiếu trời mây vỗ, ân trên mưa nhuần.
Triều ban, dự bậc quan thân,
Lại khoa cấp sự giữ phần gián quan.
Tin đâu khêu tấm trung can,
Một hai quyết hẳn trừ gian phen này.
Truyền làm tiệc rượu vui vầy,
Dặn ḍ gia sự định ngày khởi thân.
Tàng tàng chén cúc ba tuần,
Đ̣i công tử với phu nhân dạy lời.
Rằng: «Bấy lâu những ở ngoài,
«Dạ này tấm tức với người quyền gian.
«Rày vâng đài gián thăng quan,
«Phen này ta quyết cả gan phen này.
«Bấy giờ một dở một hay,
«Hợp nhau nào biết có ngày nữa thôi.
«Cũng đừng bịn rịn lôi thôi,
«Mẹ con sớm liệu về nơi quê nhà.
Điền viên vui thú nông gia,
«Tiện con đèn sách ấy là lẽ nên!
«Ví dù giải kết có tin,
«Bảo nhau sớm liệu t́m miền ẩn thân.
«Chờ cho thiên đại xoay vần,
«Sẽ toan tính với thù nhân sau này.
«May mà vua chứng ḷng ngay,
«Đàn hồ, lũ thỏ, một ngày quét thanh.
«Bấy giờ phu quí, phụ vinh,
«Đưa tin sẽ đón thăng kinh cũng vừa.»
Tân bằng mừng rỡ chật nhà,
Tiếp thù, ông bận những là hàn ôn.
Phu nhân nửa lệ nửa buồn,
Đ̣i công tử lại mẹ con bàn hoàn.
Rằng: «Nghe như bố con bàn,
«Phen này quyết với quyền gian đối đầu.
«Sẽ đàn, phượng độc, chắc đâu,
«Cái lo này để về sau tày trời.»
Nghe thôi công tử thưa lời:
«Thế rằng cái đạo làm tôi mới là.
«Nhà huyên xin chớ lo xa,
«Hễ trời có mắt th́ ta lệ ǵ?
«Hăy cho vẹn tấm trung ngh́.
«Vinh, khô, đắc, táng, sá chi cuộc đời.»
Ông vừa xong việc khách ngoài,
Bước vào trong, bỗng nghe lời con thưa.
Vuốt râu cười nói lôi la
Khen rằng: «ấy thực đại gia con ṇi!
«Trẻ thơ biết đạo làm tôi,
«Gương trung hiếu lấy một lời mà suy.
«Mới hay hổ phụ, lân nhi,
«Khéo thay tính trẻ cũng y tính già.»
Nói rồi truyền gọi lại nha,
Đương đường nhủ hết nỗi xa nỗi gần:
«Làm người biết đạo tu thân,
«Việc quan phải giữ lấy nhân làm đầu.
«Tiếng thanh bạch để về sau,
«Dẫu rằng uống nước, ăn rau, chớ nài.
«Việc văn án phải quan hoài,
«Một câu nặng nhẹ, mấy người oan khiên.
«Khuyên đừng đổi trắng thay đen.
«Ngược dân dưới, dối quan trên, khó ḷng.
«Giữ ǵn đôi chữ hiếu trung,
«Sao cho không hổ với trong cao dày.
«Ta đây vả tiếng quan thầy,
«Giă nhau một chút niềm tây gọi là.
«Rồi đây một bước một xa,
«Nghe ta hay chẳng nghe ta, mặc dầu!»
Dạy rồi ai nấy cúi đầu,
Rằng: «Vâng khuyên nhủ từ sau ghi ḷng.»
Trù pḥng dọn rượu vừa xong,
Một công tử với hai ông bà ngồi.
Dặt d́u sẽ rót chén mồi,
Ngh́n câu trân trọng, trăm lời biệt ly.
Người trằn trọc nỗi về quê,
Kẻ năn nỉ nỗi đường đi giữ ǵn.
Người khuyên cẩn thận sớ tiên,
Kẻ răn nhắc nhỏm sách đèn sớm khuya.
Lôi thôi giở nỗi lâm kỳ,
Ngoài đầy vơi chén, trong mê mẩn t́nh.
Phu nhân rằng: «Buổi lên kinh,
«Phỏng cho mấy đứa tuỳ hành hầu ông?
Mai công rằng: «Lọ chi đông,
«Một chàng Mai Bạch vốn trong họ nhà.
«Gọi là làm bạn đường xa.
«Gọi là ngày gió ngày mưa đi hầu.»
*
C̣n đương tṛ chuyện trước sau,
Xôn xao nghe bỗng tiếng đâu gần gần.
Đầu hiên ông mới động thân,
Trông ra đă chật một sân những người.
Bẩm rằng: «Dân dă chúng tôi,
«Tấm ḷng xin ngỏ, chút lời xin thưa.
«Từ ngày trọng lỵ đến giờ,
«Một đường sao phúc, muôn nhà phật sinh.
«Bao nhiêu lại tệ dân t́nh,
«Đốc soi chẳng chút đỉnh đinh dám loà.
«Tấc ḷng xem tựa mẹ cha,
«Đọc ca mạch tuệ ngâm thơ cam đường.
«Bấm tay mười mấy năm trường,
«Mưa xuân tưới khắp một phương Lịch-thành.
«Rày vâng thăng điệu lai kinh,
«Thoả ḷng hồ thỉ phỉ t́nh đai cân.
«Thênh thênh nhẹ bước thanh vân,
«Cành cây dám tưởng bận chân loan hoàng.
«Nghĩ cho chút phận tầm thường,
«Đạo con cái được tựa, nương bấy chầy.
«Chỉn e tiếp lỵ sau này,
«Ḷng thương cân được như rày mấy phân?
«Bấy giờ lễ cách quan dân,
«Tưởng công đức trước, lại năn nỉ nhiều.
«Ḷng thành nay quyết xin theo,
«Làm đơn ái mộ dâng liều một chương.
«Hoạ là vua nặng ḷng thương,
«Thấy t́nh Trường-xă, lưu chàng Khấu quân.»
Ông rằng: «Vâng biết ḷng dân,
«Lời trung hậu ấy, t́nh thân ái này.
«Ta làm huyện tể bấy nay,
«Có chi công đức đáng rày truy tư?
«Phương chi thế lộ bây giờ,
«Dễ ḍ bụng hiểm, khôn lừa mưu gian.
«Họ Lư cưu dạ tham tàn,
«Ŕnh như miếng mộc, những toan hại người
«Phỏng mà nghe hẳn như lời,
«Ắt là mua chuộc ḷng người tại ta.
«Miệng sàm dệt gấm thêu hoa,
«Công nào chưa thấy tội đà đến ngay.
«Lại càng mang tiếng chẳng hay,
«Yêu đây, để xấu cho đây, kẻo ǵ?»
Dân nghe biết ư quyết đi,
Lui ra c̣n dám nằn ń nữa đâu.
Một đoàn kẻ trước người sau,
Khen cho rằng khéo bảo nhau một bề.
Lễ đâu đưa đến tức th́,
Vạn dân tản, vạn dân y sẵn sàng.
Thưa rằng: «Gọi chút lễ thường,
«Mà ḷng tạc đá ghi vàng không sai«
Ông nghe thấy ư vật nài,
Kíp truyền thu lễ, trao lời giă ơn.
Phu nhân, công tử xuống thoàn (thuyền),
Mai công ở lại đợi c̣n bàn giao.
Ngại ngùng thay lúc phân bào,
Kẻ về tử lư người vào ngọc kinh.
Cho hay là kẻ trung trinh,
Nặng ḷng vương sự, nhẹ t́nh gia mang.
Mặc ai châu lệ hai hàng,
Gác t́nh nhi nữ xem thường như không.
Vài ngày huyện vụ giao xong,
Ra thành lên kiệu thẳng dong nhật tŕnh.
Huyện dân chực sẵn tiễn hành,
Hương đăng bày án, tràng đ́nh dựng bia .
Đón đưa khắp mặt thiếu ai,
Mấy toà quan tỉnh, mấy người hương thân.
Người dường ra ư ân cần,
Ông th́ thủng thẳng có phần xem khinh.
Giă nhau mười dặm tràng đ́nh,
Trông theo đă khuất mây xanh mấy trùng.
Nước non đưa đón người trung,
Suối tuôn ḍng chảy, núi chồng lớp cao.
Xăm xăm cỏ đón hoa chào,
Hang men móc vượn, cây xào xạc chim.
Tấc gang kinh quốc chờ xem,
Đường ngày giục kiệu, điếm đêm đỗ cờ.
Ḱa chài sớm, nọ cày trưa,
Gió gần giọng mục, mây xa tiếng tiều,
Quê người phong cảnh đ́u hiu,
Trăng thanh, gió mát dường chiều chuộng ai!
Những màng dong ruổi dặm dài,
Trông ra bỗng thấy bốn người xa xa.
Hỏi ra mới biết rằng là:
Trong kinh, lại bộ sai nha đón ḿnh.
Hoàng hôn gác bóng chênh chênh,
Truyền t́m quán khách tạm đ́nh nghỉ ngơi.
Bốn người tức khắc vâng lời,
Trước đi t́m chốn thảnh thơi đón mời.
Tuy rằng quán khách hẹp ḥi,
Chốn nằm cũng tĩnh, chốn ngồi cũng thanh.
Thung dung hỏi chuyện trong kinh:
«Lư, Hoàng lũ ấy tung hoành ra sao?»
Thưa rằng: «Chức trọng quyền cao,
«Triều quan quá nửa ra vào làm tôi.
«Ai ai khoá miệng bịt hơi,
«Ngang vua phú quí, nghiêng trời uy linh.
«Đại gia rày ở quan kinh,
«Theo đ̣i nhiều ít thế t́nh là xong.»
Mai công nổi giận đùng đùng,
Rằng: «Phen này quyết chẳng dung loài hồ.
«Vào đây ta sẽ hay cho,
«Đừng Tung, đừng Kỷ, hết Lư, hết Hoàng!
«Mặt nào bắt chước thế thường,
«Thiết tha ban tối, khoe khoang giữa ngày.»
Gan càng tức, ruột càng đầy,
Truyền thôi cuộc rượu, vào ngay trong b́nh.
Sáng mai thức dậy trông quanh,
Treo trên thấy có bức tranh Di, Tề.
Như khêu tấm dạ trung ngh́,
Dạy đem nghiên bút tay đề bốn câu .
Than rằng: «Thanh ứng khí cầu,
Người kim cổ, dạ trước sau một đường.»
*
Lại truyền giục kiệu lên đường,
Trông kinh quốc đă tấc gang đó rồi.
Một vùng riêng đặt phủ trời,
Hoàng thành chăm chắm, kỳ đài cao cao.
Cơi người nước Nhược, nguồn Đào,
Liền mây ngàn dăy, bày sao trăm toà.
Chập chồng vách gấm, tường hoa,
Cửa lầu ngũ phượng, thềm nhà lưỡng long.
Bách quân đóng chặt sân phong,
Tiếng chen xe ngựa, vẻ lồng cân đai.
T́m vào Lại bộ tới nơi,
Truyền nha môn, định ngày mai tiến chầu.
Ngắm xiêm, sửa mũ giờ lâu,
Uốn lưng năm lạy, khấu đầu ba phen.
Lạy rồi ren rén tâu lên,
Chúc câu vạn tuế, dâng trên cửu trùng.
Tiếng trời đưa lại bệ rồng:
«Đặt toà gián viện«, kén dùng kẻ trung.
«Sao cho sắt đá một ḷng,
«Miệng hùm chớ sợ, vẩy rồng chớ ghê.»
Tâu rằng: «Hổ phận ty vi
«Đem ḷng khuyển mă đền ngh́ cao sâu.»
Thềm đan vừa buổi tan trào,
Bách quan làm lễ khấu đầu lui ra,
Mai công toan trở lại nhà,
Tiện gần tướng phủ sang qua vào liền.
Nghiêm trang cửa thế sân quyền,
Trước bia hạ mă chật lèn ngựa xe.
Ông bèn giả cách vô tri,
Ngồi chăm chắm kiệu, vào kề nghi môn.
Môn quan trông thấy thét dồn,
Xôn xao bẻ bót, ồn ồn hỏi tra.
Ông rằng: «Đâu chẳng biết ta,
«Huyện quan về bộ lại khoa ngày rày.
«Buổi chầu nhân tiện sang đây,
«Nhờ ai trong ấy bẩm thay cho tường.»
Môn quan rằng: «Lệ phủ đường,
«Có đồ yết lễ, có vàng mấy bao.
«Có th́ sẽ bẩm cho vào,
«Bằng không hăy chực ngoài rào xa xa.»
Ông rằng: «Lệ đặt bao giờ,
«Ấy là quốc pháp hay là phủ quy?
«Ta đây vốn chẳng cần chi,
«Vào th́ cũng được, ra th́ cũng nên!»
Không xuống kiệu, vẫn ngồi trên,
Tay cầm thủ bản ném bên thềm ngoài.
Kíp truyền quân kiệu tháo lui,
Sang toà đô sát, họp người đồng niên,
Phùng công ra đón rước liền,
Chủ tân một hội, hàn huyên mấy lời.
Sự t́nh kể lể lôi thôi,
Ngoài muôn ngàn dặm, trong mười mấy năm.
Xiết bao tṛ chuyện tri âm,
Khói hương cao thấp, chén trầm đầy vơi
Mai công rằng: «Lúc mới rồi,
«Tức gan mà lại nực cười lắm sao.»
Kể từ tướng phủ mới vào,
Thế nào khinh dể, thế nào hỏi han.
Miệng đường lại, mặt môn quan,
Kẻ xin đ̣i lễ, ḿnh toan ném tờ.
Đinh ninh kẽ tóc, chân tơ,
Từ đầu đến cuối kể qua một hồi.
Chư công rằng: «Hăy kín hơi,
«Nghĩ cho chín, mới là người tri cơ.
«Rồi đây trời cũng có ta,
«Làm bao giờ, biết bấy giờ mới cao.»
Ông rằng: «Những sợ thảo nào,
«Bè gian trách chẳng quyền hào lắm ru!
«Như bây giờ việc nên lo,
«Quấy hôi đặt miệng, bày tṛ Trào-châu.
«Tôi đà tính trước nghĩ sau,
«Muốn yên chi khỏi lấy đầu họ Lư?
«Thôi đừng sợ oán sợ thù,
«Rày lần mai lữa, nhập nhù khó coi.
«Việc này giao một ḿnh tôi,
«Để mà xem kỷ với Mai thế nào!
«Ví bằng giải kết làm sao,
«Giữ ǵn Mai thị gỡ vào lối sinh.
«Già này dù thác cũng vinh,
«Suối vàng khuất mặt cũng khinh khích cười.»
Thoắt thôi từ tạ mấy người,
Tấc ḷng thề chẳng đội trời với ai.
*
Ngày xuân thấm thoắt đưa thoi,
Lư công tuổi thọ sáu mươi vừa tuần.
Định ngày vui mở tiệc xuân,
Vua cho lễ vật, nội thần đem ban.
Lại truyền văn vơ bá quan,
Cứ ngày cùng đến tướng môn lễ mừng.
Phủ đường, dọn dẹp tưng bừng,
Rỡ ràng kết thái trương đăng trong ngoài.
Vóc đề chữ, gấm thêu bài,
Vịnh ca Thiên bảo, chúc lời Nghiêu Hoa.
Dập d́u chốn múa nơi ca,
Tṛ bày bách hí, nhịp hoà bát âm.
Chong giá nến, quạt ḷ trầm,
Rót b́nh rượu ngọc, dâng mâm đào vàng.
Vơng đầy cửa, ngựa chen đàng,
Khắp triều quan đến, khắp hoàng thân ra.
Bày phô chén ngọc, đũa ngà,
Gia hào mấy bức, trân la mọi mùi
Tướng công thăm thẳm xa ngồi,
Tiếp tân phó mặc con nuôi họ Hoàng.
Mai công lễ vật tầm thường,
Miến vài cân với lạp hoàng vài đôi.
Hoàng Tung trông thấy mỉm cười,
T́m Lư công đến tận nơi tiến tŕnh.
Tướng công ngồi trước thọ b́nh,
Chói vàng buông mũ, ngắt xanh hoa bào.
Tư bề trướng gấm màn đào,
Mùi hương xạ ngát, tiếng thiều nhạc rung.
Trông xa nhác thấy Hoàng Tung,
Xem đơn lễ mới thung dung dạy lời:
«Ít nhiều có lễ th́ thôi,
«Hăy thu lấy đấy, khuyên mời hẳn hoi.
«Tay này là bậc đại tài,
«Để ta mua chuộc làm tôi tớ nhà.»
Cứ lời, Tung mới bước ra,
Chào rằng: «Vâng mệnh ân gia mời ngồi.
«Lễ đơn đây đă thu rồi,
«Dám khuyên vài chén tiệc vui gọi là!»
Mai công rằng: «Những ở xa,
«Chẳng hay qui chức tuổi đà bao nhiêu?»
Tung rằng: «Tuổi cũng chưa nhiều,
«Năm mươi tư tuổi gần theo cơi già.»
Ông rằng: «Thực cũng khéo là,
«Thế mà nghĩa phụ thế mà ân nhi.
«Sống lâu thấy lắm chuyện kỳ,
«Sao xưa nay vẫn không nghe tiếng đồn?
«Mới hay vượng khí tướng môn,
«Năm lên sáu tuổi sinh con đầu ḷng.»
Tung nghe ra giọng đâm hông,
Mặt ngăn ngắt tím, mắt ṣng sọc trông.
Các quan biết ư Hoàng Tung,
Giả điều mời rượu Mai công ép nài.
Ông rằng: «Lượng rượu kém ai,
«Tiệc vui dù chẳng đợi mời cũng say.
«Nghe hơi tử khí đâu đây,
«Dẫu rằng nửa chén đưa cay chẳng màng.
«Đến đây vâng mệnh Thánh hoàng,
«Sá vui kèo rót với tuồng quyền gian.»
Hoàng Tung đỏ mặt sốt gan,
Bất th́nh ĺnh bỗng trong bàn mất vui.
Như mèo tiu ngỉu mất tai,
Chẳng thu một lễ, chẳng mời một ai.
Vào trong tức tốc một hơi,
Bên màn Lư Kỷ, kề ngồi nỉ non.
Nhỏ to chua cái, chua con:
«Hôm xưa kiệu đến nghi môn c̣n ngồi.
«Mới rồi đưa lễ giễu chơi.
«Đă câu rủa mát, lại lời đưa chênh.
«Gần chùa gọi Bụt là anh,
«Không văn pháp nữa, c̣n danh giá ǵ.»
Lư rằng: «con chớ lo chi,
«Ra tay, rồi sẽ liệu kỳ bẻ mai.
«Cho vào bạn đảng th́ thôi,
«Bấy giờ dẫu nghĩ kêu trời cũng xa!»
*
Bè gian đương sắp mưu lừa,
Bỗng đâu nội giám đă ra truyền đ̣i.
Liền tay thảo sớ một bài,
Theo chân nội giám vào nơi đền rồng.
Vua Đường rằng: «Buổi thong dong,
«Hứng vui nên triệu tướng công hầu cờ.»
Bàn son bày sẵn quân ngà,
Lư công có ư chịu thua hai bàn.
Đứng tâu trước mặt long nhan:
«Ḷng lo việc nước, nào toan đến cờ.
«Ai hay những kẻ chẳng ngờ,
«Lời biên quan báo, thực là không sai.
«Ong trong tay áo có người,
«Giao thông giặc Thát toan bài nọ kia
«Tâu lời nghe những ngô nghê...»
Một tờ đoản biểu tức th́ giở ra.
Vua Đường cất lấy xem qua,
Mới hay bạn nghịch ấy là Bá Cao.
Truyền đem chính pháp thị tào,
Lư công xin để buộc vào có tang.
Ghé tai tâu mật mọi đường:
«Xin làm như thế mới tường đầu đuôi.»
Buổi chầu vừa rạng ngày mai,
Đường hoàng rằng: «Mới tin ngoài lại tâu:
«ải quan rợ Thát khuấy rầu,
«Định ngày tiến thảo ngơ hầu an biên.
«Cho Đông Sơ với Lạc Thiên,
«Kẻ quyền tham tán, người quyền đổng binh.
«Văn thần ra sức đăng b́nh,
«Dẹp yên khói giặc, quét thanh bụi Hồ.»
*
Hai người nghe nói căn do,
Trước thềm phủ phục, mướt mồ hôi lưng.
Mai công ra trước tâu rằng:
«Dám bày ḷng kiến xin dâng bệ rồng.
«Phen này động việc binh nhung,
«Cũng v́ Lư Kỷ, Hoàng Tung hai người.
«Khéo là bày việc trêu ngươi,
«Cấm cơ chẩn mễ, cướp mồi tiểu di,
«Thóc kho, của nước thiếu chi,
«Xin cho chẩn thải theo y lệ thường.
«Lấy đầu hai gă Lư, Hoàng,
«ắt là Thát trở về hàng chẳng sai.
«Can chi gây việc cơi ngoài,
«Đem tài qua giáp ép người văn chương.»
Vua Đường nổi giận vội vàng,
Rằng: «V́ giặc Thát t́m đường hoàn binh.»
Kíp truyền đao phủ chính h́nh,
Mới hay tấm dạ trung trinh khác thường.
Hăy c̣n ngảnh lại triều đường,
Miệng c̣n sỉ nhục Lư, Hoàng chưa thôi,
Thương thay trung nghĩa như ai,
Sa cơ một phút ra người cửu nguyên
Trần Đông Sơ với Lạc Thiên,
Vạ lây cũng phải cách quyền hồi dân
Hai người thương kẻ trung thần,
Nghĩ t́nh bè bạn ân cần thở than.
Cùng Mai Bạch mới lo toan,
Vào chùa Tướng quốc bàn hoàn với sư,
Xin đem linh cữu để nhờ.
Giục chàng Mai Bạch về nhà đưa tin.
Mới hay tục ngữ thế truyền,
Lời rằng «hoạ chí vô đơn» cũng thường.
Ḷng chua xót, bước phong sương,
Nửa đường Bạch cũng suối vàng chơi xa.
II
Lư công giả chỉ sai ra,
Đến Thường-châu nă một nhà họ Mai.
Ruổi mau lệnh tiễn hoả bài
Mấy ngày thoắt đă tới nơi châu Thường.
C̣n đương trách cứ phủ đường,
Biết t́nh may có một chàng Đồ Thân.
Đêm khuya kíp vội dời chân,
Mách công tử với phu nhân liệu đường.
Mẹ con xiết nỗi kinh hoàng,
Cùng xuôi nỗi thảm, vội vàng trốn đi.
Chia đường t́m chốn trợ th́,
Đỡ khi gấp khúc, đỡ khi vận cùng.
Phu nhân sang đất Sơn-đông,
Có em lỵ đó cũng trong đồng bào.
Đồ Thân ḷng xiết nghĩa sao,
Tưởng ân nghĩa trước xin theo đi cùng.
Sửa sang hành lư vừa xong,
Một công tử với Hỉ đồng bước ra.
Nghi-trưng huyện ấy chẳng xa,
Nhạc thân lỵ đó tên là Hầu loan.
Ngại ngần gặp bước gian nan,
người bâng khuâng mẹ, kẻ bàn hoàn con.
Trời đà mở lối sinh môn,
Rồng về biển, cọp về non bao giờ?
Phủ binh khen khéo hững hờ,
Canh năm vừa kéo đến nhà họ Mai.
Trước sau nào thấy một ai,
Khói nhà lạnh ngắt, tiếng người vắng tanh.
Sai nha nó những nghi t́nh,
Bảo nhau tầm nă chung quanh trong làng.
*
Phu nhân phận ấy đă an,
Cũng may được chốn nhà em nương ḿnh.
Thương thay công tử tuổi xanh,
Long đong mấy hội, gập ghềnh mấy phen.
Từ khi thầy tớ xuống thuyền,
Thuận ḍng thuỷ đạo tới miền Nghi-trưng.
Tới nơi lên bộ dùng dằng,
Vào nơi phạn điếm hỏi chừng trước sau:
«Lạ lùng xin tỏ cho nhau,
«Huyện quan có phải họ Hầu tên Loan?»
Nhà hàng thấy khách hỏi han,
Tŕnh rằng: «Thôi chớ hỏi bàn làm chi.
«Ḷng người ăn xổi ở th́,
«Nặng bên danh lợi, nhẹ bề thân hơi.
«Cho hay giàu điếc, sang đui,
«T́m vào trước đă lắm người ra không.»
Nghe thôi công tử ngại ngùng,
Ngồi bên khen chú Hỉ đồng mỏng tai.
Đêm khuya ghé lại rỉ lời:
«Ḷng người nham hiểm, thói đời viêm lương.
«Mới rồi nghe chuyện nhà hàng,
«Họ Hầu đây cũng là phường lăng nhăng.
«Mà ta lánh nạn băng chừng,
«Chúng tôi dại dạ nghĩ đừng vội tin.
«Chấp kinh nếu chẳng ṭng quyền,
«Sợ khi muôn một chu tuyền làm sao?
«Tôi xin thay mặt trước vào,
«Nghe binh t́nh ở thế nào thử xem.
«Bằng ra ḷng cá dạ chim,
«Tôi đương nạn ấy, người t́m nẻo xa.»
Túi hành lư gửi vào nhà,
Tớ thầy đổi áo bước ra lên đường.
Lạ lùng lẫn lộn hèn sang,
Hỉ đồng đi trước, để chàng theo sau.
Đồng đà liệu trước mưu sâu,
Mua t́ sương đă buộc đầu giải lưng.
Bước vào cửa huyện Nghi-trưng,
Để công tử chực nghe chừng một nơi.
Cậy người môn lại thưa lời,
Đưa tin bán tử họ Mai sang hầu.
Truyền cho vào tận trong lầu,
Hầu Loan hỏi hết gót đầu vân vân.
Hỉ đồng thưa chuyện xa gần,
Nỗi nhà oan khốc, nỗi thân lạc loài.
Nói thôi giả cách sụt sùi,
Nào hay Hầu thị là người bạc đen.
Dứt lời trở mặt quở liền:
«Tội nhân ai dễ có quyền dám dong?
«Con ta yểu điệu khuê pḥng,
«Có Tây tử đó, thiếu đông sàng nào!
«Ở đây mười mắt trông vào,
«Rơ ràng án ấy, tha cho sao đành.»
kíp truyền ngục tốt giao canh:
«Rồi đây ta sẽ tiến kinh cho rồi.»
Bấy giờ công tử đứng ngoài.
Trông vào đă thấy tơi bời điệu ra.
Quá thương nhường muốn hỏi qua,
Hỉ đồng liếc mắt xa đưa ư chàng.
Trong ḿnh sẵn gói t́ sương,
Giở ra nuốt ực quyết đường quyên sinh.
Nghĩ người con trẻ thương t́nh,
Nghĩa thầy tớ nặng, thân ḿnh xem không.
Những rằng Mai thị thân vong,
Giả h́nh, ai biết Hỉ đồng là ai.
Một đoàn ngục tốt tơi bời,
Khiêng ra cửa bắc, táng ngoài đồng không.
Mai sinh theo hút xa trông,
Viếng thăm, làm dấu, mới phong nên phần.
Nghĩ đi nghĩ lại tần ngần,
Tay không đất khách, một thân quê người.
Biết cùng ai tỏ khúc nôi,
Dở dang hai lẽ, tới lui khó ḷng.
Bước lần bỗng thấy gần sông,
Xuống thuyền nhờ để t́m vùng lánh xa.
Trọn ngày đến bến, lên bờ
Trời hôm vào đấy là chùa Thọ-am.
Than rằng: «Tội báo cho cam,
«Thế này trời hăy c̣n làm đến đâu.
«Họ Lư tầm nă c̣n lâu,
«Tấm thân đă biết về sau thế nào?»
Trong lưng sẵn giải lụa đào,
Cởi ra, sinh đă buộc vào cành cây.
Thương ôi! sao khéo đang tay!
Thân này đă quyết với dây ấy rồi.
Trời c̣n cứu kẻ anh tài,
Trong chùa bỗng có một người bước ra.
Ḷng lành thấy sự oan gia,
Trở vào bạch với sư già trước sau.
Sư ra dạy cởi xuống mau,
Khương thang kíp đổ, giờ lâu tỉnh dần.
Thấy người trạng mạo văn nhân,
Quá thương sư mới hỏi gần hỏi xa.
Nỗi ḿnh đâu dám giở ra,
Sinh bèn chống chế, kêu ca liệu lời.
Rằng: «Con chút phận tôi đ̣i,
«Giữ đồ thầy để mất vài bốn bao.
Trở về nghĩ chẳng tha nào,
«Bực ḿnh nên phải quyết liều quyên sinh.»
Sư rằng: «Cửa Bụt thênh thênh,
Ṭng quyền hăy tạm gửi ḿnh ở đây.
«Nhà chùa công việc cũng đầy,
«Dẫu rằng lau án, tưới cây cũng là.
«Vả trông ra dáng con nhà,
«Sẵn nghiên bút viết một và chữ xem.
Vâng lời cất bút Giang Yêm
Tay đề bốn chữ «Thọ-am tự thuyền».
Sư rằng: «Này bút thiên nhiên
«Lọ t́m Vũ kiếm, lọ khen Lan đ́nh.»
Pḥng văn giao mặc viết kinh
Vườn hoa lại phó một ḿnh sửa sang.
Sức người như giúp hơi dương,
Một vườn tươi tốt bằng nhường thêm xuân.
Những mong bóng Phật nương thân,
Hay đâu bỗng chốc lương nhân dắt vào.
Nỗi sư nào biết đâu nào,
Chẳng là tên gọi Nhật Cao họ Trần.
Thám hoa vơ cử xuất thân,
Ba nơi toạ trấn mấy lần đổng binh.
Thờ ơ áng lợi nền danh,
Vui ḷng tuyền thạch, gửi ḿnh thuyền am.
Trần Đông Sơ ấy là em,
Một ngày thong thả mới t́m sang chơi.
Anh nghe kể lể lôi thôi,
Có khi nhắc chuyện họ Mai khóc thầm.
Mai sinh riêng dạ nghĩ ngầm,
Xem tṛ chuyện ấy biết tâm tích rồi.
Hai ông t́m hứng mua vui,
Dắt tay, sánh bước, chân dời vườn sau.
Xem hoa vừa ư, gật đầu,
Tŕnh anh mới kể mấy câu nằn ń:
«Mười năm theo việc vương kỳ,
«Sân đào mấy lớp, đông ly bỏ rèm.
«Gốc cằn, cỗi rậm, khó xem,
«Cỏ cây ví với am thuyền kém xa.
«Tiểu đây kể khéo có thừa,
«Nhà em bên ấy xin nhờ một tay.»
Sư rằng: «Anh cũng là may,
«Ngày xưa được chú tiểu này bỗng không.
«Họ Vương tên gọi Hỉ đồng,
«Bút nghiên tay giỏi, nghi dung con nhà.
«Việc quen sửa cảnh, vun hoa,
«Cho về bên ấy nương nhờ cũng hay!»
Mai sinh bèn lạy tạ thầy,
Theo về Trần phủ một giây đến nhà.
Trần công cười nói lôi la,
Đ̣i công tử với cùng là phu nhân.
Tiểu thư cũng gọi đến gần,
Rằng: «Hôm nay buổi dời chân tham thuyền,
«Xin anh được gă thiếu niên,
«Cảnh hoa việc biết, bút nghiên nghề ṇi.»
Những xem phong dạng con người,
Một nhà ai cũng một lời khen lao.
Mai sinh đành phận biết sao,
Khi ra viết thiếp, khi vào sửa hoa.
Cửa người ngày tháng lân la,
Một ḿnh riêng những xót xa sự ḿnh.
Sinh ly xa cách huyên đ́nh,
Một cây bóng ngả mấy cành tang du.
Sơn-đông non nước mịt mù,
Niềm thương nỗi nhớ biết hồ có nguôi.
Nghi-trưng một nắm cát vùi,
V́ ai nên nỗi thiệt tḥi đến ai.
Sau này dù nhẫn có trời,
Nghĩa kia biết có đền bồi được chăng?
Thành sầu cao ngất tầng tầng,
Một vườn ngày gió đêm trăng thẫn thờ.
Hay đâu con tạo lọc lừa,
Chen ṿng hắc vận, trao tơ xích thằng.
Có phen bên gió, dưới trăng,
Buổi man mác bóng, cơn văng vắng người.
Trong vườn tha thướt dường ai,
Xem hoàn đổ lá, giục đ̣i hái hoa.
Người đâu trong ngọc trắng ngà,
Mặt vành vạnh nguyệt, tóc ngà ngà mây.
Lập loà mớ đính mớ thay,
Sắc xiêm hoa dệt, nét giầy phượng thêu.
A hoàn một lũ nối theo,
Quạt tha thướt phẩy, ḷ d́u dặt mang.
Xa xa thoang thoảng mùi hương,
Mai sinh trông liếc, rơ ràng tiểu thư.
Mối t́nh buộc lấy khư khư,
Hồn bâng khuâng quế, phách thờ thẫn mai.
Của đâu trêu ghẹo chi ai,
Ấy người cung Quảng, hay người đài Dương.
Tấc riêng riêng những mơ màng,
Chữ tư đề dưới chữ tương ngày ngày.
Nghĩ ḿnh lưu lạc đă dày,
Chút niềm tâm sự dám bày cùng ai.
Lại mang cái tiếng tôi đ̣i,
Nhân duyên trời có chiều người cho chăng.
Thu đông trải mấy gió trăng,
bông đào chợt đă báo chừng nửa xuân.
một vườn cảnh vật tiên tân,
Mơ xa cánh bướm, kệ gần lưỡi oanh!
Trần công nhân buổi dạo quanh,
Đầy vườn thấy nở chật cành hoa mai.
Tính ngày mai, tối mười hai,
Truyền làm tiệc rượu đặt nơi hoa đ́nh.
Vào trong khi bất th́nh ĺnh,
Phu nhân xem thấy ra t́nh không vui.
Rằng: «Vườn ta cảnh ưa người,
«Sắc ông sao bỗng kém tươi, thêm sầu?»
Ông rằng: «Há phải v́ đâu,
«Ngày mai sực nhớ giỗ đầu Mai huynh.
«Nghĩa bằng hữu, bậc trung trinh,
«Thấy hoa mai, bỗng động t́nh xót ai.»
Sáng ngày mượn tiếng thưởng mai,
Đem ḷng thành kính, viếng người tinh anh:
«Có thiêng chăng nhẽ, Mai huynh!
«Chớ nề u hiển thấu t́nh anh em.
«Bây giờ kẻ khuất đă cam,
«Kẻ c̣n run rủi cho t́m thấy tôi.»
Trông hoa lại nhớ mấy lời:
«Họ Mai c̣n chút lạc loài nên thương.
«Phỏng ngày sau có ra tuồng,
«Th́ hoa lại nở bội thường hơn xưa.»
Hoá nhi khen khéo thờ ơ,
Bởi đâu một trận gió mưa đêm trường.
Sáng mai trông lọt bốn tường,
Cánh hoa dưới đất, mùi hương trên trời.
Trần công thấy chẳng như lời,
Thương t́nh bạn, giận sự đời, ngổn ngang.
Gác ngoài phú quí một tràng,
Mũ ni, tràng hạt, quyết đàng xuất gia.
phu nhân, công tử vào thưa:
«Xưa nay mưa gió rụng hoa đă thường
«Làm chi nhọc bụng lo lường,
«Tuổi già, nhà vắng, thêm đường dở dang.»
Ông rằng: «Thôi chớ bàn ngang,
«Một lời nói, dẫu ngh́n vàng đổi sao!»
Cả nhà xiết nỗi thảm sầu,
Tiểu thư lạy trước thưa sau giăi bày.
Rằng: «Xin đợi lại mấy ngày,
«Cầu trời, khấn Phật hoa này lại tươi.»
Ông rằng: «Thực có như lời.
«Mai hai độ nở mới dời ḷng ta.»
Tiểu thư ra trước vườn hoa,
Khấn năm bảy lượt, lạy và bốn phen.
Ḷng thành khấu cửu trùng thiên,
Cành phàm đă chắp hoa tiên bao giờ.
May đâu đến bữa thứ ba,
Mai sinh thức dậy, bấy giờ c̣n khuya.
Hương đâu phưng phức tứ bề
Hoa đâu san sát đầy khê một vườn.
Tấm ḷng mừng rỡ như son,
Đề thơ tứ tuyệt thất ngôn một bài.
Đề rồi bẻ một cành mai,
Trao con đ̣i, cậy đưa lời đến ông .
Một nhà thấy sự lạ lùng,
Trước sau một lũ đều cùng ra coi.
Trần công rằng: «sự tỏ mười«,
«Chắc rằng Mai thị c̣n người làm nên!»
Nỗi tu gác để một bên,
Truyền đem tửu quả đặt lên hoa đ́nh.
Trên bày bài vị Mai huynh.
Bấy giờ t́nh cảnh Mai sinh thực là...
T́m nơi đ́nh tử xa xa,
Trông ngay trước mộc vị cha, thở dài.
Vô t́nh ai biết sự ai,
Tiểu thư liếc mắt đưa chơi biết t́nh.
Sinh xem biết ư chân thành,
Nỗi nghi dường đă bớt canh cánh ḷng.
Nhớ tên hiệu chữ Mai công,
Viết vào mảnh giấy dán trong nắp ḥm.
Ra vào giấu giếm, nom ḍm.
Gọi là tiện chút sớm hôm phụng thờ.
Trần công đi lại xem hoa,
Truyền đ̣i công tử tên là Xuân sinh.
Rằng: «Ta xưa những ở kinh,
«Chẳng hay con đă học hành tiến chưa.
«Rày nhân nhị độ mai hoa,
«Con đề tức cảnh một thơ tiến tŕnh.»
C̣n đương khuyên bảo Xuân sinh,
Trông lên đă thấy bên b́nh có thơ.
Trần công đ̣i hỏi bấy giờ,
Mới hay đề đó là thơ Hỉ đồng.
Khen câu ngọc đúc vàng ung,
Vóc trong miệng, gấm trong ḷng vẽ nên.
Xuân sinh thấy sẵn thơ trên,
Cũng theo vận ấy đề liền bốn câu.
Trần công vừa ư gật đầu,
Tiểu thư lại thấy ở đâu đến gần.
Dạy rằng: «Nữ tử năng văn,
«Theo đ̣i con cũng hoạ vần thử coi.»
Tiểu thư cất bút vâng lời,
Bên tường cũng vịnh một bài nối sau.
Khen tài nhả ngọc phun châu,
Ba vần già dặn, bốn câu thanh kỳ.
Yên xong, ông trở gót về,
Cùng phu nhân mới nằn ń một hai:
«Hỉ đồng là bậc thiên tài,
«Ở đây chớ để tôi đ̣i xem khinh.»
Mai sinh thui thủi bên đ́nh,
Một ḿnh tính quẩn lo quanh việc nhà.
Xưa nay nghe tiếng đồn xa,
Phồn hoa thứ nhất ấy là châu Dương.
Hôm nay nhân buổi thanh lương,
Dời chân xem thử phố phường những sao.
Chập chùng quán thấp lầu cau,
Tạ, Vương mấy chốn, Nguyễn, Đào mấy nơi.
Ngựa xe, dù lọng chen vai,
Ḱa người đại cổ, nọ người phú thương.
Màn che mái, gạch ken đường,
Bầu nhà vàng nuột, rèm hàng lưu ly.
Khắp người viễn khách cư kỳ,
Tây dương chung cảng, Cao-ly riêng hàng.
Bên ngoài một giải trường giang,
Tàu chen mũi đổ, thuyền giương buồm về.
Chài lan san sát lá tre,
Chiếc đua mái đẩy, chiếc kề bến neo.
Những là mến cảnh noi theo,
Khi về vừa bóng xế chiều tới nơi.
Pḥng riêng đă vắng tăm hơi,
Nắp ḥm bỏ ngỏ, vị bài thấy không.
T́m sau t́m trước lung tung.
Nghĩ thầm ḷng những giận ḷng đ̣i cơn.
Chẳng hay trong lúc du quan,
Tiểu thư cùng với thuư hoàn ra chơi.
Mở ḥm nhác thấy mộc bài,
Ngạc nhiên cất lấy thưa lời đến ông.
Trần công rằng: «Sự lạ lùng,
«Hỉ đồng này thực Mai công tử rồi!»
Đ̣i hoàn ra mới dạy lời,
Dặn ḍ hăy thử ướm chơi thăm t́nh,
Hoàn rằng: «Hời hỡi Mai sinh,
«Toan gieo cái vạ tày đ́nh cho ai?
«Bây giờ Lư tướng nghe hơi,
«Sai về trách cứ một hai lấy người.
«Kẻo c̣n quanh quẩn những lời,
«C̣n nay Vương thị, c̣n mai Hỉ đồng?»
Mai sinh nghe tỏ sự ḷng,
Uốn lời thú thực phô ṣng van lơn:
«Mai nay muôn đội ơn hoàn,
«Mưu ǵ cứu được khỏi con đường cùng.»
Thuư hoàn mới ngỏ thực ḷng:
«Vâng lời trước thử ướm ḷng đấy thôi.
«Mới rồi nhân thấy vị bài,
«Rơ t́nh ông dậy cho lời không sao!»
Mai sinh ren rén bước vào,
Nửa mừng nửa sợ biết bao là t́nh .
Ông rằng: «Sao những giấu quanh,
«Nghĩ là ai, chẳng là ḿnh đấy ư?
«Thế mà bác những hững hờ,
«Thứ cho lỗi ấy từ xưa đến rày.»
Lại thôi, sinh mới giăi bày:
Từ ngày về quán, từ ngày nghe oan.
Bao nhiêu t́nh tự nguồn cơn,
Sơn-đông chia bước, Hầu Loan trở ḷng.
Ơn Đồ Thân, nghĩa Hỉ đồng,
Dây oan khi cởi, cửa không khi nhờ.
Bước đường xa, cái sống thừa,
Tấc riêng riêng những nào ngờ có nay!
Ông rằng: «nương náu ở đây,
«Thù kia ắt cũng có ngày trả xong.
«Niệm cùng công tử một pḥng,
«Anh em liệu đấy dốc ḷng nghiệp nho.»
T́nh thế nghị nghĩa ngao du,
Văn chương tri kỷ, chuyện tṛ chiếu tâm.
Mặc ai gặp bạn tri âm,
Ông bà riêng những bàn thầm rỉ tai:
«Mai sinh là bậc thiên tài,
«Câu văn cẩm tú, vẻ người y quan.
«Ḷng ta muốn gả Hạnh Nguyên,
«Thiên tài, quốc sắc hai bên cũng vừa.
«Chẳng lâu thấy đó bây giờ,
«Bảng vàng rơ mặt đuốc hoa định ngày.»
Bà rằng: «Được thế là may,
«Thế th́ tuổi tác ḷng này cũng an!»
Thà la có một thuư hoàn,
Ra vào nghe tỏ chuyện bàn đinh ninh.
Ḷng riêng, riêng cũng hậu t́nh,
Khi ra đon đả với sinh th́ thầm.
Người khuê các khách thư cầm,
Ngoài đành đă ngọc, trong ngầm tựa mai.
III
Ông tơ khen khéo cợt người,
Đă xe vào, lại thử rời bắc nam.
Làm cho chí tái chí tam,
Rồi ra đố lại vào ngoàm mới thôi.
Phủ Trần chưa hết chuyện vui,
Bỗng đâu có chỉ đến nơi quan hoài.
Đảng công, Lư Kỷ ngồi ngoài,
Truyền rằng có chỉ dạy đ̣i Trần gia.
Đọc rồi mới biết rằng là:
Biên quan có nước Sa-đà động binh.
Khói lang, bụi ngựa tung hoành,
Khuấy hôi cơi Hán, chọc tanh ải Tần.
Lư công dâng chước hoà thân,
Truyền đ̣i con gái họ Trần kết thân.
Ban cho áo mũ Chiêu Quân,
Đảng công vâng mệnh đưa chân cơi ngoài
Nghe ra xiết nỗi bồi hồi,
ấy ai mưu hiểm, giục người sinh ly?
Khởi hành đă định nhật kỳ,
Lư công giục giă ngận tuỳ quan sai .
Hạnh Nguyên ra yết nhà ngoài,
Ngứa gan tấm tức mấy lời vân vân:
«Vẻ chi một chút Hồ trần,
«Những tài thao lược, kinh luân đâu nào?
«Dẹp yên mượn sức má đào,
«Khen ai đặt để cái mưu cũng già!
«Kiếp này không xé được da,
«Kiếp sau quả báo, oan gia kẻo ǵ.
«Gớm tuồng mộc vị thần v́,
«Măng thêu hoài chỉ, đai xuy uổng vàng.»
Lư công nghe nói ngang tàng,
Mắt ṣng sọc khoé, mắt sường sượng gân.
Tiền đường dọn tiệc chủ, tân,
Đảng công cất lẻn vào dần nhà trong.
Trần công rỉ bảo Đảng công,
Trỏ Mai sinh mới giăi ḷng một hai.
Rằng: «Này công tử họ Mai,
«Trong khi hoạn nạn lạc loài đến đây.
«Em cho nương náu những ngày,
«Rắp đem tiểu nữ sum vầy kết duyên.
«Mưu kia ai vẽ cho nên,
«Để loan chếch hóng, để uyên chia hàng.
«Việc nhà nhờ bác sửa sang,
«Cho cùng Trần điệt lên đường xuất quan.»
Thoắt thôi nghe có lệnh troàn (truyền):
Bốn mươi thị nữ dân gian kén rồi.
Trong danh sách bấy nhiêu người,
Cùng ra Phiên quốc theo đ̣i Hạnh Nguyên.
Lại truyền không được tŕ diên,
Trong hai ngày hạn xe tiên lên đường.
Áo Hồ đưa lại một rương.
Dạy cho nương tử cải trang xuất hành.
Nàng rằng: «Quân mệnh đă đành.
«Tủi ḿnh khuê khổn, liều ḿnh tinh chiên.
«Bao giờ khỏi đất Trung nguyên
«Bấy giờ thay áo Hồ phiên vội ǵ.
«Chịu trời chăng! một chữ th́,
«Áo này khôn đổi, ḷng kia khôn dời!»
Đảng công khen đă nên lời,
Cứng ḷng thiết thạch, hổ người tu mi.
Thẹn thay cho kẻ vô ngh́,
Khi này dạ Sở, lúc kia bụng Tần.
Lời trung khêu ruột gian thần,
Bưng tai giả điếc, nổi gân bất b́nh.
Ngoài th́ quan khách linh đ́nh,
Trong th́ nàng những đau t́nh biệt ly.
Lạy hai thân, kể mọi bề,
Châu chan nét liễu, dầm dề giọt mai.
Rằng: «Con chút phận nữ hài,
«Công cha nghĩa mẹ chốc mười mấy niên.
«Môn mi mong những nhờ duyên,
«Ngỡ đem tấc cỏ báo đền ba xuân.
«Hiểm thay chước kẻ gian thần,
«Xui nên kẻ Tấn, người Tần như không.
«Có ra chi phận má hồng,
«Khôn đem chữ hiếu, đền công chữ cù.
«Rồi đây muôn dặm đất Hồ,
«Biết câu thập nữ viết vô từ rày.
«Xin đừng nhớ đổi, sầu thay,
«Liều bằng muôn một những ngày một hai.»
Thoắt thôi sùi sụt ngắn dài,
Gặp ghềnh mới ngụ một bài biệt thi.
«Giờ lâu lưỡng lự vân vi,
Gọi xuân sinh lại nằn ń rỉ tai:
«Nặng v́ chút nghĩa họ Mai,
«Ngẫm ra âu cũng có trời ở trong.
«Lời cha mẹ, nghĩa vợ chồng,
«Nhân duyên chưa ghép, chữ đồng đă in.
«Vả xem bậc ấy không hèn,
«Rơ gương khoa giáp, rơ nền tướng khanh.
«Nhờ em đăi lấy ḷng thành,
«Ngoài t́nh bầu bạn, trong t́nh anh em.
«Mọi bề trong ấm ngoài êm,
«Chị dù chín suối cũng cam tấc ḷng.
«Chị nhờ em gánh hiếu trung,
«Chồi huyên gần cỗi, gối thung gần già.
«Công danh tuổi ấy đang vừa,
«Trâm anh chung đỉnh dấu nhà sẵn đây.
«Dù thương đến chị sau này,
«Hoặc tuần hàn thực, hoặc ngày thanh minh.
«Suối vàng rưới một giọt t́nh,
«Nén hương, tờ giấy, chén canh cũng là!»
Lôi thôi xiết nỗi gần xa,
Trông Mai công tử nhường đưa mối sầu.
Thẹn thùng khôn nói năng đâu,
Sóng thu một lét, hạt châu đôi hàng.
Cửa ngoài chực sẵn xe hương,
Lư công giục giă lên đường xuất quan.
Kiệu phu bước nhặt, bước khoan,
Đảng công một ngựa điệu đoàn vệ binh.
Đoản đ́nh thôi lại tràng đ́nh,
Bên xe Mai Bích, Xuân sinh hai chàng.
Bắc, Nam một lối đôi hàng,
ải quan đâu đă chia đường biệt ly.
Khi sao cửa các pḥng khuê,
Giờ sao thui thủi một xe đất này.
Hồn mai tỉnh tỉnh say say,
Mới trong vài bữa xem tày mấy niên.
Trông xa khi khoác rèm lên,
Ṿng thành chất ngất, toà đền trai lơ .
Kiệu phu quỳ bẩm mấy lời:
Hàm-đan huyện ấy có nơi Trùng-đài.
Nàng truyền đóng lại nghỉ ngơi,
Lên đền dạo cảnh xem chơi gọi là.
Huyện thành sắm sửa gần xa,
Đài vừa dọn sạch, nàng vừa xuống xe.
Hương đăng vừa đủ lễ nghi,
Tiện, nàng lên đấy lạy về gia hương.
Quan quân đóng chật huyện đường,
Một nàng Hạnh với hai chàng cùng lên.
Từng từng đợt dưới, đợt trên,
Ngắm xem phong cảnh bốn bên chập chùng.
Cao cao thôi lại tầng tầng,
Trời như khổ thấp, đất bằng dường xa.
Bảo nhau rồi mới nhận ra,
Đông nam phương ấy, ấy là cố hương.
Xuân sinh đoán biết ư nàng,
Muốn điều từ biệt với chàng Mai sinh.
Một ḿnh bước xuống làm thinh,
Mặc ai trên ấy tự t́nh với ai.
Trông chàng, nàng mới rỉ tai:
«Trăm năm ghi tạc một lời từ đây.
«Bao nhiêu t́nh tự xưa nay,
«Tóc tơ giăi một chốn này là thôi!»
Mai sinh nhân lúc vắng người,
Gạt ngang nước mắt, bày lời trước sau:
«Nói càng như gợi cơn sầu,
«Trách v́ phúc bạc sánh đâu má đào.
«Tấc ḷng thề với trời cao,
«Quản chi trắng tóc, nỡ nào nối dây.
«Phiên bang đến đấy phen này,
«Sẵn ngôi phi hậu dành ngày vinh hoa.
«Riêng ai trách lẫn trời già,
«Xe tơ sao khéo hững hờ cợt ai.»
Nàng rằng: «Lời dạy dường sai,
«Tấm thân đă phó cửa Mai những ngày.
«Sông dù cạn, núi dù lay,
«Đă liều xương trắng dám thay ḷng vàng.
«Đem thân đối với cương thường,
«Tạ ḷng người cũ treo gương dưới đời.
«Ḿnh nào sánh với tanh hôi?
«Mặt nào c̣n đứng cơi đời được ru!
«Khuyên chàng ghi nghĩa xuân thu,
«Mối t́nh hăy gác, mối thù chớ quên.
«Cùng em cho tiện sách đèn,
«Công danh gặp hội thanh niên đang vừa.
«Một mai lộc nước, phấn vua,
«Danh ḿnh cũng rạng, thù nhà cũng xong.
«Riêng ai đành trọn chữ ṭng,
«Suối vàng tưới mát, má hồng lây thơm.
«Rồi đây kẻ bắc, người nam,
«Cành thoa xin tặng để làm của tin.
«Vật thường gọi chút làm duyên!»
Tự t́nh mới lại tả thiên luật đường .
Trùng đài ghi để một chương
Giă nhau c̣n nhớ đôi đường biệt ly.
Mai sinh đôi giọt dầm dề,
Thoa th́ chịu lấy, thơ th́ hoạ theo. ☺
Bâng khuâng lời ít t́nh nhiều,
Thị t́ đâu đă dập d́u kéo lên.
Cùng nhau lạy trước đài tiền,
Lần thang bước xuống, giục liền gióng xe.
Gia hương t́nh nặng bề bề,
Ải quan đâu đă gần kề tới nơi.
Tổng binh sửa chốn nghỉ ngơi,
Đảng công đă dạy cho mời cải trang.
Ngắm ḿnh ra vẻ Man phương,
Xiêm tơi tả bức, áo lang lổ mùi.
Lông cài trên mũ một đôi,
Đổi h́nh khuê nữ ra người Yên chi.
Ngựa đâu kéo đến tức th́,
Mai sinh gần đấy phù tŕ lên yên.
H́nh dung ai vẽ cho nên,
Hương xa đă đổi mă yên bao giờ.
Hai chàng cảm nỗi gần xa,
Đều cùng đọc một câu thơ tiễn hành.
Lên yên nàng cũng gửi t́nh,
Đọc rồi mới giục hai sinh trở về.
Ngại ngùng thay, lúc phân kỳ,
Người về cố quốc, kẻ đi sa trường.
Người đồng thất, kẻ tha phương,
Hàng châu sùi sụt, bước đường chia đôi.
Nàng c̣n dặn với mấy lời
«Thù kia chớ để đội trời ở chung.
«Sao cho tâm lực hiệp đồng,
«Mổ gan nghịch tặc, thoả ḷng nữ nhi.»
Xót người tú các hương khuê,
Mối t́nh ly biệt, đường đi phong trần.
Lạ tai mấy tiếng man nhân,
Giọng xa ríu rít, giọng gần ét eo.
Bên trời phong cảnh đ́u hiu,
Sương soi cỏ áy, gió reo cây già.
Sắc quân hiệu lệnh càng già,
Tiếng c̣i lư diệp, lá cờ ngô công.
Bước đường ngày một lạ lùng,
Tiểu thư ngày một đau ḷng biệt ly.
Quen tài tức cảnh vịnh đề,
Trên yên mới vịnh cổ thi một bài.
Ngựa dong mấy khoảng dặm khơi,
Núi đâu đă thấy gần nơi diện tiền.
Man binh qú trước thưa lên:
Núi Hà-lan ấy có đề Tô quân.
Bước vào xem tượng truyền thần,
Mặt tṛn khuôn nguyệt, môi nhuần vẻ đan.
Tấc ḷng kính kẻ trung can,
Liền tay vịnh miếu, vịnh sơn hai bài.
Lần lần gió tối sương mai,
Đường đi thoắt đă tới nơi đại hà.
Hỏi ra mới biết rằng là,
ấy sông hắc thuỷ, một bà Chiêu Quân.
nàng bèn truyền gọi thổ nhân,
Đem ḥm áo, phó doành ngân tức th́.
Yên xong mới bảo thị t́,
Đă thay Hồ phục để chi áo này.
Ném theo một khúc sông đầy,
Hoa trôi mặt nước, bướm bay giữa ḍng.
V́ đâu y phục bất đồng,
Bỗng đem nữ sức phó cùng thuỷ hương.
Trông theo tấc dạ thêm càng,
Tả ḷng lại ngụ luật Đường bốn câu.
Đường trường dặm ngựa ruổi mau,
Trông lên đă thấy miếu đâu gần gần.
Trên yên dạy hỏi thổ quân,
Thưa rằng: «Miếu ấy Chiêu Quân một toà.
«Xuất quan từ thuở Hán gia,
«Quyết liều đến Hoắc thuỷ hà trầm châu.
«Tiết trinh khôn đổi được đâu,
«Tấm thiêng ngược nước trở đầu về nam.
«Cơi này mến chút danh thơm,
«Dựng làm miếu vũ sớm hôm phụng thờ.
«Một phương bậc tối linh từ,
«Kể năm, ba bốn trăm thừa đă lâu.
«Oai linh đă khắp đâu đâu,
«Kẻ xin cứu bệnh, người cầu chiêm bao.»
Tiểu thư nghe nói mừng sao,
Trước đền xuống ngựa bước vào thử coi.
Nguy nga miếu mạo hẳn hoi,
Một toà thần tượng trên ngồi nghiễm nhiên.
Oai linh ḿnh thánh, dáng tiên,
Lồng màn vẻ trắng, ánh đèn sắc tươi.
Son vàng mặt khảm tay ngai,
Ḷ trong ngát xạ, đỉnh ngoài bay hương.
Lạnh lùng bát ngát hơi dương,
Nh́n qua rợn tóc, trông tường sởn gai.
Nữ đồng vơ sĩ đủ người,
Hầu trong hai ả, chầu ngoài tám viên.
Đồ thờ cắm giá án tiền,
Một bên bảo kiếm, một bên tỳ bà.
Tiểu thư lưỡng lự một giờ,
Sụp ngồi bốn lạy xa xa tự t́nh.
Khấn thầm, thở ngọn, than ngành:
Nỗi chồng oan uổng, nỗi ḿnh truân chiên.
Lầm người v́ trước hào Phiên,
Đem thân yểu điệu tới miền hôi tanh.
Cũng liều bao quản tử sinh,
Thề rằng quyết chẳng nhơ ḿnh tiểu man.
Thiêng chăng thu lấy hồn oan,
Rộng cho chầu chực trước ban là nhờ!
Khấn rồi nghỉ lại miếu thờ,
Đêm trường cho tiện đợi chờ chiêm bao.
Hay đâu mấy bộ Công tào,
Đă đem lời khấn tâu vào Chiêu Quân.
Phán rằng: «Mới thực hiền nhân,
«Nặng bề sơn hải, nhẹ thân yêu kiều.
«Bảng trời hôm nọ mới treo,
«Mai sinh tên đă giật lèo trạng nguyên.
«Ngày sau phu phụ đoàn viên,
«Nay ta hăy cứu một phen mới là.»
Bèn ban nữ sứ bước ra,
Đ̣i hồn nàng lại, nhủ qua ân cần.
Rằng: «Ta là Hán Chiêu Quân,
«Cứu cho cũng dự phu nhân trinh thành.
«Rồi ra về đến quê ḿnh,
«Sau đây phu quư phụ vinh vẹn tṛn.»
Dạy rồi phó trả thần hồn,
Lại đ̣i lực sĩ ôn tồn chủ qua:
«Đón nàng khi sắp đầu hà,
«Đem về đại quốc vườn hoa Bá Phù.
«Người Trung châu, trả Trung châu,
«Mặc ai chọn nghĩa báo thù mặc ai.
Gió đâu lọt cánh cửa ngoài,
Tỉnh ra c̣n nhớ mấy lời chiêm bao.
Nghĩ ra nào biết đâu nào,
Vững ḷng khi dám chắc vào những đâu...
Án tiền ren rén cúi đầu,
Bước ra lại vịnh bốn câu lưu đề.»
Lên yên gióng ngựa ra đi,
Núi cao đă thấy gần kề tới nơi.
Hỏi tên là Lạc-nhạn đài,
Trùm mây mờ mịt, ngất trời chon von.
Nàng rằng: «Tích trước ghi ḷng,
«Chiêu Quân gửi nhạn thư phong chốn này.
«Đường đi nhân tiện qua đây,
«Nhắn nhàn bắt chước chuyện ngày ấy chơi.»
Kíp truyền man tốt mấy lời,
Dọn đường núi Nhạn, kíp dời gót loan.
Pḥ nàng ngồi kiệu đăng san,
Hai hàng thị nữ, một đoàn phiên binh.
Bước cao bước thấp gập ghềnh,
Quăn queo lối chuột, chênh vênh tai mèo.
Nương đá quạnh, vịn cành oeo,
Chim xào xạc lá, vượn leo lắt cành.
Sẵn sàng cảnh vật chung quanh,
Phong đồn mở quạt, mây xanh buông màn.
Bước lên tuyệt đỉnh làn làn,
Trông nhường chật đất (?), với toan đến trời.
Mặt sau lần bước lên chơi,
Nh́n đâu bỗng thấy một nơi có đầm.
Mắt mèo trong vắt, nổi tăm,
Rắn quằn quại khúc, măng nhăm nhép hàm.
Cheo leo sườn núi trông sang,
Khe kia suối nọ ngổn ngang mấy trùng.
Nửa ngày nổi trận âm phong,
Phất phơ lật lá, lạnh lùng thấu xương.
Đất đâu sơn thuỷ lạ dường?
Ngẩn ngơ ḿnh những cảm thương nỗi ḿnh:
«Xót thay đôi đức sinh thành,
«Bao giờ nguôi được chút t́nh nhớ thương.
«Một ngày một ngả bóng tang,
«Da mồi sạm mặt, tóc sương điềm đầu.
«Biết nhau thêm dở dang nhau,
«Quen hơi bén tiếng bao lâu mà rằng!
«Ấy ai chắp mối xích thằng,
«Biết mà dứt chỉ, thà đừng vương tơ.
«Như lời thần mộng hoạ là,
«C̣n duyên chăng nữa, cũng chờ lai sinh.
«Đường cùng giữ lấy thơm danh,
«Thôi th́ gác hiếu với t́nh một bên.
«Chấp kinh, nếu chẳng ṭng quyền
«Nữa khi nước đến e nên cát lầm.»
Tấc ḷng cả quyết khôn cầm,
Tấm thân phó mặc dưới đầm sâu sâu.
Thị tỳ trông trước nh́n sau,
Nàng đá gieo ngọc trầm châu bao giờ.
Ai hay ra sự chẳng ngờ.
Phiên binh nhớn nhác, nhớn nhơ một đoàn.
Bảo nhau sắp sẵn mưu gian,
Cải trang bắt lấy thuư hoàn để thay.
Miệng b́nh bưng kín ai hay
Chăm chăm giục ngựa mấy ngày trẩy sang.
Hấp him thay nhẽ Man vương!
Hững hờ nào biết rằng nường hay ai.
Thuư hoàn riêng được hẳn hoi,
Đổi h́nh tỳ thiếp thay ngôi phi tần.
*
Mới hay trời với giai nhân,
Được riêng chữ nghĩa, nắm phần chữ danh.
Làm cho chán nỗi thử thanh,
Trải bao nạn trước, mới dành phúc sau.
Tiểu thư từ xuống đầm sâu
Hồng vân một đoá đón đâu nửa chừng.
Ào ào tiếng gió lay rừng,
Giữa trời vũ giá vân đằng đem đi.
Mấy lời thần mộng xa nghe:
«Ta đây vâng mệnh đưa về Trung-hoa!»
Giờ lâu bỗng thấy chân sa,
Nh́n thôi mới thấy một toà danh viên
Canh khuya văng vẳng bốn bên,
Thôi năn nỉ khóc, lại rền rĩ than.
Tỉnh mê riêng những bàng hoàng,
Nào non nước tá? uỷ vườn tược đâu?
Chẳng hay là đất Trung châu,
Nhà quan ngự sử là Châu Bá Phù.
Ông đang thượng lỵ đông đô.
Để lưu con gái với phu nhân nhà.
Tiểu thư vả bậc tài hoa,
Khuê pḥng tiểu tự gọi là Vân Anh.
Đốt hương vừa buổi đêm thanh,
Nghe đâu ti tỉ như h́nh tiếng ai.
Giờ lâu truyền gọi con đ̣i,
Soi đèn xem thử có người đâu đây.
Tiểu hoàn vâng lệnh ra ngay,
Soi xem bỗng rụng rời tay, trở về.
Rằng: «Người đâu của dị kỳ?
«Lông chim đuôi hổ vằn vè áo khăn .
«Ở đâu về đấy nhưng nhưng,
«Ấy rằng quỷ sứ, hay rằng hồ tinh!»
Một nhà sào gậy xúm quanh.
Hạnh Nguyên mới bạch thực t́nh trước sau.
Thấy người phong điệu cửa hầu
Dạy cho vào đến trước lầu hỏi han.
Hạnh Nguyên mới kể nguồn cơn:
Nỗi nhà tách bạch, nỗi oan rạch ṛi.
Hoà Phiên khi đến nước ngoài.
Miếu thần ứng mộng, Nhạn nhai gieo ḿnh.
Phép thiêng cải tử hoàn sinh.
Ở hiền may lại gặp lành đến đây.
Phu nhân rằng: «ấy mới hay,
«Thế gian cũng có sự này lạ ghê.
Thần c̣n cứu kẻ nhân ngh́,
«Dễ hầu người chẳng liệu bề xót nhau?
«Ở đây chẳng ngại chi đâu,
«Cho làm nghĩa nữ bạn bầu tiểu thư.
«Rồi sau nhắn bảo mẹ cha,
«Trời cho khí dễ, hoạ là gặp nhau«
Hạnh Nguyên vâng mệnh trước sau,
Sụp ngồi nàng mới gật đầu mấy phen.
Vân Anh từ được bạn hiền,
Yêu bên chữ sắc, trọng bên chữ tài.
Hai người như thể một người,
Ngang tay tú các, sánh vai lan pḥng
Dệt thêu, học lẫn nữ công,
Lúc chia hoa ướp, khi chung phấn giồi.
Hạnh Nguyên khi đứng, khi ngồi,
Khóc thầm trong vắng, gượng cười ngoài sân.
Nàng đà được chốn an thân,
Xót thay chàng Bích, chàng Xuân hai người.
Ải quan chân chửa kịp dời,
Mă bài đă có chỉ đ̣i Đảng công.
Chẳng ngờ Lư Kỷ tấu trong,
Thiên lao đă bắt vợ chồng Đông Sơ.
Hai chàng c̣n tiễn tiểu thư,
Cũng ban mật chỉ truyền cho bắt về.
Đảng công chống chế mọi bề,
Cấp thêm hành lư giục đi lánh ḿnh.
*
Cùng nhau hai gă thư sinh,
Ngẩn ngơ đất khách gập ghềnh quê xa.
Trời hôm xế bóng tà tà,
Côn quang, đâu bỗng gặp ba bốn người.
Ḷng tham c̣n biết thương ai,
Cướp hành lư hết, áo ngoài sạch không.
Tạm ngồi trước miếu bên sông,
Thuyền quan nghe có thùng thùng trống canh.
Nghi cho là kẻ gian t́nh,
Nghe hơi kéo một đạo binh lên bờ.
Xuân sinh kịp lánh đường xa,
Bắt liền Mai Bích mới đưa xuống thuyền.
Chàng bèn cất mặt trông lên,
Thấy trong khoang giữa, ngồi nền một ông.
Mấy lời sang sảng tiếng đồng:
«Tên kia sao dám cả ḷng mưu gian?»
Sinh rằng: «Đâu dám to gan,
«Đèn trời xin thấu nỗi oan cho người.
«Tôi cùng người bạn anh tôi,
«T́m người thân thích lạc loài đến đây.
«Nào ngờ gặp sự chẳng may,
«Dám xin xét tấm ḷng ngay được nhờ.»
Ông xem ra dáng con nhà,
Truyền đem nghiên bút thử và câu chơi.
Chàng vâng lĩnh bút đề bài,
Viết xong chế nghệ một bài nộp đi.
Ông rằng: «Nhục nhỡn nan tri,
«Thứ cho th́ chớ, dù chê dám nài.
«Bước lên xin hăy tạm ngồi,
«Áo đưa một cặp, ngắn dài quản chi.
«Gặp nhau dễ giấu nhau chi,
«Họ tên sao đấy? ở quê xa gần?»
Sợ ḷng, sinh những ngại ngần,
Giả danh rồi sẽ nghe dần về sau.
Thưa rằng: «Xin kể gót đầu,
«Tên vinh họ Mục, Thường-châu là nhà.»
Ông rằng: «Quê đấy chẳng xa,
«Có quen Mai thị cùng là ai không?
Sinh rằng: «Cùng ở một vùng,
«Bạn bè cũng biết có công tử chàng.
«Từ khi gặp biến phi thường,
«Chẳng hay đâu đấy t́m phương lánh ḿnh.
«Tôi nay vâng đẹp duyên b́nh,
«Xin tường quí tính, đại danh được nhờ.»
Ông rằng: «Cũng chẳng đâu xa,
«Ở Giang-nam tỉnh, tên là Lạc Thiên.
«Cách quan về việc b́nh Phiên,
«Rày vâng khai phục ra miền ngọc kinh.»
Đêm khuya trống đă sang canh,
Truyền đem gối đệm, nghỉ ḿnh khoang trong.
Mấy tuần thuận bến xuôi ḍng,
Mai bồng trăng tối, buồm ḍng gió trưa.
Quan lăo luyện, khách tài hoa,
Cuộc cờ trên lái, đường tơ dưới lèo.
Mây buổi sớm, nước ban chiều,
Thơ ngâm ngoài mạn, rượu kèo trong khoang
Kinh thành mong mỏi tấc gang,
Chiều ḷng, nước cũng bằng dường như tên.
Bỗng đâu một chiếc kề bên,
Hỏi ra mới biết là thuyền Châu công.
Gặp nhau kể hết sự ḷng,
Họ Châu môn đệ, họ Phùng ân sư.
Châu công rằng: «Lẽ gọi là,
«Kính dâng một lễ gọi đưa tấc thành.
«Hà-nam vâng lệnh tuần hành,
«Một phương xích tử triều đ́nh trong tay.
«Những là lo lắng đêm ngày,
«Dưới màn ai kẻ đỡ thay tờ bồi.
«Ân sư liêu hữu có ai,
«Môn sinh xin được một người là may!»
Phùng công rằng: «Đă sẵn đây!
«Mục Vinh gặp mấy buổi nay cũng kỳ.
«Văn chương tài mạo ai b́.
«Có chăng là một chữ «th́» kém ta.
«Cánh bằng khi gặp gió xa,
«Tung mây chưa biết lên đà đến đâu.
«Nhân duyên may gặp được nhau,
«Việc nha xem đỡ, ta sau sá ǵ.»
Hai ông tṛ chuyện dă dề,
Mới đem họ Mục đưa về Châu công.
Của đưa gọi chút lấy ḷng,
Một ḥm tân phục, hai phong nhật tŕnh.
Tiễn rồi lại dặn Mục Vinh:
«Trượng phu xin chớ quản t́nh biệt ly.»
Yên xong trở mũi thuyền đi,
Kẻ th́ phó lỵ, người th́ tiến kinh.
*
Thương thay c̣n một Xuân sinh,
Liền đêm hôm ấy lánh ḿnh xa xa.
Sáng ngày thức dậy nhớ ra,
Sơn-đông quen một người là Thái Câu.
Xưa từng lỵ phủ Nhiêu-châu,
Cách quan nghe mấy năm sau ở nhà.
Hỏi thăm t́m đến hỏi qua,
Cửa ngoài đă thấy có tờ biên phong.
Cũng v́ Lư Kỷ, Hoàng Tung,
Chứng cho một án giao thông giặc ngoài.
Xuân sinh thấy sự kíp dời,
Một ḿnh mặt đất, chân trời bơ vơ.
Than rằng: «Thung cỗi huyên già,
«Thiên lao biết có bao giờ biện oan.
«Người tuổi tác, khách cô đan,
«Để ai tan nghé, rẽ đàn v́ ai?
«Xót ai thui thủi phương trời,
«Hồng nhan khi đă ra người cửu nguyên.
«Hiếu t́nh đeo nặng hai bên,
«Dặn ḍ những chắc chu tuyền có ta.
«Mai kha ơi! hỡi Mai kha!
«Rời nhau một bước, nên xa mấy trùng!
«Mỗi đêm sương tuyết lạnh lùng.
«Khỏi chăng? hay đă mắc ṿng trần ai?
«Thương thay trung nghĩa mấy người,
«Kẻ th́ oan thác người nơi ngục h́nh.
«Trách vua Đường ở bất minh,
«Dung bên gian đảng mà khinh hiền tài.»
Bên ḷng trăm mối bời bời,
Trông ra một nước một trời mênh mông.
Tử sinh xem nhẹ lông hồng,
Quyết liều, sinh đă gieo sông bao giờ.
Hay đâu khéo cũng may mà,
Gần đâu đấy, có ngư gia đóng thuyền.
Giăng chài vớt được chàng lên,
Tỉnh dần, trông rơ hai bên ngồi nh́n.
Trẻ già một lũ cạn khan,
Đầu cành cạch tóc, ḿnh nhờn nhợt da.
Ngồi bên thuyền chủ một bà,
Ngồi bên một ả mặt hoa tột vời.
Ngồi trông ra rơ mặt người,
Thương ôi! sao nỡ bỏ hoài tuổi xanh!
Ở đâu mà đến chài ḿnh,
Hăy c̣n im ỉm khí sinh lạ đời.
Thay quần đổi áo tơi bời,
Ngư bà mới hỏi mấy lời trước sau:
«Chẳng hay quê, họ nơi đâu?
«Gặp nhau xin tỏ cho nhau biết cùng.
«Làm sao mà phải gieo sông?
«Hay là tội lệ, cát hung thế nào?»
Xuân sinh mới kể gót đầu:
«Quê tôi ở huyện Thường-châu cũng gần.
«Cha làm quan, họ là Trần,
«Chẳng may mắc phải gian thần vu oan.
«Tàu vua bắt chị hoà Man,
«Thiên lao lại bắt thung đường phó giam.
«Tôi tiễn chị tôi xuất quan,
«Bỗng nghe mật chỉ sai quan nă về.
«Vậy nên tôi phải lánh đi,
«Chẳng may gặp lũ gian phi giữa đường.
«Than ôi! đương hợp mà tan,
«Một ḿnh tránh khỏi nguy nàn tới đây.
«Cả liều nào quản vơi đầy,
«Phúc sao, may khéo là may, gặp người.»
Ngư bà nghe bấy nhiêu lời,
Nhủ rằng: «Thôi cũng có trời chẳng không!
«Năm xưa vớt được giữa ḍng,
«Một ṿng ăm ắp những ṿng với thoa.
«Khen thầy nó dặn lăo bà,
«Để cho con gái tên là Ngọc thư.
«Gặp ông thầy số năm xưa,
«Đoán cung mệnh cháu khen bà phu nhân.
Gạo công đ̣i đủ trăm cân,
«Khen đi, khen lại phu nhân khác thường.
«Bây giờ may vớt được chường, (chàng)
«Mà xem tướng mạo đường đường đáng quan.
«Hẳn rằng thiên địa tuần hoàn,
«Mà cho chàng lại trôi ngang vào chài.
«Nên nay lại vớt được người,
«Hai phen vớt được một đôi rơ ràng.
«Thôi đừng quản thiệt tham hơn,
«Băn khoăn kén cá, phàn nàn chọn canh.
«Ngọc thư cho kết duyên lành,
«Hoạ là phu quí phụ vinh kịp ngày.
«Được như số đoán là may,
«Vong hồn cũng thoả đến thầy nó xưa.»
Xuân sinh nghĩ đă trót nhờ,
Vả xem phong dạng Ngọc thư ra tuồng.
Thưa rằng: «Chút phận tha hương,
«Đă thương yêu đến, dám ruồng rẫy ru!
«Xin vâng, nhưng hăy xin chờ,
«Bảng vàng rồi sẽ đuốc hoa cũng vừa.»
Bà mừng kíp gọi Ngọc thư,
Một lời đă định phải ra chào mời.
Thẹn thùng lững thững chân dời,
Nàng e c̣n đứng, chàng coi đă tường.
Quả nhiên nhan sắc dị thường,
Mai h́nh tú bộ khác phường ngư gia.
Khi vui nảy phút hứng thừa,
Khen thầm trong bụng nên thơ một bài.
Thấy chàng, nàng cũng mừng vui,
Dáng người thanh tú, vẻ người văn chương.
Chắc rằng có phận giàu sang,
Hứng ḷng cũng ngụ luật Đường bốn câu.
Dần dà quen thuộc bấy lâu,
Mới hay nương tử họ Châu ấy là.
Nực cười thay! thú ngư gia,
Sớm qua Tầm thuỷ, tối về Hàn san.
Ca chèo, nhịp nhặt, nhịp khoan,
Trăng ḷn sau lái, gió đàn trước mai .
Bốn mùa mặt nước sinh nhai,
Lưỡi câu, sợi chỉ, tay chài mặt sông.
Mặc ai danh lợi trong ṿng,
Xiêm vằn vặn lưới, đai long lỏng thằng
Thoi đưa nấn ná ba trăng,
Trải phần đông quí, sang chừa xuân qua.
Tết lành náo nức gần xa,
Neo thuyền giặt lưới, giăng bè dựng nêu.
Ngư bà mới bảo Ngọc Kiều,
Mượn điềm bói cá thay gieo tú cầu.
«Lưới này như được cá đầu,
«Duyên con th́ định xuân sau kén ngày.
«Ví bằng ba lưới không tay,
«Thành thân thong thả sau này sẽ hay.»
Bàn rồi chia việc làm ngay,
Kẻ buông tay lưới, người gay cột chèo.
Cầm sào chàng cũng đẩy theo,
Ngọc thư đỡ lấy có chiều lần khân.
Lạ ǵ đôi lứa vừa xuân,
Ai hay rơm bén lửa gần với ai?
Ngư bà liếc thấy vừa hai,
Nghĩ thầm truyện ấy có người, có ta!
Người yểu điệu, kẻ tài hoa,
Một thuyền trăng gió vào ra dễ gần.
Hai tay kéo lưới dần dần,
Lư ngư đâu đấy trần trần một đôi,
Sinh rằng: «Ăn những ngồi rồi,
«Rày xin đem bán chợ chơi một lần.»
Cũng liều nhắm mắt đưa chân,
Mà cho trải với thế nhân đủ điều.
Chàng vừa đi khỏi chợ chiều,
Thuyền ai đâu đă ghé chèo tới nơi.
Trên mui ngồi tót một người,
Nghênh ngang dáng cậu, nói cười giọng quan.
Một thuyền vâng dạ đă ran,
Tiểu hầu, đầy tớ, một đoàn như rươi.
Khoe khoang nửa tấc đến trời.
Quần hồ sột soạt, áo mồi trai lơ.
Trông sang nhác thấy Ngọc thư,
Khác nào như ếch thấy hoa động ḷng.
Đặt nêu một mẹo hư không,
Bạc năm mươi lạng một phong sẵn sàng.
Giao cho đầy tớ đưa sang,
Mua làm tiểu thiếp, toan đường ép duyên.
Thuận ḷng bao quản sang hèn.
Tam bành bà đă nổi lên một hồi.
Ngọc thư ngấm nguưt một hai,
Trong khi quá giận lắm lời sam sưa.
Khuyển, ưng một lũ mắt đưa,
Để phong bạc, bắt Ngọc thư đem về.
Tiếng nàng kêu dậy giang khê,
Một đoàn thuyền hộ kéo bè la om.
Vác sào, quơ gậy ỳ om,
Lao xao nổi tép nổi tôm một vùng.
Lời thô tiếng tục như ong,
Kẻ toan cướp lại, người ḥng đánh nhau.
Bàn dày bàn mỏng giờ lâu,
Xuân sinh trong chợ may đâu vừa về,
Can rằng: «Xin hăy im đi,
«Khôn không qua lẽ, phép th́ có quan.»
Bảo nhau t́m chốn kêu oan,
Dắt theo chứng tá, một đoàn ngư nhân.
Bước đi bóng đă xế thân,
Nửa đường gặp lũ quan quân dài dài.
Đèn lồng trước kiệu hàng hai,
Hiệu đèn đề đốc chữ nhồi nét son.
Giữa đường qú xuống kêu dồn,
Nghe, truyền dừng kiệu, ôn tồn hỏi tra.
Thưa rằng: «Chút phận ngư gia,
«Gặp chàng công tử, họ là họ Giang.
«Khinh người hèn, cậy ḿnh sang,
«Lấy điều thần thế, toan đường hiếp ai.
«Kề thuyền cướp lấy vợ người,
«Oan này, muôn đợi đèn trời xét cho.
«Cao minh xin thứ dân ngu,
«Vội vàng kêu miệng, nào lo kịp tờ.»
Lệnh quan một tiếng truyền ra:
«Con quan quen ỷ thế cha, cũng thường.
«Tên này phong dạng ra tuồng,
«Nh́n xem chưa hẳn là phường ngư gia!»
Kíp truyền tới bến đại hà,
Bắt Giang công tử về nha tức th́.
Nguyên đơn cũng bắt đem về.
Kiệu đi một lúc đă kề đại doanh.
Hiên môn vẽ hổ trước b́nh,
Giáo thăm thẳm dóng, quân śnh sịch hơi.
Thung dung xuống kiệu sảnh ngoài.
Tiếng loa thị sự, hồi c̣i thu quân.
Hầu bên hai dăy biền thân,
Nệm chăm chắm trải, nến rần rật giong (chong).
Ngậm tăm lặng ngắt như không,
Trại ngoài điểm trống, dinh trong dóng kèn.
Một ṿng quân khảo như nêm,
Hàng giăng giá nọc, chật lèn túi roi.
Giao canh trống mới sang hai,
Phạm tù đă thấy lôi thôi điệu về.
Giang Khôi nhường cũng khiếp uy,
Liếc trông mặt sắt lặng nghe tiếng đồng.
Quở rằng: «Cậy thế thị hùng,
«Ra ngoài văn pháp, vào trong dâm tà.
«án này cứ miệng ngư gia,
«Phỏng như tội ấy, nghĩ đà đáng chưa?
Kiên gan Khôi cũng lôi la:
Rằng mua, rằng bán, rằng lừa trăm khoanh.
Rồi ra chứng tá phân minh,
Nhường cưng cứng lưỡi, nhường quanh quẩn lời.
Quan môn biết sự chẳng sai,
Lấy điều nhỏ nhặt truyền đ̣i Ngọc thư.
Hỏi ra mới biết rằng là:
Liễu dù gặp gió, sen chưa nhuốm bùn.
Đ̣i Giang tri huyện quở dồn:
«Cha làm dân mục dung con bất tài.
«Mắt trông, tay trỏ đủ mười,
«Phép vua khôn thứ, miệng người khôn che.
«Tội con phạt bốn mươi bê
«Cha đà biết tội tha về lượng cho.
«Nguyên đơn một lũ họ Châu,
«Chờ mai thẩm lại mới hồ tha xong.»
Truyền cho ở lại nha pḥng,
Sáng mai sẽ hỏi xem trong t́nh đầu
Ai hay sự bởi v́ đâu,
Quan đề đốc ấy, họ Khâu gọi là.
Hiếm hoi mới được mộng xà,
Vân Tiên một gái mặt hoa khuynh thành.
Cũng trong họ mạc chung quanh,
Vốn là cậu ruột Mai sinh đấy mà!
Từ khi khởi nạn Mai gia,
Phu nhân sang đó nương nhờ bấy lâu.
Cách đêm vừa sáng hôm sau,
Buông rèm hỏi lũ họ Châu xem t́nh.
Ngư bà đâu dám giấu quanh,
Mới đem sự tích Xuân sinh kể bày.
Xót ḷng ông mới dạy ngay,
Hăy đem tên rể vào đây hỏi tường.
Xuân sinh thấy sự rơ ràng
Bấy giờ chàng kể nỗi chàng đầu đuôi:
Từ khi gặp gỡ họ Mai,
Khi toan xe chỉ, khi đ̣i xuất quan.
Khi lánh nạn, lúc nghe oan,
Cùng Mai sinh, nỗi hợp tan mấy lần.
Chàng vừa kể hết xa gần,
Mai phu nhân bỗng khóc lăn trong rèm.
Khóc rồi mới bước ra thềm,
Cầm tay chàng mới nh́n xem một giờ.
Dạy rằng: «Gang tấc nên xa,
«Thế mà già vẫn c̣n ngờ là ai!»
Khâu công rằng: «Hăy khoan thai,
«Dám xin mời cả vào ngồi nhà trong.
«Thay quần đổi áo yên xong,
«Rồi ra sẽ kể sự ḷng với nhau.»
Ngư bà chưa tỏ gót đầu,
Thôi bâng khuâng nghĩ, lại chầu hầu trông:
«Uỷ, sao nhà kiện, cửa công,
«Ra t́nh nh́n nhận, ra ḷng yên thân?»
Thư pḥng rót chén tẩy trần,
Một ông với một chàng Xuân bàn hoàn.
Kể ḷng mấy chuyện hợp tan,
Nhà trong cũng mở một bàn tiệc hoa.
Ngồi trên nhường tuổi Ngư bà,
Hai phu nhân với tiểu thư hai người.
Nh́n lâu ngợp mắt làng chài,
Mâm vàng chồng chất, chén mồi đầy vơi.
Hải vị tốt, yến sào tươi,
Khác màu nấu chuội, khác mùi hơ qua.
Vả trong bồi tiếp tiệc hoa,
Hai nàng tiên nữ, hai bà phu nhân.
Mừng thầm con đă yên thân,
Gẫm lời thầy số mười phần chẳng sai.
Khâu công xong tiệc rượu ngoài,
Mai phu nhân mới rỉ tai vài lời:
«Nghĩ rằng cậu mợ hiếm hoi,
«Điềm hùng chưa ứng, chút trai muộn mằn.
«Nay xem công tử họ Trần,
«Khôi ngô vẻ mặt, đai cân dấu nhà.
«Ṭng quyền cho nghỉ nương nhờ,
«Minh linh rồi sẽ đổi ra đông sàng.»
Bàn rồi bèn giục giă chàng,
Thung dung trước mặt gia nương khấu đầu.
*
Vâng lời theo họ là Khâu,
Tên là Khôi, để từ sau gọi thường.
C̣n Ngư bà với Ngọc nương,
Cũng cho nh́n nhận trong đường thân hơi.
Ngư bà xin tới bến ngoài,
T́m người phường bạn, giă lời với nhau.
Ông truyền sắp kiệu theo hầu,
Rập ŕnh gươm trước, ngựa sau ra tuồng.
Ngồi trong nghé ngửa nom ngang,
Phút đâu kiệu đă tới phường bến xưa.
Vội vàng bước xuống thuyền nhà,
Kẻ quen người thuộc c̣n ngờ rằng ai.
Giờ lâu nh́n mặt tỏ mười,
Nọ người khoác nách, nọ người vỗ tay.
Hỏi săn hỏi đón đă đầy,
Kiện làm sao đấy? kiệu này của ai?
Bà rằng: «Kiện cáo ǵ tôi,
«Này này! anh nó vào ngồi với quan!
«Từ rày phường bạn đừng nhờn,
«Đủ trăm văn lư, đủ muôn thế thần!
«Giang Khôi rày hẳn biết thân,
«Hôm xưa thầy tớ một sân chịu đ̣n.
«Kẻo c̣n bắt những hầu non,
«Kẻo c̣n hống hách, kẻo c̣n doạ hơi.»
Cùng nhau từ giă mấy lời,
Lại lên ngồi kiệu, kíp dời về dinh.
*
Khâu Khôi yên phận đă dành,
Đường xa này chuyện Mục Vinh c̣n dài.
Phủ Châu nương náu cửa người,
Án tờ xem đỡ, văn bài tập riêng.
Tài mẫn tiệp, tính thông miêng (minh),
Phần chăm việc khách, phần siêng việc ḿnh.
Hà-nam một tỉnh chính thanh,
Châu công hết sức, thêm t́nh yêu đương.
Nghĩ ḿnh có gái Vân nương,
Quyết ḷng đành rắp đông sàng đợi ai.
Xa nhà chưa dám ngỏ lời,
Tin đâu đă có chỉ đ̣i lai kinh.
Tỏ tin, bàn với Mục Vinh,
Khuyên chàng về phủ Đại-danh quê nhà.
Băn khoăn muôn dặm đường xa,
Tu thư mới gửi cho bà phu nhân.
Trong thư mọi nỗi xa gần,
Dặn ḍ lấy lễ sư tân đăi chàng.
Đinh ninh một việc đông sàng,
Chuyện riêng lai phụ mấy hàng dặn sau.
Mục Vinh sắm sửa quân hầu,
Trỏ đường tư thất họ Châu trở về.
Tay cung, thanh quất, cây tỳ,
Ngao du sơn thuỷ, đề huề gió trăng.
Hề đồng theo bốn năm thằng.
Thơ ninh ních túi, rượu lưng lửng bầu.
Đường xa dong ruổi vó câu,
Thoắt đà tới phủ họ Châu bao giờ.
Phu nhân biết ư trong tờ,
T́nh riêng đâu dám hững hờ như ai.
Riêng ḿnh chàng, một thư trai,
Đồ cung cấp hậu, vẻ bài trí thanh.
Cổ thư, cổ hoạ buông tranh,
Bên giường triện bách, trước b́nh phong lan.
Giá bày túi sách cặp đàn,
Sẫn hiên ngoạn nguyệt, sẵn vườn thưởng hoa.
Pḥng riêng ngày tháng lân la,
Khi buồn mới giở chiếc thoa ra nh́n.
Càng đau đớn nỗi Hạnh Nguyên,
Nhớ câu thơ biệt ở trên Trùng-đài.
Sẵn nghiên bút, vẽ ra chơi,
Vừa buông tay viết, chẳng rời miệng ngâm.
Càng như khêu mối khổ tâm,
Giấy nhoè nét tủi, nghiên dầm giọt thương.
Hay đâu đầy tớ Vân nương,
Liễu hoàn một ả Xuân Hương tinh đời.
Thói thường ḍm liếc thư trai,
Gặp chàng vừa lúc nhớ người, xem thoa.
Trở về tấp tểnh, tấp ta,
Thày lay mách với Vân ta mấy lời.
Rằng: «Tướng công ở nhà ngoài,
«Th́nh ĺnh lắm lúc tôi coi cũng kỳ.
«Tay cầm chẳng biết vật ǵ,
«Mắt th́ nh́n kỹ, mặt th́ buồn tênh.
«Kỳ này ra khổ thất t́nh,
«Kém nhan sắc trước, khác h́nh thù xưa.
«Tôi lừa khi vắng lẻn ra,
«Chỗ ngồi bắt được chiếc thoa lạ đời.»
Vân Anh xem của nghe lời,
Gẫm tay này hẳn có người t́nh chung.
Thoa này ai dễ cho không,
Dễ hầu biết mặt tin ḷng mà chơi .
Mục Vinh phải buổi ra ngoài,
Về xem ḥm sách tơi bời giở tung.
Thấy khác dấu, đă chột ḷng,
Xem cành hoa ấy lại không thấy rồi.
Khóc than vật vă một hồi,
Trách ḿnh lờ đễnh, giận người tham lam.
Nghĩ rằng kẻ bắc người nam,
Chắc c̣n thoa ấy, để làm duyên sau.
Gẫm duyên mỏng mảnh v́ đâu
Tỉ tê vật mọn cũng hầu t́m đi.
Bệnh đâu dắt đến tức th́,
Cơm hoa biếng nhắp, giấc hoà kém yên.
Chiêm bao mê mẩn liền liền,
Trùng-đài trước mặt, Hạnh Nguyên bên ḿnh.
phu nhân những hận v́ t́nh,
Mời thầy thuốc, cắt đồng sinh giữ ǵn.
Nỗi ngoài họ Mục, chưa yên,
Năo người c̣n nỗi Hạnh Nguyên trong nhà.
Phải khi ngồi với Vân thư,
Thấy cành hoa ấy chân hư rành rành...
Giờ lâu nh́n dấu của ḿnh,
Trùng-đài lưu lặng Mai sinh những ngày.
Người đâu mà của thấy đây?
Hẳn rằng bóng hạc, xe mây đă đành.
Duyên này đă hẳn ba sinh,
Gặp nhau đành giữ chung t́nh kiếp sau.
Ḷng thương chẳng đánh mà đau,
Lan sương biếng kẻ, mai câu biếng giồi.
Tấc riêng riêng những ngậm ngùi,
Bữa thường miệng đắng, đêm dài bóng chung.
Phu nhân rối tợ ḅng bong,
Khuê pḥng ép thuốc, thư pḥng nài thang.
Dạy mua hai cỗ thọ đường,
Pḥng khi nhất đán phi thường cho ai!
Bỗng đâu một lúc tơi bời,
Nỗi trong nhộn nhịp, nỗi ngoài dở dang.
A hoàn nối gót thư đường;
Thấy hai phương cũng hung phương một giờ.
phu nhân ghé hỏi sau xưa,
Gọi lên đă thấy tiểu thư tỉnh dần.
Thưa rằng: «Lưu lạc chút thân,
«Bao dong kể đă đội ân ngh́n trùng.
«Hay đâu số phận mỏng manh,
«Xưa nay mệnh bạc chữ trung má đào
«Pḥng khi muôn một thế nào,
«Xin ba tấc đất để vào hướng nam.
«Con dù chín suối cũng thơm,
«Bấy lâu công đức đă cam phụ người.»
phu nhân khuyên giải mấy lời,
Cùng Vân thư tới nhà ngoài thăm lênh.
Kề tai mấy tiếng gọi sinh,
Vừa lim lỉm giấc, thoắt tinh tỉnh dần.
Xuân Hương tŕnh bước pḥng văn:
«Tiểu thư vâng mệnh phu nhân trong pḥng.
«Ra đây thăm bệnh tướng công,
«Dám xin gượng chút bơ ḷng phu nhân.»
Sinh rằng: «Hổ phận gia thần,
«Ân ḷng đăi lễ sư tân bấy chầy.
«Những mong báo đáp có ngày,
«Ai ngờ nên nỗi nước này như không?
«Vẻ chi thân nhẹ lông hồng,
«Thăm lênh để nặng tấm ḷng tiểu thư.
«Dù khi giải kết bao giờ,
«Phong thần chính bắc xin nhờ ghi cho.»
Bên giường mấy nỗi dặn ḍ,
phu nhân nghĩ ngợi thêm hồ nghi ra.
Cùng nhau bàn mảnh trong nhà,
Xuân Hương mách lẻo tŕnh bà phu nhân:
«Chuyện này xin chớ ngại ngần,
«Tôi đà tỏ hết nỗi gần nỗi xa.
«Cũng v́ có một chiếc thoa,
«Kẻ bâng khuâng nhớ, người ngờ ngẩn thương.
«Hai pḥng bệnh cũng một đường
«Mê rồi lại tỉnh, mơ màng lăng nhăng.
«Vả xem những tiếng trối trăng,
«Kẻ rằng chính bắc, người rằng chính nam.
«Chuyện này để vậy chưa cam,
«Xin ḍ chắc lại xem làm sao đây.»
Theo Vân thư mới đi ngay,
Phen này quyết tỏ ḷng này cho ai.
Lửng lơ đứng trước thư trai,
Đem thơ tiễn biệt Trùng-đài đọc chơi.
Mục Vinh nghe vẳng bên tai,
Bằng dường sét đánh lưng trời bỗng đâu.
Gọi vào, hỏi trước, hỏi sau,
Mỉm cười, Hương mới kể đầu, kể đuôi.
Nỗi nàng mách hết rạch ṛi:
«Khi thần đưa đến, khi người bắt nuôi.
«Trộm thoa, tội ấy về tôi,
«Khiến trong nh́n nhận, để ngoài xót xa.
«Mấy câu tôi đọc bây giờ,
«Thơ này bắt được với thoa một lần.
«Làm khuây, xin hăy tỉnh dần,
«Đă đành tài tử, giai nhân một nhà.
«Vả ông tôi dặn trong tờ,
«Đinh ninh dành gả tiểu thư cho chàng.
«Bây giờ gặp nghĩa cũ càng,
«Chẳng hay duyên mới có mang mẻ cùng?»
Sinh rằng: «Muôn đội ơn ḷng.
«Nỗi bà trân trọng, nỗi ông yêu v́.
«Ví bằng được hẳn thế th́,
«Duyên sau nghĩa trước, hai bề vẹn hai.»
Bỗng dưng nói nói, cười cười,
Mười phần bệnh, phỏng c̣n hai ba phần .
Xuân Hương tức tốc dời chân,
T́m đầu bạch với phu nhân bấy giờ.
Lại bảo thực Hạnh thư
Mục Vinh ngoài ấy, ấy là Mai sinh.
Hạnh Nguyên nghe rơ thực t́nh,
Cất quang quảng bệnh, nhẹ thênh thểnh người.
*
Cho hay những bậc sắc tài,
Thảm v́ t́nh lắm, lại vui v́ t́nh.
phu nhân chọn được ngày lành,
Mới truyền dọn dẹp, mời sinh vội vàng.
Sửa sang cuộc rượu hai bàn,
Cánh rèm làm lễ truy hoan một nhà.
Hạnh Nguyên quốc phục như xưa,
Thác mành mành mới bước ra hỏi chàng.
Rơ mười c̣n tưởng mơ màng,
Mừng mừng, tủi tủi, khóc than một hồi.
Khóc rồi kể lể đầu đuôi:
Nỗi trên núi Nhạn chuyện ngoài ải mây.
Chết thừa sống thiếu là may,
Bên kia quan gặp, bên này thần đưa.
Bèo trôi, sóng vỗ đến giờ,
Kẻ sang Châu phủ, người nhờ Phùng công.
Biết bao nhiêu chuyện đau ḷng,
Xuân sinh lưu lạc, Sơn-đông cách vời.
Một phen nói, một bồi hồi,
Bâng khuâng cố quận, ngậm ngùi thiên lao.
Phu nhân khuyên giải thấp cao.
Cùng thôi nước mắt, lại vào tiệc hoa.
Tin kinh bỗng thấy đưa ra:
Châu công thăng chức hiệu là thị lang.
Chỉ ban về lễ từ đường,
Chàng ra mười dặm, đ́nh trường đón xa.
Ngó trông rợp bóng quan hà,
Thẻ bài phụng chỉ ngọn cờ vinh hương.
Giáp nhau ông đă gặp chường,
Song song đôi ngựa, trỏ đường cố gia.
Thu quân hồi trống vào nhà,
Treo yên vách phấn, cắm cờ giá son.
Vào trong thong thả ôn tồn,
Một nhà thầy, tớ, vợ con laỵ mừng.
Trong nhà nhộn nhịp tưng bừng,
ầm ầm thiều nhạc, lẫy lừng tiệc hoa.
phu nhân giả cách lơ mơ,
Truyền đ̣i đệ nhất tiểu thư ra hầu.
Ông rằng: «Khéo lẽ giấu nhau,
«Hiếm hoi một gái lấy đâu nhất nh́?»
Hạnh Nguyên ra trước lạy quỳ,
Nỗi nàng, bà kể mọi bề gian truân:
«Nghĩ rằng xa, chẳng là gần,
«Ai hay con gái bác Trần Đông Sơ!
«Tơ đào nghĩ những bao giờ,
«Nhân duyên sớm định về nhà họ Mai.
«Hôm xưa lắm chuyện nực cười,
«Kẻ trong nhận của, người ngoài mất thoa.
«Hai buồng gang tấc nên xa,
«Thất t́nh bệnh đă hoá ra mấy ngày.
«Tỏ ra mười mấy hôm nay,
«Bên kia nhận vợ, bên nay nhận chồng.»
Ông nghe thấu hết sự ḷng,
Cả cười, mới dạy rằng: «Trong đạo trời,
«May ta gặp cả hoà hai,
«Trọn t́nh bè bạn, được người thi thư.
«Nghĩ chăng, dở một nỗi nhà,
«Tính vào thế ấy, hoá ra thế này!»
Bà rằng: «Tôi cũng nghĩ đây,
«Xưa nay đôi quả một tay cũng nhiều.
«Vả trong hai ả tiểu kiều,
«Mười phần xem đă tính yêu cả mười.
«Bấy nay h́nh ảnh chẳng rời,
«Thờ chung quân tử một người cũng nên.
«Mai sinh nghĩa cả chưa đền,
«Phỏng chừng ép uổng cũng nên một ḷng.»
Châu công nghe nói thuỷ chung,
Liền ra tiệc ngọc thư pḥng với sinh.
Ḷng chàng nghe đă tỏ t́nh,
Lẽ nào giấu quẩn giấu quanh được rày!
Thưa rằng: «Chút phận hèn ngây,
«Bấy nay giả dối tội rày đă cam.»
Ông rằng: «Việc tỉnh Hà-nam,
«Bấy nay cậy một tay làm biết bao?
«Kinh luân đă tỏ tài cao,
«Thớ cong, rễ quánh, thủ dao long tuyền.
«Hiếm hoi chút gái vụng hèn,
«Nâng khăn, sửa túi, xin yên phận nhờ.»
Sinh rằng: «Nguyệt lăo xe tơ,
«Nhân duyên đă định Trần gia những ngày.
«Làm chi bể ái vơi đầy,
«Hạ đường dám luỵ, tiếng này đến ai?
«Vả con hổ phận bất tài,
«Tấc ḷng e chửa xứng ngôi đông sàng.»
Ông rằng: «Thôi chớ rẫy ruồng,
«Nhà ngu xưa có Nga Hoàng, Nữ Anh.
«Trượng phu dù quyết hẹp t́nh,
«Thẹn thay phụ tấm ḷng thành lăo nô.»
Chàng nghe lạy trước thềm hoa,
Xưa c̣n gia khách nay ra thân t́nh,
IV
Năm mây nghe chiếu rành rành.
Thi hương, thi hội, thi đ́nh một phen.
Bàn rồi dường lẽ chưa yên,
Chấp kinh cứ thực họ tên sao đành.
Sổ dâng quán chỉ Đại-danh,
Quyển đề họ Mục, tên Vinh vào trường.
Đua tài tỉnh thí, khoa hương,
Bảng đầu đă rơ tên chàng Mục Vinh.
Phủ Châu mừng rỡ linh đ́nh,
Hết ḷng sắm sửa tiến kinh cho chàng.
Chân hề, dong ruổi dặm tràng,
Đứa đeo thơ túi, đứa mang rượu bầu.
Mấy tuần gióng giả vó câu,
Tràng-an trông đă thoắt đâu tới gần.
Tớ thầy t́m chốn chứa chân,
Chờ ngày nhảy sóng, đợi tuần hoá long.
Chen vai tài tử, danh công,
Kẻ toan bẻ quế, người ḥng tung mây.
Qui mô, trường ốc ai xây?
Chia khu thập đạo, rào vây bốn thành.
Ba bề chín cửa thênh thênh,
Cột huyền bảng thẳng, cây đ́nh liệu cao.
Cậy tài sinh cũng xem sao,
Vũ-môn ba đợt sóng đào xem kinh.
Lại c̣n một nỗi Xuân sinh,
Khâu Khôi đă đổi tính danh những ngày.
Hà-nam nhập bạ phen này,
Đỗ hương cũng định ngày rày tiến kinh.
Mấy tuần vừa tới đô thành,
Trời kia xui khiến hai sinh đỗ đầu.
Cửa Phùng đô sát gặp nhau,
Người tầm mẫu cữu, kẻ cầu ân sư.
Quân hầu vâng dặn vào thưa,
Mời hai sinh hăy ngồi nhà nghênh tân.
Ḱa th́ Mai, nọ th́ Trần,
Buâng khuâng suốt buổi, tần ngần giờ lâu.
Khóc than kể hết chuyện nhau,
Hợp tan mấy độ, trước sau mấy từng.
Tỏ tường chân tóc, kẽ răng,
Kẻ mừng chị sống, người mừng mẹ yên.
Hay đâu đô sát Lạc Thiên,
Chiếu ra chủ khảo cầm quyền chưởng văn,
Biết đâu truyền gọi gia nhân,
Vâng lời ra quán nghênh tân đón vào.
Phùng công mừng rỡ xiết bao,
Hai sinh kể hết tiêu hao chuyện ḿnh.
Ông rằng: «Gác chuyện gia t́nh,
«Trường quan, cống sĩ có h́nh hiềm nghi.
«Ra ngoài hăy đợi trường kỳ,
«Nhờ trời khi dễ việc ǵ cũng xong.»
Hai chàng bái tạ Phùng công,
Ra chùa Tướng quốc, trú chung một phường.
Nhân khi vắng vẻ đêm trường,
Tỏ nguồn cơn trước, kể đường đất xưa.
Mới hay những kẻ tài hoa,
Bảng vàng trời đă đợi chờ cho ai.
Một phen hội thí đua tài,
Giọng văn tú khẩu, hơi bài cẩm tâm.
Quan trường công chính không lầm,
Khéo thay mực nẩy, cân cầm chẳng sai.
Bảng treo trên đă rơ mười,
Mục Vinh thứ nhất, Khâu Khôi thứ nh́.
Văn trường đă định nhật kỳ,
Vừa xong thi hội, lại thi đ́nh liền.
Thoả ḷng văn nhẹ như tên,
Tài hay có tám, sức lên đến mười.
Ưu phân đáng giá tam khôi,
Mới hay trời có chiều người khi nên.
Phán truyền họ Mục, trạng nguyên,
Họ Khâu, bảng nhăn, hai tên rành rành.
Thiên ân ban trước phong đ́nh,
Ba tuần ngự tửu, hai cành cung hoa.
Hương trời, lộc nước phấn vua,
Rỡ ràng bông măng, lập loà vàng đai.
Ba ngày thượng mă du nhai,
Ḷng vua ưu hậu, mắt người quan chiêm.
Vẻ vang gấm lại hoa thêm,
Thoả ḷng bẻ quế cung thiềm bấy lâu.
Tân khoa một lũ trước sau,
Cùng sang tướng phủ vào hầu Lư công.
Tạ từ ai nấy ra xong,
Mời riêng Bảng nhăn vào trong gác ngồi.
Khoản trà lễ mạo hẳn hoi,
Dập d́u sớm đă cho mời Hoàng Tung.
Giả điều vua triệu tướng công,
Khâu, Hoàng ngồi lại vui trong chén quỳnh.
Tung rằng: «Hai chữ khoa danh,
«Tướng công đây những hậu t́nh quá yêu.
«Buồng hương có ả tiểu kiều,
«Sàng đông cũng rắp toan điều cầu thân.
«Thôi th́ dư thế, dư thần,
«Quan sang, chức trọng mười phân đến chàng.»
Khâu sinh cười nói, thưa rằng:
«T́nh người quyến cố xem bằng bể non.
«Duyên này đă định tao khang,
«Có đâu phụ nghĩa, tham sang lẽ nào!»
Tung rằng: Khéo chấp nê sao,
«Xưa nay đổi vợ biết bao nhiêu người?
«Con người sắc nước hương trời,
«Quá thương khi đă ngỏ lời dễ đâu.
«Cạn ḷng dễ chẳng nghĩ sâu,
«Ăn năn e nữa đến sau lạy ḿnh.»
Sinh nghe mấy tiếng dỗ dành,
Đùng đùng nổi giận, bất b́nh khêu gan.
Mắng rằng: «Một lũ quyền gian,
«Nhơ ḿnh chưa chán, lại toan hại người!
«Ḿnh đà là phận con nuôi,
«Nửa con ḥng lại dắt ai vào tṛng .
«Ta đây một tấm ḷng trung,
«Quyết đem giăi trước mặt rồng có phen.
«Thề không dung kẻ quyền gian,
«V́ dân trừ hại mới nên anh tài.
«Khéo thay mối lái cũng đ̣i,
«Vo ve tiếng Trịnh nhàm tai phượng hoàng.»
Nói rồi lên kiệu vội vàng,
Trở về vừa đến nửa đường nghĩ ra:
«Ăn năn chút chửa xem cơ,
«Thôi thôi! nóng giận đến ta là cùng.
«Lánh đi nếu chẳng quyết ḷng,
«Chân loan chưa dễ lọt ṿng lưới gian.»
Bàn riêng hai lẽ vừa an,
Thoắt đà đổi áo thay quan lánh ḿnh.
Chuyện chàng đồn dậy kinh thành,
Gần xa ai cũng biết t́nh từ hôn.
Lư công nổi giận ồn ồn,
Kíp sai binh mă đổ dồn t́m quanh.
Cách xa mười dặm ngoài thành,
Thấy chàng thoắt đă giao binh điệu về.
Kể khoan, kể nhặt mọi bề,
Rằng khinh phép nước, rằng chê lộc trời.
Truyền đem giam cấm một nơi,
Luận xong tội ấy, ngày mai tiến tŕnh.
Trường quan nghe tỏ phong thanh,
Ḥng làm sớ tấu giăi t́nh Khâu Khôi.
Ḷng người vốn sẵn lẽ trời,
Mới hay trọng đạo ai ai cũng ḷng.
Bấy giờ hội thí vừa xong,
Các phương sĩ tử c̣n đông kinh thành.
Bực ḿnh hai chữ công danh,
Về nhà thẹn mặt, xuất hành ngại chân.
Tam khôi mừng những đắc nhân,
Nghe tin nhủ bảo xa gần thiếu ai.
Họp hành bàn bạc mấy lời,
Giận ai ép uổng, thương người oan khiên.
Việc này nhẫn nhục sao yên,
Bè gian rồi nữa lộng quyền đến đâu?
Lấn cành tầm gửi chẳng lâu,
Người kia trước, chúng ta sau cũng vừa.
Thôi th́ ta lại v́ ta,
Nhẹ ḿnh nặng nghĩa mới là trượng phu.
Kẻ rằng xin chớ hồ đồ,
Đón đường ta hăy sửa cho một hồi.
Làm cho gian đảng đi đời,
Hăy khoan văn bút, thử chơi vũ bài.
Ở đâu thấy một người quen.
Thưa rằng: «Việc ấy vẹn tuyền chớ nghi .
«Phỏng mà có đến lẽ ǵ,
«Đầu đoàn chuyện ấy, em th́ xin đương.
«Vả em chút phận lỡ làng,
«Tên thi vừa hỏng tư lương cạn rồi.
«Về nhà thân thích không ai,
«Xin liều thân ấy, cứu người khôi khoa«
Được lời như mở ḷng ra,
Kéo nhau một lũ vào toà Phùng công.
Lạy rồi thưa hết thuỷ chung.
Ông vừa thảo sớ để ḥng vào tâu.
Khen rằng: «Sao khéo bảo nhau,
«Việc là việc nghĩa lẽ đâu bảo đừng.
«Chỉ e tai vách mạch rừng,
«Làm cho kín mít như bưng mới là.»
Vâng lời ai nấy trở ra,
Hẹn nhau chừng nửa canh ba đón đường,
Xin cho bắt được Lư, Hoàng,
Đừng phân trái phải hăy toan đánh đ̣n.
Rày đừng vây cánh cha con,
Gian mưu đứt nọc, xảo ngôn hết nghề.
Đă đành tội hữu sở qui,
Rồi ra, ra đến chữ ǵ th́ ra.
Kẻ rằng: «E lũ chúng ta,
«Người gần, c̣n có người xa, ngại ngần.
«Xin về một chốn trú chân,
«Nhà tôi trọ đấy cũng gần Ngọ môn.
«Buổi chiều xe ngựa ồn ồn.
«Tiện đường đón đấy, nghỉ khôn lên trời.»
Cùng nhau miệng nói chân dời.
Sẵn nhà cùng ở một nơi đợi chờ.
Lặng nghe canh đă sang ba,
Kiệu đâu một lũ trông ra ngoài trường.
Phùng công kiệu trước thét đường,
Kiệu sau Đảng, Lục với chàng tân khoa.
bảo nhau hai dăy dẹp ra,
Kiệu đâu sau thấy xa xa đến liền.
Tiền hô hậu ủng chật lèn,
Phủ Lư mới tỏ hiệu đèn là đây.
Hai bên chực sẵn đă đầy,
Kẻ săn tay áo, người day cánh đoài
Người bẻ lọng, kẻ giằng roi,
ầm ầm hơi giận, hồi hồi tiếng la.
Xúm quanh trước kiệu hỏi qua:
Khâu Khôi, bảng nhăn tân khoa tội ǵ?
Quyền như chú, chắc mạnh bè,
Vu oan cho kẻ trung ngh́ được chưa?
Bốn bên trận đánh như mưa,
Xé tan xương nịnh, ngay đờ mặt gian.
Trận đ̣n hội chợ ai can?
Bướm bay giấy lọng, kiến tan lũ hầu.
Hoàng Tung kiệu đă đến sau,
Người kéo tóc, kẻ giằng đầu, xúm quanh.
Mảnh xiêm, mảnh măng tan tành,
Tối tăm mắt nịnh, thất kinh hồn tà.
Mới hay nhất quỷ nh́ ma,
Học tṛ đến bậc thứ ba thật là.
Người kêu dưỡng tử cứu cha,
Kẻ kêu nghĩa phụ, ân gia cứu ḿnh.
Tưng tưng trời mới b́nh minh,
Đường hoàng ngự trước phong đ́nh phân ban.
Lư, Hoàng thoát khỏi ṿng oan,
Bưng đầu theo lũ bách quan vào qú.
Gượng đau, lạy trước đan tŕ,
Áo tươm tướp rách, mặt b́ b́ sưng.
Khóc than rền rĩ tâu rằng:
«Khâu Khôi hôm nọ tự dưng bôn đào,
«Bắt về chưa kịp tâu vào,
«Hai quan chủ khảo sắp mưu hại người.
«Họp hàng sĩ tử một nơi,
«Đón đường, đánh đánh, lôi lôi một hồi.
«Cao minh xin tỏ đèn trời,
«Tra người trái phép, hỏi người mưu gian.»
Phán rằng: «Người hăy ngồi an,
«C̣n tra dù thực, dù gian rạch ṛi.»
Chỉ đ̣i Phùng, Đảng hai người:
«Làm sao tâu thực mấy lời được hay
Tâu rằng: «Chút phận hèn ngây,
«Dám cho được dự khoa này chưởng văn.
«Đêm ngày lo lắng muôn phần,
«Di tài những sợ đắc nhân là mừng.
«Gieo cho những tiếng hay chăng,
«Xét soi nhật nguyệt đôi vầng xin thương.
«Phường thi hỏng với quan trường,
«Con chi t́nh diện toan đường giao thông.
«Chực ngoài lũ ấy c̣n đông,
«Dám xin tra thấu thuỷ chung được nhờ.»
Tiếng vàng sang sảng ban ra,
Đ̣i vào sĩ tử hỏi qua t́nh đầu.
Bước vào một lũ theo nhau,
Dưới sân kẻ trước, người sau, lạy qú.
Phán rằng: «Trong chốn trường qui,
«Làm điều bất pháp tội th́ tại ai?»
Muôn tâu: «Hổ phận bất tài,
«Tranh lèo, giật giải, nhường người quyết khoa.
«Nghĩ trong tảo văn cũng là,
«Bằng bay, côn nhảy c̣n chờ hội sau.
«Phép vua, lời thánh để đâu?
«Tay cầm b́a sách, dám hầu phi vi?
«Việc này lắm mối gian khi,
«Dám xin tâu dưới đan tŕ đầu đuôi:
«Khoa này bảng nhăn Khâu Khôi,
«Bậc người khoa giáp, vẻ người phong lưu.
«Hôm xưa tướng phủ mới vào,
«Khoe con má phấn, ướm trao chỉ hồng.
«Tân khoa một mực rằng không,
«Dám tham phú quí, phụ ḷng tao khang.
«Tâng công bởi tại họ Hoàng,
«Quyết đường ép uổng, xui đường phân chia.
«Sợ v́ phép, khiếp v́ uy.
«Tân khoa mới phải t́m đi lánh ḿnh.
«Nào c̣n dám tưởng công danh,
«Lư công biết thóp sai binh nă về.
«Làm cho bơ lúc từ qui,
«Vu cho phi pháp toan bề tâu gian.
«Chúng tôi cả quyết làm đơn,
«Muốn v́ bảng nhăn lo toan giăi bày.
«Nào ngờ tướng phủ đă hay,
«Canh khuya đuổi đánh, toan bày mưu gian,
«Làm ra vứt mũ, xé tàn,
«Cào ḿnh, rạch mặt, vu oan cho người«,
«Ngự nghe thấu hết đầu đuôi,
«Lư, Hoàng khi ấy những lời tâu sai.
«Phán rằng: «Những chúng vô loài,
«Thương con, kén rể, bức người ép duyên.»
«Lư tâu rằng: «Việc nhỏ nhen,
«T́nh riêng nhi nữ lọ phiền hỏi han?
«Chàng kia vô phép khi quan
«Lũ kia đấu ẩu xin ban nghị h́nh.»
Ngự nghe thấu hết mọi t́nh.
Tức th́ nổi giận lôi đ́nh bởi đâu.
Phán rằng: «Gian đảng hợp nhau,
«Dối trên hại dưới bấy lâu thông đồng.
«Thử xem ḷng lại hỏi ḷng,
«Thẹn chưng mũ áo, hổ cùng cân đai.
«Nhàm tai, chẳng nói chi dài,
«Giao Tam pháp nghị, rạch ṛi sẽ tâu.»
Phùng công đô sát làm đầu,
Thứ nh́ Đại lư, đến sau bộ H́nh.
Ba toà ngồi trước cung đ́nh,
Nha môn chực dưới, long đ́nh đặt trên.
Kia th́ bị, nọ th́ nguyên,
Một bên sĩ tử, một bên Lư, Hoàng.
Nọc roi, sắp sẵn hai hàng,
Sai vào ngục viện đ̣i chàng Khâu Khôi.
Phùng công dạy trước mấy lời:
«Chào Lư thái phó, đầu đuôi đồng từ!»
Lư công nói hăy lờ đờ:
«Tôi cùng ba bác có là người đâu?
«Tờ bồi ráo riết chi nhau,
«Rồi ra, t́nh diện về sau c̣n dài.»
Quan rằng: «Nói cũng lạ đời,
«T́nh trong đă vậy, lư ngoài làm sao.
«Ép duyên sai bắt thế nào?
«Việc rành rành, phải đem vào lời cung.»
Lư rằng: «Việc ép th́ không,
«Con đây chưa dễ sàng đông thiếu người?
«C̣n như chuyện bắt Khâu Khôi,
«Xưa nay quen vẫn làm rồi mới tâu«
Ông rằng: «Binh sự là đầu,
«Đạo làm thần tử dám hầu tự chuyên?
«Khi quân tội ấy đă nên,
«Lại c̣n nhắc chuyện lộng quyền phi vi.
«Bá Cao chết tại tội ǵ?
«Đông Sơ bỏ ngục, tội th́ tại ai?»
Lư rằng: «Sao kể đường dài,
«Hăy cho xong án Khâu Khôi đă mà!
«Bá Cao với lại Đông Sơ,
«Tội làm trở đậu quân cơ bấy giờ.
«Trọng khinh là bởi lượng vua,
«Như đây có dự chi mà can liên.»
Ông rằng: «Liệu đấy mà xem,
«Nếu c̣n già miệng th́ nên mất ḷng!»
C̣n đương tra hỏi chưa xong,
Trông ra đă thấy quan trong, họ Hoàng.
Đem vào đặt trước sảnh đường.
Long côn một chiếc, niêm hoàng một chương.
Ba toà tiếp chỉ vội vàng,
Mấy lời ỏn ẻn họ Hoàng đă thưa:
«Này đồ phụng chỉ ban ra,
«Sao cho tận pháp mới là công minh.
«Già tay xin chớ ngại t́nh,
«Phen này hai mạng súc sinh đi đời.»
Phùng công hỏi thử mấy lời,
Rỉ tai Hoàng mới khúc nôi kể bày.
Thưa rằng: «Tôi đă tỏ đây,
«Đông cung nghĩ chút đạo thầy, toan bênh.
«Mặt rồng nổi giận lôi đ́nh,
«Buộc công pháp lại, gác t́nh riêng ra.
«Thôi th́ trời cũng chẳng xa,
«Xưa nay hăm hại người ta đă đầy.»
Nói rồi nắm miệng, day tay,
Trông Lư Kỷ, lại rút giầy ném theo.
Hung hăng mắng ít nhiếc nhiều.
C̣n the thé giọng, toan điều nọ kia.
Phùng công, khêu gợi tỉ tê:
«Bơ kia dường có thù ǵ với ai.
«Tội đâu có phép đấy rồi,
«Can chi mà cứ xơi xơi nhọc ḿnh.»
Mặt c̣n men mét xám xanh,
Được lời, Hoàng mới kể t́nh xa xưa:
«Rằng tôi có chút cháu nhà,
«Lỵ Giang-tây đạo, tên là Thái Câu.
«Chứng oan mắc phải mưu sâu,
«Cũng v́ thanh giản lấy đâu nhân t́nh?
«Giặc Hoàng Thổ trấn dấy binh,
«Án thông phỉ ấy, đă dành cho ngay.
«Kiến ḅ miệng chén mau thay
«Mưu kia đă lắm, vạ này cũng thâm.»
Họ Hoàng quen nói thâm trầm,
Ngoài thơn thớt miệng, trong tâm ngẩm ḷng.
Cắm gần sẵn chiếc roi đồng,
Dang tay đă diệt Hoàng Tung một hồi.
Bước ra c̣n nói mấy lời:
«Thiên vàn khảo đến một hai cho cùng
Ông rằng: «phải việc nói không,
«Ḷng người là sắt, phép công là ḷ.
«Bây giờ c̣n dám quanh co.
«Truyền đ̣i H́nh bộ, hăy cho giở nghề.»
Dạ rân sát sạt xa nghe,
Kẻ giăng thẳng nọc, người v́ vụt roi,
Một sân thịt nát, xương rơi
Ngất đi một lúc, lại hồi mấy phen.
Lư, Hoàng biết thế khôn. kiên,
Xin khoan roi, để việc liền chiêu ra.
Mai, Trần hai án ngày xưa,
Khâu Khôi một án bây giờ, chịu oan .
Ba toà một mực truyền ban,
Sai nghiên bút, lấy cung đoan mấy tờ.
Phùng công truyền phó canh giờ,
Rồi đem án tấu, đợi chờ xử phân.
Kíp về tư thất dời chân,
Mời chàng Mai với chàng Xuân dặn ḍ.
Trời đà chứng kẻ oan vu,
Trừ gian may lại phục thù sẵn cơ .
Mặt rồng gang tấc không xa,
Giăi t́nh oan khuất, hoạ nhờ thiên ân.
Vâng lời dặn dỗ ân cần,
Hai chàng thảo sẵn sớ văn hai bài.
*
Buổi chiều vừa rạng ngày ma,
Hơn trăm sĩ tử chực ngoài hành lang.
Phùng công tâu án Lư, Hoàng.
Phân minh trạng cáo, rơ ràng tờ cung
Vua Đường xem hết thuỷ chung,
Phán rằng: «Gian tặc thông đồng bấy nay,
«Bá Cao oan uổng thương thay!
«Đông Sơ bỏ ngục, nào hay tội ǵ?»
Cửu trùng hạ chỉ tức th́:
Họ Trần tha tội, lại về chức xưa.
Mai công oan khuất xót xa,
Chẳng hay con cái bây giờ c̣n ai?
Phùng công tâu trước mấy lời:
«Truyện nhi chân, giả đèn trời xin soi.
«Trạng nguyên ấy thực họ Mai.
«Mà khâu bảng nhăn hẳn hoi họ Trần.»
Phán rằng: «Một cửa trung thần,
«Truyền cho hai gă vào trong đan tŕ.»
Lễ rồi, trước điện đều qú,
Bạch oan sẵn sớ tức th́ dâng lên.
Vua Đường xem hết sự duyên,
Phán rằng: «Tung, Kỷ hại hiền bấy lâu,
Thời đem chính pháp bêu đầu.»
Trạng nguyên, bảng nhăn đứng chầu đôi bên
Ban cho phục họ, phục tên,
Cao minh muôn đội ơn trên chín lần.
Suy ra mới biết trời gần,
chính tà một bụng, quỉ thần hai vai.
Gian thần chưa chắc nẩy chồi,
Núi băng khi thấy mặt trời hẳn tan.
Trung trinh dẫu có mắc oan,
Vẫn trơ cây cứng, không chồn gió lay.
Về sau ngay lại ra ngay,
Khỏi tuần hoạn nạn, đến ngày hiển vinh.
Lư, Hoàng tội đă đáng t́nh,
Đem ra chính pháp, hành h́nh một dây.
Tan tành thịt nát xương bay,
Nắng bêu mặt nịnh, đất rây máu tà.
Chán lời kẻ lại người qua:
Bây giờ thế ấy, thuở xưa thế nào?
Trần công ra khỏi thiên lao,
Ngọ môn chực sẵn đă vào tạ ân.
Phùng công mừng rỡ cố nhân,
Mời về tư thất ân cần thở than.
Rể con sum họp một đoàn,
Người than chuyện trước, kẻ bàn nỗi xưa.
Nhớ nhung kẽ tóc chân tơ,
Gian nan là mấy, nương nhờ những đâu?
Bao nhiêu tân khổ bấy lâu,
Giật ḿnh đ̣i lúc, lắc đầu đ̣i phen.
Khi nên mọi việc mọi nên,
Chiếu trời đâu đă tốc truyền tới nơi.
Định ngày tứ tế họ Mai,
Phong làm Thái bảo, dựng bài liệt trung
Trạng nguyên với lại Trần, Phùng,
Ban quyền học sĩ dự ṿng yếu thanh.
C̣n như bảng nhăn Xuân sinh,
Làm đô ngự sử, quyền hành hạch tâu.
Họ Trần, họ Đảng, họ Khâu,
Trật gia tam cấp đợi sau kén dùng.
Vợ Mai công, vợ Trần công,
Lại cùng Trần Hạnh lại cùng Vân Anh.
Phu nhân nhất phẩm là vinh,
Khen cho chữ nghĩa, chữ trinh một nhà.
Vân Tiên với lại Ngọc thư,
Phẩm đề đệ nhị, cũng là phu nhân.
Mai công khai táng đến tuần,
Hoàng thân tế điện, triều thần trợ nghi.
Trạng nguyên nhân tiện đường đi,
Duyên đồ hộ tống về quê châu thường.
Lại ban tuần thú bốn phương,
Ấn vàng một quả, kiếm vàng một thanh.
Một ḿnh quyền được tiện hành,
Thẳng tay tẩy mực, công b́nh cầm cân.
Lại cho về việc đại tuần,
Hoàn hôn ngự tứ nghênh thân một ngày.
Lắng nghe rơ chiếu năm mây,
Hai chàng vào trước, lạy bày tạ ân.
Xem ngày tứ tế đă gần,
Cho tin báo trước tăng nhân dọn chùa.
Trạng nguyên mặc áo thôi ma,
Trước vào lễ phật, sau ra tảo phần.
Điển nghi khắp mặt triều thần,
Một tờ dụ chỉ, ba tuần rượu hoa,
Cột kết thái, trướng rủ là,
Đèn gần chong sáng, đỉnh xa bay trầm.
Trống trang nghiêm, nhạc bát âm,
Mấy mâm sinh lế mấy mâm tư th́nh.
Sống trung liệt, thác anh linh,
Suối vàng thơm phách, mây xanh thoả hồn.
Đă đành trung hiếu nhất môn,
Ơn vua nhuần gội, tiếng con rỡ ràng.
Tế rồi linh cữu lên đường,
Lĩnh gươm vàng với ấn vàng ra đi .
Tạ ân vào trước tâu qú:
«Việc công đâu dám bận chi tư t́nh,
«Tưởng khi lánh nạn băng miền,
«Theo chân cậy có một tên Hỉ đồng.
«Nghĩ trong thầy tớ xét công,
«Mấy cơn nguy hiểm, mấy ṿng gian nan.
«T́m vào nhạc phụ Hầu Loan,
«Hay đâu cũng với quyền gian một ḷng.
«Cũng toan bắt nộp lấy công,
«Giả h́nh khi ấy Hỉ đồng đỡ thay.
«Rày nhờ rộng bước đường mây,
«Ngậm ngùi đạo tớ, nghĩa thầy chưa yên .
«Móc mưa xin tưới cửu tuyền,
«Gọi là tinh biểu để đền chút công.»
Vua Đường nghe hết thuỷ chung,
Khen rằng tiết nghĩa, hiếu trung một nhà.
Của kho ban dựng miếu thờ,
Chức ban thất phẩm gọi là tặng phong.
Tạ từ năm lạy đền rồng
Trở ra rước cữu Mai công xuống thuyền.
Tiễn đưa xe ngựa như nêm,
Trống ran mặt đất, cờ liền bóng sông.
Đồ hiếu sự, vẻ quân dung,
Sông lồng giới trượng, gió tung biển kỳ.
Đến đâu quyền được tiện nghi,
Một tay thưởng phạt, hai bề công minh.
*
Lần lần gió mát trăng thanh
Thuyền đà tới phủ Đại-danh bao giờ.
Một vài thầy tớ lên bờ,
Dân t́nh lại tệ, giả mà, hỏi chơi.
Khác h́nh ai biết là ai,
Đi lần bỗng thấy một nơi có chùa.
Cửa ngoài thấy có niêm tờ,
Phủ nha nghiêm cấm kẻ ra người vào.
Nghĩ riêng chưa biết làm sao,
Xưa nay cửa bụt dễ nào hẹp ai?
May sao gặp lúc vắng người,
Dời chân sẽ lẻn vào nơi hậu đường.
Thấy trong thờ phụng một giường.
Trông lên bài vị rơ ràng Lư công.
Thái sư chức tước đề trong,
Chữ «Hầu Loan Phụng«một gịng đề bên
Cầm tay cất lấy về liền,
Cười rằng cấm cách nhân duyên thế này!
Về thuyền, quân đă sắp bày,
Vào toà sát viện sai ngay đi đ̣i.
Nghe quan tuần phủ đến nơi,
Hầu Loan ḿnh đă bồ hôi ướt nhoè.
Mấy lời truyền hỏi xa nghe:
«Viên kia có mất của ǵ biết chưa?
«Đồn rằng có ả tiểu thư,
«Đông sàng ngôi ấy bây giờ là ai?»
Loan nghe chưa hết đầu đuôi,
Run run, sợ sợ, mở lời không ra.
Thưa rằng: «Có chút gái thơ,
«Mấy năm trước đă chơi xa suối vàng.
«Chức ti phận tiểu tầm thường,
«Chẳng hay thượng hiến sao tường duyên do.
«Lên mừng chậm chạp già nô (nua),
«Dám xin thượng hiến thứ cho được nhờ.»
Quở rằng: Lộc nước cơm vua,
«C̣n lo thất hiếu mà thờ họ Lư!
«Cả gan c̣n dám quanh co,
«Chứ th́ bài vị sau chùa tên ai?
«Nghi-trưng những chuyện mới rồi,
«Bấy giờ bắt nộp họ Mai công ǵ?
«A dua chắc những mạnh bè,
«Ai hay quyền ấy lại về tay ai?
«Ruổi mau lệnh tiễn kỳ bài,
«Đem ra chính pháp, răn người vô lương«
Oai trời một lưới tứ phương,
Rung gan đảng nịnh, ghê xương lũ tà.
Gần gần đă thấu tin nhà,
Châu công đă khiến người ra đón mời.
Quan quân sắm sửa tơi bời,
Cờ giăng nhất tự, trống hồi tam liên.
Biển vàng «Tuần thú đại thiên«,
Một bên bảo kiếm, một bên lệnh bài.
Phủ châu thoắt đă tới nơi,
Châu công ra đón cửa ngoài mừng vui.
Phấn vua vẻ rạng cân đai,
Hà-nam gia khách vẫn người ngày xưa.
Quan cựu lại, bậc tân khoa,
T́nh nhạc phụ, nghĩa ân gia vuông tṛn.
Tiệc rồi giăi chuyện hàn ôn,
Gấm chen vẻ quư, rượu ngon giọng t́nh.
Sinh rằng: «Nhờ phận khoa danh,
«Quốc gia ơn rộng, môn đ́nh thơm lây.
«Chiếu trời đă tỏ năm mây,
«Xong tuần đại thú, đến ngày nghênh thân.
«Khâm kỳ nghe đă gần gần
«Một nhà xin liệu, định tuần lai kinh«
Bước vào làm lễ gia đ́nh,
Tạ từ sinh đă khởi tŕnh trẩy ra.
T́nh cố hữu, nghĩa thông gia,
Ông đà sửa lễ, cho đưa theo thuyền.
Xuôi ḍng nước chảy như tên,
Buồm dong thoắt đă tới miền Thường-châu.
Gieo neo kề bến mă đầu,
Sửa sang nhà trước, vườn sau mấy tuần.
Cho tin đi đón mẫu thân,
Sơn-đông nhà cậu cũng gần chẳng xa.
Mấy ngày bà đă tới nhà,
Ruột ṿ chín khúc, lệ sa đôi hàng.
Vật ḿnh lăn trước linh sàng,
Khúc oan kể lể, nỗi thương ngậm ngùi.
Nh́n chàng, than thở mấy lời,
Nghĩa sâu mẫu tử, t́nh dài biệt ly.
Ôm quan khóc lóc nằn ń,
Nghĩa phu phụ những nặng v́ nước non.
Thảm chồng thôi lại mừng con,
Thức cười nước mắt, ngủ hồn chiêm bao.
Sinh rằng: «Chín chữ cù lao,
«Bể sâu mấy trượng, trời cao mấy trùng.
«Bấy lâu nam bắc tây đông.
«Bước chân xa cách, tấc ḷng quặn đau.
«Trời cho rày được tụ đầu,
«Nợ xưa nhẹ gánh, phúc sau đền phần.
«Con vâng vương mệnh tại thân,
«Vinh qui, hồi táng, đại tuần, một phen.
«Rồi đây táng tế cho yên,
«Mẫu thân xin rước xuống thuyền lai kinh.
«Chẳng lâu con cũng khởi tŕnh
«Trước lầu ngũ phượng đại thành lễ thân.»
Mấy ngày táng sự đến tuần,
Đă t́m đất tốt phong phần một nơi,
Chiếc bia «trung liệt«dựng ngoài,
Đá xanh tạc lấy được ngày treo trên.
Thành phần nóc rạp kéo lên,
Ba ṿng dáo đóng, hai bên thái kỳ.
Tầng trong bày đặt uy nghi,
Ngậm tăm hơi miệng, kéo rề bước chân.
Tiêu thiều nhă nhạc xa gần,
Tam huyền nhịp nhặt, song vần tiếng khoan.
Đồ điếu phúng, lễ ngự ban,
Mấy mâm ngũ thục, mấy bàn tam sinh
Chữ vàng đề trước minh tinh,
Đường triều thái bảo chính danh rơ ràng.
Quan quân tiễn kiệu kéo hàng,
Hạ liêu mấy lũ, bộ đường mấy ban.
Trạng nguyên đi trước phù quan,
Phu nhân nối kiệu buông màn phương du.
Lập lăng mấy gốc tùng thu.
Một vùng sảng khải đắp mồ ngưu miên.
Bấy lâu táng lễ vừa yên,
Phu nhân đă giục xuống thuyền đi kinh.
Trạng nguyên cứ việc tuần hành,
Nghi-trưng vừa mới nhật tŕnh tới ngay.
Lạ quen cũng một miền này,
Sao xưa trốn tránh mà rày hiển dương?
Thoảng qua sực nhớ mọi đường,
Chợt ḷng lại động tấm thương Hỉ đồng.
Tra ra tri huyện Sử công,
Môn sinh Lư Kỷ cũng ṿng quyền gian.
Sá chi mọn mạy sẻ đàn,
Nhiêu cho tính mệnh lại hoàn thứ nhân.
Công lênh nhớ đến Đồ Thân,
Cho làm huyện lệnh đền ân tấm ḷng.
Bắc môn ghi mả Hỉ đồng,
Dựng bia đá, lấy sắc phong tạc liền.
Lại truyền sửa rạp một bên,
Trước mồ tế điện một phen thân hành.
*
Khóc than kể hết mọi t́nh:
«Có công danh ấy v́ ḿnh nhớ ai.
«V́ ta trót đă thiệt rồi,
«Đền công ta cũng nhớ lời khấn xưa.»
Băn khoăn đường đất cách xa,
Giao Đồ Thân tự bấy giờ giữ coi.
Mai sau kế tự c̣n dài,
Họ Đồ nhường lại một người họ Vương.
Gọi là phụng sự khói hương,
ấy là trọn hết mọi đường thuỷ chung,
Đồ Thân vâng dạy ghi ḷng,
Đem con để nạp Hỉ đồng họ Vương.
Lại t́m đến chốn phật đường,
Truyền đem áo tía, xe vàng đón sư.
Tái sinh may có ơn xưa,
Khấu đầu bách bái tạ thưa mấy lời.
Chàng từ ân oán rạch ṛi,
Cất không gánh nặng, tát vơi bể sầu.
Tuần hành mọi chốn đâu đâu,
Trong ḷng phép nước, trên đầu ơn vua.
Công không sót, tội không tha,
Phân hào chẳng lẫn, tóc tơ nào lầm.
Mấy phen mực nẩy, cân cầm,
Trong veo lại tệ, nổi bồng dân ca.
*
Lần lần đông lại xuân qua,
Một ṿng tuần thú tính đà khắp quanh.
Định ngày phụng mệnh lai kinh,
Sớ văn một tập hiện thành tâu lên.
Chín lần đă động tiếng khen,
Tấc ḷng công chính, mấy phen nhọc nhằn.
Trên v́ nước, dưới v́ dân,
Ban cho cực phẩm tể thần đền công.
Truyền Khâm thiên giám hội đồng,
Chọn ngày đại cát động pḥng nghênh thân.
Trạng nguyên thay áo tể thần,
Dưới thềm năm lạy tạ ân khấu đầu.
Nhàn chơi lui tới thiếu đâu,
Phủ Trần đi lại, phủ Khâu ra vào.
Trời xuân minh mị thế nào,
Lưỡi oanh ríu rít, bông đào so le,
Phượng lâu sắp sẵn lễ nghi,
Khâm thiên đă định nhật kỳ tư ra.
Tháng ba vừa bữa mồng ba,
Là ngày hoàng đạo, là giờ thiên ân.
Xiết bao khí ngoạn kim ngân,
Phủ Mai lĩnh trước, phủ trần lĩnh sau.
Bạc, vàng, ngà, ngọc thiếu đâu,
Cung hương, mă năo, minh châu, mấy bàn.
Rỡ ràng phẩm phục mới ban,
Măng bào hai bộ, hoa quan bốn toà.
Hôm sau vừa rạng mồng ba,
Cao cao lầu phượng, xa xa mặt rồng.
Ngai vàng thăm thẳm bên trong,
Bách quan văn vơ hội đồng bấy lâu.
Trạng nguyên trước, Bảng nhăn sau.
Yết câu vạn tuế, khấu đầu lạy xa.
Ban cho ngự tửu, cung hoa,
Hai yên ngựa trước, bốn toà kiệu sau.
Trước sau phân đạo ruổi mau,
Phủ Trần nhộn nhịp, phủ Trâu linh đ́nh.
Thiếu ǵ vẻ quư màu thanh,
Rỡ ràng kết thái, rập ŕnh trương đăng.
Hai bên tiếp đăi tưng bừng,
Nhạc râm rỉ vỗ, hương lừng lẫy xông.
*
Việc riêng thu xếp cũng xong,
Châu công đă hợp Trần công một nhà.
Mai sinh lạy bốn ông bà,
Bên là công đẻ, bên là công nuôi.
Vân Anh, Trần Hạnh hai người,
Cung trang sắm sửa cùng ngồi kiệu hoa.
Bên kia Khâu phủ xa xa,
Xuân sinh dóng ngựa cũng vừa tới nơi.
Ông bà Khâu thị cùng ngồi,
Chàng vào tám lễ, lễ rồi bước ra,
Giường bên bốn lậy Ngư bà,
T́nh là bán tử, nghĩa là tái sinh.
Vân Tiên, Châu Ngọc sắm sanh,
Kiệu đà ghé bến trước b́nh cùng lên,
Vừa xong lễ sính đôi bên,
Trước sau một lũ kéo liền thẳng dong.
Trạng nguyên ngựa trước song song,
Khác nào như thể cưỡi rồng lên tiên.
Ngựa sau bảng nhăn theo liền,
Giải đào chân để, niệm sen ḿnh ngồi.
Rườm rà chân chỉ hạt trai,
Vàng xuy miệng hậu, châu nhồi thắng yên .
Nối sau bốn kiệu kéo liền,
Tám đ̣n nhận ngọc, bốn bên buông rèm.
Liễu hoàn chị chị, em em,
Chạy gần che quạt, theo chen ôm ḷ.
Kiệu hoa nhẹ bước từ từ,
Kiệu theo ngựa trước, ngựa chờ kiệu sau.
Ṿng ngoài nhộn nhịp quân hầu,
Ngẩng lên đă thấy phượng lâu dưới thềm.
Khen rằng sáu gă thanh niên,
Trai tài gái sắc, hai bên kịp th́.
Thơ đào, ngợi chữ vu qui,
Ban thêm châu ngọc cho về thành thân.
Đôi tài tử, bốn giai nhân,
Phủ Mai bài trí, phủ Trần sửa sang.
Đuốc hoa, màn gấm, sẵn sàng,
Bạn loan sính phượng, chia buồng đông tây.
Rượu mừng mặt, lễ bắt tay,
Nơi vui bàn ngọc, nơi vầy cuộc tiên.
Rạng mai vào lễ thánh tiền,
Ban cho bồi yến ngự diên hai chàng.
Thiên nhan gần gũi tấc gang,
Nến hoa đối mặt, chén vàng trao tay.
Tiệc vui chầu chực tối ngày,
Lại ban ngự chúc đưa ngay đến lầu.
Dần dà cách mấy đêm sau,
Ban đ̣i tân phụ vào chầu từ cung.
Bốn nàng dự yến đền trong,
Ân vua gội thấm, tiếng chồng thơm lây
Rồi ra yến ẩm mấy ngày,
Khi vui Mai phủ, khi vầy Trần gia,
Mời nhau lần lượt tiệc hoa,
Thôi bên Trần thị, lại toà Khâu công.
Phong lưu, phú quư cùng chung,
Bơ ngày truân hiểm, bơ công sách đèn.
Hai tài tử, bốn thuyền quyên,
Tiếng người mới, vẫn người quen bao giờ,
Đàn trước gió, rượu bên hoa,
Câu thơ trong tuyết, cuộc cờ dưới trăng.
Xướng tuỳ đều giữ đạo hằng,
Một nhà hăo hợp dễ chăng mấy người!
Có phen ôn chuyện Trùng-đài,
Có phen nhắc chuyện thoa rơi nực cười.
Có phen nhắc chuyện lôi thôi,
Đến Chiêu Quân điện thuở đời Hán gia.
Bèn đem tâm sự tâu qua,
Lại xin ở đấy đợi chờ chiêm bao.
Canh khuya thấy sứ đ̣i vào,
Bảo qua mấy tiếng tiêu hao sự nhà.
Hôm sau đến Hắc-thuỷ-hà,
Gieo châu, bỗng thấy thần đưa đem về.
Đằng vân giá vũ, cũng ghê,
Một giây bỗng thấy đưa về Trung-hoa.
Xin làm ngọc xuyến, kim hoa,
Mượn người thương khách đem đưa sang Hồ.
Hỏi thăm đến tới linh từ,
Chiêu Quân là hiệu, bấy giờ tiến lên.
Khấn rằng là của Hạnh Nguyên,
Cho sai đưa đến án tiền tạ ân.
Lại ra các bộ sứ thần,
Tạ từ có thiếp, vân vân mấy lời.
Có phen kể tích Giang Khôi,
Có phen nhớ nỗi vớt chài cầu vui.
Hai nhà phúc hậu vẹn mười,
Thung thăng cơi thọ, đứng ngồi đền xuân.
Đông hàng lông phượng gót lân,
Ḱa nhà ngũ quế, nọ sân bát đồng.
Đời đời khoa mục đỉnh chung,
Rơ nền thi lễ, nối ḍng thư hương.
Hiếu, trung, tiết, nghĩa đủ đường,
Dựng bia muôn kiếp, để gương ngh́n đời.
*
Cho hay trời cũng ngồi rồi,
Tuần hoàn đem lại ṿng dài rút chơi.
Dữ, lành bỏ lửng mà coi,
Sắp đâu vào đấy, chẳng sai phân nào!
Gian tà chớ vội bảnh bao,
Tung lên cho bổng, buộc vào tự nhiên.
Trước dù lỏng lẻo dường thiên,
Sau càng ráo riết, mới tin tay già.
Người trung c̣n bỏ lửng lơ,
Xoay trăm ngh́n cấp, thử ba bốn lần.
Hăy cho đeo đẳng đủ phần,
Rơ ḷng sắt đá liệu dần gỡ cho.
Vàng son thêm nét điểm tô,
Bấy giờ mới rơ thực ḷ Hoá công.
Truyện này xem thấu thuỷ chung,
Suy ra mới biết trời không có lầm.
Dữ, lành trong một chữ tâm,
Cơ thâm th́ hoạ cũng thâm là thường.
Ví hay tu tỉnh mọi đường,
Trước dù chịu thiệt, sau càng thấy hơn.
Bàn riêng mấy bạn kim lan,
Phường ta bất quá sàn sàn bậc trung.
Dở đâu như Kỷ như Tung,
Hay đâu ví với Mai công mà rằng.
B́nh cư giữ lấy đạo hằng,
Hễ người trung chính xin đừng tự khi.
Đă là nam tử tu mi,
Vào ṿng công nghiệp, ấy th́ có vua.
Mới hay từ tóc đến tơ,
Miếng cơm, tấm áo, cũng nhờ quân ân
Sao cho được chữ trung thần,
Thờ vua chớ có vị thân mới đành.
Thế thời trời cũng có ḿnh,
Lo ǵ phúc trạch, công danh kém người.
Pḥng văn nhân buổi ngồi rồi,
Học đ̣i tấp tểnh mấy lời nôm na.
Trước là rơ kẻ trung, tà,
Sau là ta dặn lấy ta mọi bề.
Biết bao lời kệch tiếng quê,
Thôi thôi bất quá là nghề mua vui!
* HẾT *