Cách đây hơn 300 nǎm, 2 vị thiền sư đã đắc đạo tại chùa Đậu rồi viên tịch và trở thành 2 pho tượng cổ này. Do tuổi thọ của 2 pho tượng rất lâu đời nên không ai có thể biết đích xác được những việc xảy ra từ ngày ấy. Mọi chuyện đều được kể từ người này sang người khác. Hiện có rất nhiều giả thiết đưa ra để giải thích về sự tồn tại của cơ thể 2 con người trước sự tàn phá khắc nghiệt của thời gian và khí hậu. Cách đây 20 nǎm, các nhà khoa học đã vào cuộc để giải thích về hiện tượng lạ của 2 bức tượng. Các xét nghiệm, nghiên cứu được thực hiện một cách thận trọng và kết luận cuối cùng của các nhà khoa học lại càng làm tǎng sự chân thực của phật giáo và...

Trước tiên chúng ta nhìn nhận vấn đề này trên góc độ khoa học. Ngày 3/5/1983, các nhà khoa học của Viện Khảo cổ, trong đó có PGS-TS Nguyễn Lân Cường đã đưa thi hài 2 vị thiền sư đi xét nghiệm, chụp X quang và đưa ra một số kết luận:

1. Không có cốt bằng kim loại ở bên trong.

2. Đốt sống và các xương khác không đính với nhau bằng các chất dính.

3. Xương cổ tay và xương cổ chân, xương đốt, xương bàn tay và các xương khác nằm đúng vị trí giải phẫu học.

4. Toàn bộ pho tượng thiền sư chỉ nặng có 7 kg, có chiều cao ngồi 57 cm và không có bất kỳ vật gia cố nào bên trong cơ thể.

Qua kết luận này cho thấy, thi hài của 2 vị thiền sư có thể tồn tại sau vài trǎm nǎm mà không cần gia cố, cho thuốc vào bên trong cơ thể. Thi hài còn gần như nguyên vẹn là do những lớp sơn ta và giấy bồi quét lên cơ thể sau khi viên tịch. Phương pháp này được các nhà khoa học của Viện Khảo cổ đặt lên là tượng táng. Hiện nay trên thế giới có 6 phương pháp mai táng: Huyền táng, Thổ táng, Thuỷ táng, Thiên táng, Hoả táng và Tượng táng.

Về góc độ là khoa học là như vậy, còn trong tâm linh của các phật tử thì lại có một khái niệm khác ngự trị. Trong phật giáo, vấn đề này lại được giải thích hoàn toàn khác. Theo như lời của vị sư chủ trì chùa Đậu, đại đức Thích Thanh Nhung thì: "Hai vị thiền sư sau khi đắc đạo để lại Toàn Thân Xá Lợi. Xá lợi có nghĩa là đốt không cháy, ngâm trong nước không tan, không bị không khí, thời gian bào mòn. Quy luật của vũ trụ là vật chất không mất đi mà chỉ biến đổi từ dạng này sang dạng khác, trong Phật giáo còn gọi là Thành, Trụ, Hoại, Không. Xá lợi không bị chi phối bởi không gian, thời gian và quy luật của vũ trụ". Chính vì vậy, 2 pho tượng được coi là quốc bảo thiêng liêng và nhận được sự cung kính như Đức phật sống. Tuy nhiên đạo Phật cũng có nói, Xá lợi chỉ để lại trên trái đất 5-10% của toàn thân Xá Lợi nên khi đó sẽ gọi là toái thân Xá Lợi.Việc để lại toàn thân Xá Lợi tồn tại với thời gian nào đó như: 10 nǎm, 200 nǎm hay 2000 nǎm... là do chính bản thân Thiền sư quyết định. Khi đó, toàn thân Xá Lợi sẽ chuyển về toái thân Xá Lợi.

Tục truyền rằng, xưa kia nhân dân quanh vùng thường gọi thiền sư Vũ Khắc Minh là nhà sư rau bởi quanh nǎm ông chỉ ǎn rau. Trước khi mất, ông ngồi vào trong am để tụng kinh, mang theo 1 chum nước và một chum dầu để thắp. Ông dặn các đệ tử ''Sau 3 tháng 10 ngày, nếu không nghe thấy tiếng gõ mõ tụng kinh nữa mới được mở cửa am ra. Nếu thi thể của ta còn được nguyên vẹn thì lấy sơn ta bả lên người, còn nếu đã bị hôi thối thì dùng đất lấp am". Nếu tục truyền là đúng thì cái chết hoàn toàn được thiền sư Vũ Khắc Minh biết trước. Ông đã làm những việc gì trong am trong suốt 3 tháng 10 ngày để rồi giữ được thi hài cho đến nay thì không người nào được rõ. Trong giới phật tử thì cho rằng: 2 vị thiền sư đã tu luyện được "lửa tam muội", một loại lửa trong phật giáo có thể chiến thắng mọi tác động bên ngoài và trường tồn với thời gian. Cách giải thích này cũng không phải không có lý bởi hiện 2 vị thiền sư vẫn giữ được tư thế ngồi thiền như trước khi viên tịch.

Tuổi thọ của bức tượng thì các nhà khoa học đã tính được là hơn 300 nǎm nhưng những lớp sơn ta bả lên thi hài 2 vị thiền sư ở thời điểm nào thì khó mà tính nổi. Khoa học ngày nay cho rằng, muốn ướp xác phải thoả mãn đồng thời 3 điều kiện: Phải có thuốc; Phải hút ruột, hút óc; Phải để xác trong hòm kín. 2 pho tượng cổ của Việt Nam lại không có một trong 3 điều kiện này. Hơn thế, thời điểm sơn ta được quét lên thi hài 2 vị thiền sư theo truyền lại là sau đó vài chục nǎm. Đáng lẽ các đệ tử của ông không bả sơn lên thi hài nếu như lớp áo bên ngoài bị ẩm, rơi rụng và thiền sư chỉ còn da bọc xương. Các đệ tử mặc cho thiền sư nhiều lớp áo sơn ta và đến nay cũng trầy xước đôi chỗ.

Trong hai pho tượng thì pho tượng thiền sư Vũ Khắc Minh có tuổi thọ lâu hơn và còn nguyên vẹn hơn. Bà con ở đây kể lại: "Pho tượng thiền sư Vũ Khắc Trường bị 2 tên lính Pháp dùng batoong gõ vào đầu gối cho vỡ ra xem có xương thật ở trong không, thấy có xương chúng mới chịu bỏ đi. Sau đó một trận lụt vào tới cửa am đã huỷ hại phần chân của thi hài. Chúng tôi rất lo cho thi hài của 2 vị thiền sư khi Nhà nước đã quan tâm tu sửa bảo quản nên rất mừng". PGS-TS Nguyễn Lân Cường, Chủ nhiệm dự án cho biết: "Qua một thời gian dài nghiên cứu phương án thi công, chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các ban ngành. Dự án luôn phải đảm bảo tính khoa học với các công nghệ tiên tiến, vừa bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế, kỹ thuật của địa phương. Đồng thời phải kết hợp hài hoà giữa các giá trị vǎn hoá các yếu tố tín ngưỡng tâm linh".

Dự án được thực hiện trong 2 giai đoạn và lễ khánh thành sẽ thực hiện vào cuối tháng 10/2003. Khi dự án kết thúc, 2 pho tượng sẽ yên toạ trong 2 lồng kính chân không và bên trong có một số hoá chất để khử vi trùng. Hy vọng rằng dự án thành công tốt đẹp và 2 pho tượng sẽ trường tồn mãi với thời gian và tâm linh của các phật tử.
(ĐTNVN)