|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
 Vì
lợi ích truyền đạt các kiến thức, các giá trị văn
học. Chúng tôi chân thành cảm ta những nguồn trích
dẫn. Chúng tôi rất tiếc không liên lạc để xin phép
đăng lại được. Xin lượng thứ. HNPĐ)
Tiếng
kêu cứu từ phần mộ Ngọc Hân công chúa
 Trước
ngôi mộ Ngọc Hân công chúa
Ông Nguyễn Đình Kiu là cháu đời thứ 5 của Công chúa
Ngọc Hân. Hiện nay, ông hơn 70 tuổi, là người kiên
trì làm đơn kiến nghị tôn tạo phần mộ và đền thờ
Công chúa Ngọc Hân ở làng Nành, xã Ninh Hiệp, huyện
Gia Lâm, Hà Nội. Nội dung kiến nghị trên được ông
Kiu gửi đi khắp các cấp chính quyền và các cơ quan
văn hóa trong suốt 26 năm qua.
Gần đây, qua một lá đơn kêu cứu gửi Tổng biên tập
Báo Thanh Niên, ông kể lại nỗi lòng chua xót của
mình trước diễn tiến không khả quan mấy của sự việc,
rồi hạ bút: "Ngọc Hân bị nhà Nguyễn trước kia
cuốc mộ là nỗi đau thấu ruột... Ngày nay, Ngọc Hân
đang cần lắm một ngôi mộ, một bát nhang thờ tại
di tích nơi mình từng sống và được chôn cất nhưng
linh hồn Công chúa vẫn còn đang ngơ ngẩn, không
nơi nương tựa, không cõi đi về"...
Đọc thư trên, chúng tôi đã tìm đến gặp ông Nguyễn
Đình Kiu vào đầu tháng 5 tại số 90 I đường Trần
Quốc Toản, quận 3, TP.HCM, là nơi ông vừa từ ngoài
Bắc vào ngụ sau cuộc họp mới nhất liên quan đến
nội dung kiến nghị của ông được tổ chức tại Ninh
Hiệp.
Trong câu chuyện, ông Kiu nhắc lại quá khứ rằng,
vợ vua Lê Hiển Tông là bà Nguyễn Thị Huyền, sinh
Công chúa Ngọc Hân (sau gả cho Vua Quang Trung),
nuôi nấng Công chúa Ngọc Bình (sau gả cho Quang
Toản) và khi nhà Nguyễn lên ngôi đã ép Công chúa
Ngọc Bình lấy Nguyễn Ánh (tức vua Gia Long). Ông
tiếp:
“Chúng tôi cho rằng khu di tích Ngọc Hân cần được
bảo vệ tốt, cần sớm cho xây dựng hồ sơ pháp lý và
khoa học để trình Nhà nước công nhận càng sớm càng
tốt, sau đó sẽ từng bước tu bổ, tôn tạo và khai
thác di tích này cho xứng đáng với Lê Ngọc Hân"
- TS Lưu Trần Tiêu, GS Đặng Văn Bài.
- Như thế, đương nhiên bà Nguyễn Thị Huyền là nhạc
mẫu của một lượt ba ông vua nổi tiếng trong lịch
sử nước ta là Quang Trung, Quang Toản và Gia Long.
Khi nhà Nguyễn truy bức nhà Tây Sơn, bà Nguyễn Thị
Huyền bí mật đưa 3 bộ hài cốt của ba mẹ con Ngọc
Hân công chúa từ Huế về chôn cất tại bãi Cây Đại,
ở rìa làng Nành (Ninh Hiệp). Về sau, nhà Nguyễn
ra lệnh đào mộ lên, lấy hài cốt đổ xuống sông.
Tuy mộ không còn hài cốt nhưng nơi đây vẫn là mảnh
đất ghi dấu và lưu giữ hình hài tro cốt của công
chúa. Nơi đây còn lưu truyền nhiều câu chuyện liên
quan đến Ngọc Hân. Do vậy, một khu tưởng niệm dựng
lên để hương khói là một nhu cầu tâm linh và là
một thể hiện của lòng trân trọng đối với một danh
nhân lịch sử. Vì thế từ những năm đầu 1980, tôi
đã thay mặt một số bà con trong tộc họ và dân chúng
trong vùng để làm đơn kiến nghị việc trên.
Đến năm 1990, được chỉ đạo trực tiếp của Bí thư
Thành ủy Hà Nội Phạm Thế Duyệt, một đoàn cán bộ
nghiên cứu khoa học của Sở Văn hóa - Thông tin Hà
Nội đã đến điều tra xem xét và kết luận: "Việc
hài cốt của danh nhân Lê Ngọc Hân và hai con chôn
tại miền Trung được mẹ là Chiêu nghi Nguyễn Thị
Huyền, tìm cách đem về chôn tại bãi Cây Đại, làng
Phù Ninh, nay là xã Ninh Hiệp và được cúng giỗ tại
dinh Thiết Lâm của bà Nguyễn Thị Huyền là sự kiện
có thật". Bây giờ nói về dinh Thiết Lâm nằm
giữa một khu đền do bà Nguyễn Thị Huyền dựng lên
với 100 gian gỗ lim ở xóm Bờ Hồ. Nơi đây, sau trở
thành đền thờ bà Huyền cùng ba mẹ con Ngọc Hân.
Kết luận khảo sát vùng này của đoàn cán bộ nói
trên là: "Với ý nghĩa nhiều mặt, danh nhân
Lê Ngọc Hân đã có thời gian gắn bó với quê ngoại
khi sống cũng như khi chết. Sở Văn hóa - Thông tin
Hà Nội tán thành với ý kiến của Hội đồng khoa học
là nên tạo dựng một hình thức xứng đáng tại xã Ninh
Hiệp ở khu mộ bãi Cây Đại, hoặc ở tại một điểm trang
trọng trên nền đất khu dinh Thiết Lâm cũ".
Nhưng thực trạng hiện nay khác hẳn với mong muốn
vì khu tưởng niệm này đang được đối xử không tương
xứng với giá trị văn hóa lịch sử mà nó cưu mang.
Ông có thể nêu ra một vài chi tiết về việc "đối
xử không tương xứng" mà ông đã ghi nhận và
kiến nghị chỉnh đốn?
Ông Kiu dâng hương tưởng niệm bà Nguyễn Thị Huyền
và Ngọc Hân công chúa
- Như là tượng bà Nguyễn Thị Huyền trước đây được
để trong nhà thờ thì đã bị ai đó gói vào bao tải
bẩn thỉu đặt ở nhà kho trạm xá cũ đã bỏ hoang, mạng
nhện bùn đất đầy đầu, đầy mặt tượng. Nói quá tới
nay tượng được "đối xử" khá hơn một tí,
có vải che mặt, trùm đầu, song vẫn bị đưa ra khỏi
chỗ thờ cũ, "nhốt" vào nhà kho. Có hỏi
thì người ta bảo đó là phòng của "nhà văn hóa"
xã.
Người dân xót xa khi đi qua lại khu tưởng niệm
này thấy phần mộ của Ngọc Hân công chúa nay chỉ
còn là một cái nấm thấp lè tè khoảng 20 cm, bề ngang
chỉ độ 50 cm, dài chừng 2 thước. Người ta hầu như
muốn dẹp ngôi mộ sang một bên để mở rộng sân phơi
thóc quanh đó. Không bao lâu nữa Nhà nước ta sẽ
kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, xin kiến nghị với
các cấp có thẩm quyền cho phép chúng tôi trong khi
chờ đợi quyết định tu tạo của cấp trên, con cháu
và số bà con dân làng xin góp một phần kinh phí
bé nhỏ vào việc sửa sang nơi có phần mộ Ngọc Hân,
lập bàn thờ hương khói để không bị mang tiếng là
thất lễ với tiền nhân.
Ông viết trong thư rằng, Ngọc Hân cần lắm một bát
nhang, một hình thức tưởng niệm ở Ninh Hiệp đến
từ những tấm lòng của Liên hiệp các hội văn học
nghệ thuật Việt Nam, của Hội văn học dân gian Việt
Nam, Hội văn học nghệ thuật Hà Nội và của tất cả
những người yêu văn học khắp nước, phải không?
Trước khi chấm dứt câu chuyện, ông Kiu cho biết
tuần trước ông có về Hà Nội dự cuộc họp giữa đại
diện Cục Di sản văn hóa và lãnh đạo Ban quản lý
di tích và danh thắng Hà Nội tại Ninh Hiệp để cùng
xem xét, đánh giá tại chỗ khu tưởng niệm. Cuộc họp
đi đến kết luận: Dù không lập hồ sơ xếp hạng di
tích thì chí ít cũng phải cần có hình thức tôn vinh
trân trọng trên mảnh đất mà danh nhân Lê Ngọc Hân
từng sống, cũng như khi chết từng được bí mật đem
về chôn ở đó. Nghĩa là cần lập khu tưởng niệm Công
chúa Lê Ngọc Hân trên diện tích khu mộ hiện nay
rộng khoảng 50 mét vuông. Nhưng bao giờ thì việc
này được bắt tay thực hiện? Câu trả lời cần được
sớm đưa ra đáp ứng công sức và thiện chí của những
người tâm huyết như ông Kiu.
- Đúng vậy. Vì ngoài vị trí là một nhân vật lịch
sử mà ai cũng biết, Ngọc Hân còn là tác giả của
bài thơ nổi tiếng Ai tư vãn khóc chồng là Vua Quang
Trung. Bài thơ đi vào văn học sử và đến nay vẫn
được nhắc nhở trên thi đàn. Nhà thơ Vũ Đình Liên
và nhà thư pháp Lê Xuân Hòa cùng một phái đoàn ở
chùa Bộc khi đến thăm khu mộ và thắp hương tưởng
niệm Công chúa Lê Ngọc Hân đều đã ngậm ngùi.
Nhà thơ Vũ Đình Liên đã rưng rưng nước mắt tưởng
tiếc công chúa. Về thân mẫu của Ngọc Hân là bà Nguyễn
Thị Huyền cũng thế, không chỉ là người phụ nữ nổi
tiếng trong lịch sử, mà còn là người có công dạy
dân làng Nành làm nghề dệt vải và bán vải: Bà cho
dựng lều quán trên chợ Từ Sơn để con gái làng Nành
tự do bán vải, quân lính không được sách nhiễu.
Nghề vải được hai cụ già là Phó Điển và Thìn duy
trì.
Bà là mối dây tập hợp tình đoàn kết của 18 tộc
họ trong xã. Sinh thời, bà không có con trai nên
đã mua 50 mẫu ruộng tốt gửi vào làng để sau này
làm đồ cúng lễ cho bà và con cháu bà. Nhà nước cũng
đã có mở một cuộc hội thảo khoa học ở xã Ninh Hiệp
về các nội dung liên quan đến những điều nêu trên.
Sau đó những vị có trọng trách trong công tác bảo
vệ di sản văn hóa nước ta cũng đã lên tiếng cần
giữ gìn và tôn tạo lại khu tưởng niệm này. Đến nay,
đã hơn 15 năm trôi qua từ ngày có chỉ đạo đó, việc
xây dựng khu tưởng niệm Công chúa Ngọc Hân vẫn chưa
được bắt tay thực hiện. Không lẽ nói một đàng, lãng
quên một nẻo?
Hồng Hạc (thanh niên)
|
.
