|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
Sương
Nguyệt Ánh
Nữ
chủ bút đầu tiên của Việt Nam
Lịch sử báo chí quốc ngữ Việt Nam đã từng trang
trọng ghi nhận tên tuổi, sự nghiệp một nữ chủ bút
nổi tiếng - Sương Nguyệt Ánh. Bà tên thật là Nguyễn
Xuân Khuê sinh ngày 08.03.1864 tại Ba Tri (Bến Tre),
là con gái thứ tư của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu,
sinh ra vào thời kỳ nhà thơ về Bến Tre nương mình
trong những ngày chạy giặc. Lớn lên giữa cảnh đất
nước đang rên xiết dưới gót quân thù, bên người
cha - nhà thơ - chí sĩ tài năng, khí tiết, suốt
đời dùng ngọn bút đấu tranh không mệt mỏi vì tự
do và người mẹ hiền thục tảo tần, bà sớm thừa hưởng
được chí cha, đức mẹ, có bản lĩnh hơn người và luôn
nuôi ước vọng tạo nên một sự nghiệp. Từ nhỏ đã nổi
danh tài sắc nhưng bước vào đời, bà không gặp may
mắn. Lấy chồng năm 24 tuổi, được mấy năm thì chồng
chết, bà ở vậy nuôi con gái. Cha mẹ đều đã qua đời,
cảnh cô đơn lại càng thêm neo đơn, người goá phụ
Xuân Khuê điểm thêm một chữ Sương trước tên hiệu
Nguyệt Ánh là vì thế...
Sương Nguyệt Ánh đã toan an bài với số phận, không
màng tới thế sự nhưng tài năng, nhiệt huyết của
bản thân cùng cảnh đời đau thương mà sôi động lại
chẳng thể làm bà dửng dưng. Những năm đầu thế kỷ
XX khi Phan Bội Châu phát động phong trào Đông Du,
bà nhiệt tình hưởng ứng, bán cả đất vườn lấy tiền
gửi giúp du học sinh. Phong trào bị đàn áp rồi thất
bại, bà vẫn không nản lòng, tiếp tục tìm mọi cách
góp sức mình vào công cuộc cứu nước. Năm 1917, bà
nhận lời mời của một nhóm chí sĩ ái quốc ra làm
chủ bút tờ báo Nữ giới chung xuất bản tại Sài Gòn.
Đây là tờ báo đầu tiên của phụ nữ Việt Nam. Ngày
01.02.1918 báo ra số đầu và bà chính thức trở thành
nữ chủ bút đầu tiên trong lịch sử báo chí quốc ngữ
Việt Nam. Suốt hơn 20 số báo, bà dành trọn cả tâm
huyết và tài năng của mình để góp phần chấn hưng
tinh thần nữ giới nước nhà. Bà chẳng những có vai
trò rất lớn trong việc làm thức tỉnh và cổ vũ các
độc giả nữ trước thời thế mới, mà còn làm đa dạng,
phong phú, hoàn thiện thêm nền báo chí non trẻ của
Việt Nam khi đó, đồng thời tạo tiền đề tốt cho hàng
loạt báo chí về phụ nữ sau này xuất hiện như Phụ
nữ tân văn, Phụ nữ thời đàm... Tháng 07.1918, tờ
Nữ giới chung phải đình bản, bà lại về Ba Tri theo
gương cha ngày trước dạy học, bốc thuốc và sáng
tác thơ văn cho tới ngày tạ thế (20.01.1921).
Sương Nguyệt Ánh thuộc thế hệ nhà thơ cuối thế
kỷ XIX đầu thế kỷ XX, làm thơ bằng chữ Hán, chữ
Nôm và quốc ngữ. Giọng thơ cổ kính nhưng tha thiết,
tràn trề nỗi niềm nhân thế trong một sự cảm nhận
sâu sắc có phần bi phẫn mà ngang tàng.
Viết về cuộc đời mình, lời thơ của Sương Nguyệt
Ánh bao giờ cũng điềm tĩnh nhưng khảng khái và ẩn
chứa chút tự hào riêng của một "trang tiết
phụ", dẫu gặp cảnh đời éo le, nhân duyên trắc
trở, bị cuộc sống xô đẩy và dẫu luôn vươn tới cái
mới, cái hiện đại thì vẫn giữ được lòng kiên trinh
truyền thống - bản tính đáng quý của phụ nữ Việt
từ bao đời nay.
Tình thương, sự hoà đồng và cảm thông, chia sẻ
với những người cùng giới, cùng cảnh được thể hiện
khá đằm thắm trong thơ Sương Nguyệt Ánh. Năm 1914,
cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ,
thực dân Pháp mộ lính Việt Nam đưa xuống tàu sang
Pháp tham chiến. Sương Nguyệt Ánh đã phản kháng
bằng một bài thơ chữ Hán da diết, làm thay lời người
vợ than khóc cho cuộc chia ly không hẹn ngày trở
về, cho nỗi nhớ mong khắc khoải:
Cỏ rạp thân mềm liễu rũ hoa
Chàng đi bao thuở lại quê nhà
Nửa đêm trăng xế lòng ngao ngán
Chiếc gối quyên gào luỵ nhỏ sa
ải bắc mây giăng che bóng nhạn
Vườn xuân nắng tạc ủ mày nga
Nhớ nhau mất lúc chiêm bao thấy
Nhìn dặm lang quân biết chi là?
Sương Nguyệt Ánh còn nhiều bài thơ chữ Hán và chữ
Nôm khác như Thưởng bạch mai, Điếu Khuất Nguyên,
Ngày Đoan Dương... Nhìn chung ngôn ngữ và hình tượng
thơ chưa có gì quá độc đáo hoặc quá mới mẻ nhưng
cái tình thì sâu rộng, nồng nàn, chân thật và sự
cảm nhận tinh tế.
Bằng tất cả tài năng tâm huyết suốt đời phấn đấu
vì sự nghiệp chung, Sương Nguyệt Ánh đã để lại tâm
trí người Việt Nam hình ảnh đẹp về một nữ chủ bút
đầu tiên, một nhà thơ và một người tiên phong trong
công cuộc đấu tranh vì quyền lợi, địa vị của phụ
nữ nước nhà.
Lan Hương
|
.
