Tác
giả Biệt ly và "chuyện giờ mới kể"...
 Nhạc
sĩ Doãn Mẫn.
"Biệt ly. Nhớ nhung từ đây. Chiếc lá rơi
theo heo may, người về có hay. Biệt ly. Sóng trên
dòng sông. Ôi còi tàu như xé đôi lòng...".
Ca khúc "Biệt ly" (1939) đã được hát suốt
nửa thế kỷ, tên tuổi Doãn Mẫn lịch sử tân nhạc VN
đã ghi nhận. Nay ở tuổi 86, ông chẳng còn bận tâm
đến được - mất thế sự.
Cụ thân sinh Doãn Mẫn vốn là một công chức ở ga
Hàng Cỏ. Hồi ấy đồng lương của công chức không đến
nỗi "ba cọc ba đồng" như bây giờ, nên
từ bé chàng đã chẳng mảy may bận tâm đến "miếng
cơm manh áo" độ nhật. Thẳng một lèo học hết
Sư phạm, Doãn Mẫn vào làm thư ký cho bệnh viện Bạch
Mai.
Cuộc
đời chàng có lẽ sẽ thẳng băng và an bài nếu không
gặp buổi Âu hóa. Mê nhạc Pháp, Doãn Mẫn mày mò tự
học, rồi bắt chước soạn lời ta theo điệu tây, hát
bài Ta theo điệu Tây cho... phổ thông hơn. Trong
những ngày đầu, hầu hết các ca khúc của anh và các
bạn đồng lứa đều chỉ ở trình độ nhạc lý căn bản.
Cái
"mốt" Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn
(Xuân Diệu) hay Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây
vay mượn của buổi đầu Thơ mới nhuốm đầy ca khúc
của Doãn Mẫn... Chưa đến tuổi 20, Doãn Mẫn đã lần
lượt cho ra đời Gió thu (1937), Tiếng hát đêm thu
(1938), Một buổi chiều thu (1939), và Biệt ly (1939)
- tình khúc buồn đến nao lòng và cũng đẹp đến nao
lòng.
Rồi
Doãn Mẫn cũng tưởng tượng ra những nỗi buồn của
cô lái đò, của khách sang sông với Bờ sông xa vắng
khách riêng mình tôi/ Dừng chèo lại đây cô lái đò
ơi!/ Dừng chèo lại đây giây phút ngừng bơi/ Cho
tôi dăm phút con tim tàn héo/ Rồi cho sương gió
lấp tàn đời tôi... (Cô lái đò); và thả hồn vào tiếng
chuông chiều buông ngân để quên hết nỗi chứa chan
niềm cay đắng, để ôm ấp những sầu cố hương, những
vương sầu cho đời thắm phai..., những giấc mơ triền
miên tràn không bờ (Hương cố nhân), những nỗi hiu
hắt sầu đời đời chưa quên (Gió xa khơi) trong một
đêm mưa gió rung tiếng đàn suốt canh thâu...
Khi
nhắc lại những ca từ trên, ông nhạc sĩ già, móm
mém cười bảo: "Tôi bịa ra đấy. Tất cả chỉ là
chuyện... bịa. Tại hồi đấy mình bắt chước, mình
cố làm ra thế". Tất nhiên, trong buổi đầu "âm
nhạc cải cách", cũng thiếu gì nhạc sĩ bị ngợp,
bị lai Pháp, chắp vá theo kiểu đầu Ngô mình Sở.
Có điều, những nhạc sĩ có tinh thần dân tộc như
Doãn Mẫn, Văn Chung, Nguyễn Xuân Khoát... biết nhắc
nhau giữ lòng quý trọng với những tinh hoa dân tộc
dù chỉ về hình thức. Ông lại móm mém cười: "Hóa
ra lứa chúng tôi đã thấm nhuần ý thức dân tộc, đại
chúng trước cả khi có Đề cương văn hóa năm 1943
cơ đấy. Bây giờ, người ta viết ca khúc dễ như ăn
cháo vì chẳng cần bố cục gì, cứ pha tạp lung tung
cũng xong".
Ông
kể tiếp: "Lứa chúng tôi chỉ 'anh anh em em'
suông thế thôi chứ chẳng dám... chơi cô đầu như
cánh ông Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng. Tiếng là hoạt
động văn nghệ nhưng chúng tôi vẫn sinh hoạt như
một anh công chức cần mẫn "sáng cắp ô đi, tối
vác về". Mà hồi trước làm gì đã có hát karaoke
mỏi tay như bây giờ. Tôi nói thật là cả đời vợ chồng
tôi chưa bao giờ có chuyện ghen tuông cãi cọ".
"Trong
giới nhạc sĩ hồi ấy có chuyện ngấm ngầm tạo danh
tiếng không bằng tài năng hay dùng "thủ thuật"
để bon chen không?". Ông xua tay: "Chúng
tôi được đào tạo trong môi trường giáo dục Pháp
nên cư xử với nhau lịch sự, hào hoa và văn minh
lắm. Làm gì có chuyện ghen tỵ, đố kỵ".
Gia
tài âm nhạc của Doãn Mẫn tính đến nay cũng chỉ ngót
dăm chục bài. Ấy là vì quãng đời sung sức nhất,
ông được bổ nhiệm làm trưởng phòng. Nghe rất oách
nhưng thực chất thì trăm thứ bà rằn cũng đến tay.
"Mình là anh trưởng phòng giáo vụ (Nhạc viện
Hà Nội), thế mà suốt 20 năm phải đi lo cả việc...
học viên có con nhỏ không ăn được thì phải làm thế
nào, chỗ ăn, ở, nhà vệ sinh bẩn thỉu thì làm sao.
Không dứt ra được. Ngoài 70 tuổi, tôi mới bắt đầu
sáng tác trở lại. Đường quan tước cũng bình bình
như thế, chả lên được. Mà tôi cũng chả cần. À, mà
tôi còn được bằng khen Đảm việc nước, đảm việc nhà
của Hội liên hiệp phụ nữ Trung ương kèm một hộp
bánh về chia cho các cháu. Làm gì có chuyện "kiếm
chác", "cánh hẩu", "chạy sô"...
ráo riết", ông bộc bạch.
Lứa
học sinh của ông giờ đều thành danh cả: Hồng Đăng,
Trần Hiếu, Quý Dương... Thế mà cho đến cuối đời,
ông vẫn chẳng có nổi một chương trình cho riêng,
cũng chẳng phải nghệ sĩ "ưu tú" hay "nhân
dân" gì! Khi được hỏi: "Nổi tiếng"
như ông thiếu gì nhà tài trợ?", ông lắc đầu:
"Tôi mệt lắm. Giờ chỉ muốn nghỉ ngơi. Làm được
đến đâu, lịch sử âm nhạc đã ghi cả rồi, đã biết
cả rồi, ham hố làm gì nữa cho mệt. Mà ầm ĩ cả lên
cũng chả biết có được thêm gì không? Cũng không
để ý đến âm nhạc đương đại nữa. Vì nghe không lọt...
lỗ tai. Lại còn 'phong trào' rủ nhau đi hát nhạc
tiền chiến cho sang nữa chứ. Nhiều bài của tôi được
phối khí lại mà tôi còn chẳng nhận ra. Làm mới,
không có nghĩa là làm khác đi. Nửa thế kỷ rồi cũng
trôi qua. Những giai điệu nào, đóng góp nào, những
tác giả nào, con người nào còn lại?", nhạc
sĩ Doãn Mẫn than thở.(Theo
Thể Thao Văn Hóa)
Vĩnh
biệt cố nhạc sĩ Nguyễn đình Nghĩa
Bấm vào đây để nghe
Thưa quý thính giả, vào mấy ngày trước lễ Giáng
Sinh, làng âm nhạc Việt Nam mất đi hai nhạc sĩ.
Trong một chương trình tới, chúng tôi sẽ có bài
nói về sự ra đi vĩnh viễn của nhạc sĩ Nguyễn Hiền.
Bây giờ thì mời quý vị yêu tiếng sáo Nguyễn Đình
Nghĩa nghe một số chi tiết về thời gian ông ngã
bệnh, những ngày cuối, và tang lễ của ông.
Ngược dòng thời gian, vào ngày 11 tháng 5, 2003,
trong khi trình diễn tại Viện Bảo Tàng Lịch Sử Hoa
Kỳ ở New York, nhạc sĩ Nguyễn đình Nghĩa bị đột
quỵ rồi hôn mê suốt mấy tháng trời.
Ông đã không thể tiếp tục được các việc đang làm
dở dang là cuốn CD thứ hai về Thiền, cây đàn T’rưng
cộng hưởng, và cái đàn đá, nói chi đến thực hiện
điều mà ông hằng ấp ủ là tạo chiếc đàn lửa tuy nhiên,
các con ông sẽ không bỏ dở con đường âm nhạc mà
ba chúng đã dẫn trước. Chúng ta phải ghi nhận rằng
nhạc sĩ Nguyễn Ðình Nghĩa đã có công cải tiến nhạc
cụ Việt Nam, phát huy nhạc dân tộc, nhất là nhạc
cao nguyên, và đem giới thiệu với khán thính giả
nước ngoài.
Theo trưởng nữ của ông là Đoan Trang cho biết thì
từ nursing home (tức là nơi dưỡng bệnh) vào giữa
tháng 12 này, ông trở bệnh, phải vào nhà thương
và qua đời lúc 4 giờ 5 phút chiều ngày 22 vừa qua.
Lễ an táng sẽ được cử hành lúc 2 giờ chiều ngày
thứ Bảy 31 tháng 12 tới đây.
Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do xin thành kính chia
buồn cùng tang gia. Nhạc sĩ Nguyễn đình Nghĩa không
còn nữa nhưng tiếng sáo mà nhiều người gọi là “tiếng
sáo thần” của ông vẫn vang vọng.
Mời quý thính giả cùng chúng tôi thưởng thức tiếng
sáo trúc do Nguyễn đình Nghĩa trình bày trong bài
“Lý qua đèo”
“Lý qua đèo” ...
Ngoài sáo và đàn T’rưng, nhạc sĩ Nguyễn đình Nghĩa
còn sử dụng đàn bầu, đàn tranh và trống ta. Riêng
về ngón sáo thì ông cũng sử dụng nhiều loại, như
sáo tiểu trong bài “Tiếng chim Bongkle” sau đây,
ông thể hiện tiếng một loài chim đặc biệt trong
vùng thượng du nước ta.
“Tiếng chim Bongkle” ...
Cứ như là mình lạc vào khu rừng sâu ấy, và nghe
tiếng chim rúc rích đâu đó, Nguyễn đình Nghĩa diễn
tả thật tài tình, phải không thưa quý vị? Tiếp theo
đây, là bài “Hẹn hò” qua tiếng sáo Mèo, mời quý
vị cùng nghe. "Hẹn hò" ...Thy Nga, phóng
viên đài RFA
|
.
