 
Nguyên
Hồng
Những
ngày thơ ấu
Chương 9
Một bước ngắn
-Hồng! Mày lên đây! Thầy giáo tôi mặt bỗng đỏ bừng
vẫy tôi bằng ngón tay trỏ. Tôi vừa mới tới bục gỗ,
thầy đứng ngay dậy. Chiếc ghế dựa siết mạnh vào
bục bật lên tiếng "ké... ét" thật dài.
Tôi khoanh tay đứng chờ, không hiểu bị gọi lên vì
cớ gì. Vì đã gần giờ tan học, chỉ còn phải ngồi
nghe đọc điểm các bài thi hàng tuần của từng người.
Thầy giáo tôi đã nhảy phắt xuống đất, hất mạnh cằm
tôi lên, mắt long sòng sọc chiếu nhìn:
-Mày đứng im không thì chết. Bốp! Chát! Bốp! Chát!
Một cái tát trái đập mạnh vào mặt tôi bằng tất cả
sức mạnh của con thú dữ đương cuồng lên. Lại một
cái tát khác... rồi một cái tát khác... rồi những
cái tát khác. Hai bàn tay của thầy giáo vả vào mặt
tôi chẳng kỳ mắt mũi, gò má, thái dương. Tôi phải
ôm lấy đầu. Thầy giáo liền giằng tay tôi ra và đưa
những quả đấm nắm chắc vào một bên mặt tôi. Đầu
tôi đã quay tròn, máu mũi chảy ròng ròng. Tôi vẫn
không kêu khóc vì không hiểu bởi duyên cớ gì mà
bị gọi lên đánh. Bị đánh ngay lúc đó tôi không thấy
đau đớn, tôi chỉ ngạc nhiên và phẫn uất. Mãi sau
tôi mới dám ngửa mặt nhìn lên, khi thầy giáo túm
tóc tôi, lôi sềnh sệch đến gần bục gỗ. ống chân,
mông đít, sống lưng, bả vai, và hai cánh tay tôi
như bị vặt ra từng miếng thịt bởi những đầu thước
kẻ. Trước tôi còn giơ tay đỡ nhưng sau mười ngón
tay đã đau nhói như sắp rụng, tôi phải lùi dần vào
một góc tường.
Sắc mặt thầy giáo tôi đã tái mét. Hai mắt thầy như
hai hòn bi ve ánh ra những vằn sóng. Cằm bạnh ra
và hất về phía trước như một lưỡi xẻng. Tôi đã lùi
vào sau cái bảng quay, rồi ngồi xệp xuống. Rắc!
Cái thước kẻ quật lên đầu tôi vọt lên trần nhà.
Thầy giáo tôi rít lên theo một tiếng. Một chân đưa
gót giày lên sống lưng tôi. Nhưng tôi đã nằm gục
xuống, người co rúm lại.
-Hồng, ra đây! Tôi chập choạng đứng dậy, choáng
váng bước ra trước bục gỗ.
-Mày là thằng khốn nạn.
-LạY thầy con không biết gì hết.
-Câm! Câm ngay! Đồ ăn cắp! Câm ngay! Mồm tôi mặn
chát. Tôi phải vuốt dòng máu mũi rỉ xuống mép và
nhăn mặt nuốt thứ nước bọt lầy nhầy mằn mặn nọ.
-Quả con oan! Con không biết gì hết!
-Câm! Câm ngay! Đồ mất dạá! Nước mắt tôi đến bây
giờ mới chảy ra. Tôi ngước mắt mờ lệ nhìn thầy giáo:
-Thưa thầy, thật con không làm gì.
-Lại còn cãi. Câm ngay! Đồ khốn nạn! Đồ ăn cắp!
Đồ mất dạá, đồ khốn nạn... Từng ấy câu mắng nhiếc
của thầy giáo lại càng làm tôi uất ức. Đánh đập
tôi, xỉ vả tôi, mà không cho tôi biết vì phạm lỗi
gì! Mà tôi thật chẳng phạm lỗi gì khi thầy dõng
dạc cất tiếng bằng tiếng Pháp:
-Các anh ngồi yên nghe tôi đọc "nốt" các
bài thi đây này. Thầy giáo đã đứng dậy túm bờm tóc
tôi ấn mạnh về lối đi bên trái.
-Xếp mau sách vở rồi lên đây. Từ trên bảng đi về
chỗ, tôi thấy tất cả lớp trông đổ dồn vào tôi, ngạc
nhiên và ghê sợ. Đến chỗ ngồi, tôi hỏi một thằng
bạn:
-Anh có biết tôi có tội gì không? Nó lấm lét nhìn
thầy giáo, không đáp. Tôi hỏi thằng ngồi đằng sau:
-Anh làm ơn bảo cho tôi biết tôi có tội gì? Thằng
này cũng làm thinh. Trên kia thầy giáo tôi càng
thúc giục. Tôi luống cuống lên thêm, ấn cả lọ mực
không đóng nút vào cặp sách, lễ mễ ôm lên. Dằn từng
tiếng, thầy giáo bảo tôi:
-Mày không được học nữa. Về nhà thôi! Tôi sướt mướt
van lơn:
-LạY thầy quả con oan. Con không biết gì hết.
-Nhưng mày phải về, rồi mày sẽ biết mày có tội gì.
Câu này thầy nói hơi nhanh như có ý không muốn cho
tụi học trò yên lặng khoanh tay trên năm dãy bàn
nghe thấy. Tôi gạt nước mắt:
-LạY thầy, thật con không có tội gì. Thầy cười gằn
và ẩy vai tôi:
-Không có tội gì thì mày cũng phải về. Ngừng lại
giây phút, thầy nói, tiếng nói nhỏ hẳn đi:
-Mày là thằng khốn nạn. Đây tao hỏi mày, mày vừa
nói gì khi tao sắp đọc "nốt"? Tôi lại
đờ người ra, tôi lại ngẫm nghĩ. Không! Tôi không
nói một câu gì xấc láo, phạm đến thầy. Và lúc đó
tôi cũng không nghịch ngợm, hoặc thò chân giựt áo
anh em bạn học, hay quay lại gọi hỏi ai. Thầy giáo
vẫn trừng trừng nhìn tôi. Tôi phải định thần để
trước cặp mắt nổi những vằn máu đáng sợ kia, trí
tôi trở lại bình tĩnh. Chợt tôi nghĩ ra: thằng bạn
ngồi bên trái tôi nó đã vỗ vai tôi bảo:
-Hồng trông đây này.
Tôi chẳng cần xem nó loay hoay nghịch cái gì ở gầm
bàn, hất hàm trả lời:
-Kệ xác mày! "Kệ xác mày!"... Trời! Câu
nói của đứa học trò xưa nay có tiếng là lêu lổng,
hư hỏng khi thầy giáo nó trịnh trọng bảo mọi người:
-Các anh ngồi im, nghe tôi đọc "nốt"!...
* * *
Cứ đến giờ vào lớp là tôi phải quỳ. Đã bốn hôm,
sau cái bảng xoay, dưới chân một góc tường, là chỗ
tôi ngồi học. Học đây không phải là học chữ nghĩa,
nhưng để nhận thấy, theo cái ý muốn của thầy giáo
tôi, một cách thấm thía không bao giờ quên được
rằng là sự nhục nhã ê chề và đau đớn của những hình
phạt tuy độc ác nhưng lại sửa đổi tâm tính một kẻ
xấu xa và trừ bỏ được các sự ngạo ngược, gian ngoan.
Những lúc quay mặt nhìn ra ngoài, tôi càng cảm thấy
rõ ràng những ý muốn sâu xa kia trên vẻ mặt thản
nhiên lạnh lùng của thầy giáo. Nhưng, thầy đã lầm!
Trái lại, các hình phạt quái ác chỉ nhóm thêm trong
lòng tôi những phẫn uất, căm hờn. Tôi có lỗi gì
mà hối hận? Tại lòng tự ái, không muốn kẻ dưới cãi
chữa khi bị trừng phạt, tại quá tin không bao giờ
mình lầm lẫn, hơn nữa, sợ nhắc đến câu hỗn láo của
tôi trước tụi học trò thì sẽ không được kính sợ
nữa, thầy giáo tôi đã quẳng sách vở tôi ra sân,
và trừng mắt lên nhìn tôi.
-Được, mày muốn đi học thì từ rầy đến ngày nghỉ
hè hễ đến lớp là phải quỳ.
Luôn bốn hôm, tôi không thấy đói và ăn chẳng biết
ngon. Đánh đáo tuy vẫn được nhiều nhưng không thấy
thích. Những phim trinh thám, mạo hiểm đặc sắc không
làm tôi hồi hộp say mê đến ngày hôm sau như mọi
khi. Và, tôi chẳng còn muốn nhấc bước những giờ
phải đến nhà trường. Mùa hè mới bắt đầu, với ánh
nắng rực rỡ phấp phới trên các cành lá óng ả mượt
nõn và những chòm xoan xanh tươi hứa hẹn màu thẫm
của các vừng hoa đỏ. Tiếng ve liên miên ghen ghét
với vạn vật tưng bừng đã thấy vang tới. Không biết
từ đâu, những lớp bụi đường trắng xóa quằn quại
uốn theo những đít ô-tô bóng loáng như muốn cưỡng
chống làn gió ngược, để bay đi thật xa, rõ thật
xa. Trên vỉa đường, các gánh dưa chuột, dưa gang
và mận nhót, mềm mại, nhún nhảy nối tiếp nhau, hết
tốp này đến tốp khác. Những cảnh đẹp đẽ, vui tươi
mở ra ở trong sân trường và ngoài đường kia chiếu
sáng luôn luôn vào mắt tôi hàng giờ mỏi mệt và nặng
trĩu vì màu tường vôi vàng cặn và mùi nền gạch hôi
hám. Trừ nửa giờ ra chơi, một ngày năm giờ học là
năm giờ quỳ sau bảng. Và từ đấy đến kỳ nghỉ hè dài
hơn hai tháng nữa. Trời! Đầu gối quỳ hơn hai trăm
giờ có lẽ thành chai và ê ẩm hàng năm chắc! Tôi
rất khinh thường những sự đau đớn về xác thịt ấy.
Nhưng mỗi lần tôi quay nhìn vẻ mặt thản nhiên của
thầy giáo, sự phẫn uất lại kết thành khối đưa lên
chẹn cổ tôi...
Rồi khắp mạch máu tôi lại như có những sinh vật
gì mơn man, làm cho bồn chồn, bứt rứt. Nếu ý quáết
bất phục và phản kháng thầy giáo mạnh mẽ hơn chút
nữa, tôi sẽ đứng ngay dậy, vứt cặp ra đường, hất
hàm đi ra khỏi lớp. Vô lý! Thật vô lý! Từ hôm tôi
bị quỳ, những bạn tôi dù không thuộc bài, dù bỏ
làm bài hay chỉ làm bài chiếu lệ, đều chỉ bị mắng
nhiếc vài câu. Hình như thầy giáo tôi muốn dung
túng cho những kẻ ấy để tỏ rằng chỉ có những tội
hỗn láo của tôi mới đáng trừng phạt, và thầy giáo
không phải là người cay nghiệt, trái lại, rất dễ
tha thứ, có lòng thương mến tất cả bầy trò nhỏ biết
sợ hãi kính trọng mình. Tôi còn ý nghĩ này, không
biết có đúng không: thầy giáo tôi còn có chủ tâm
muốn gây ra giữa chúng tôi những sự ghen ghét. Một
đằng tức tối căm hờn thấy kẻ khác có lỗi được tha
thứ, một đằng ghê tởm ruồng bỏ thằng bạn ngỗ ngược
bị người trên trừng phạt. Tôi càng phẫn uất thấy
bạn học cùng lớp một ngày một xa tôi. Cả mấy thằng
lêu lổng, lười biếng xưa kia vẫn đồng tình với tôi
ngấm ngầm phản đối thầy giáo vì thường bị phạt.
Chúng như tự kiêu được thấy một kẻ bị khinh miệt
và đẩy xuống một địa vị thấp kém hơn chúng. Lòng
tôi đã thắt lại những lúc bao nhiêu tiếng cười khoái
trá cùng cất lên vì một câu trả lời ngộ nghĩnh của
anh học trò lơ đễnh hay dốt nát. Vì, trong khi vui
cười ấy, lắm kẻ che miệng trông tôi một cách hết
sức tinh quái như bảo nhỏ rằng:
-Hồng, về chỗ ngồi đi, rồi cười góp với chúng tớ
chứ. Và, có đứa lại hỏi mát lúc tôi ra chơi:
-Ban nãy mày có buồn cười không hở Hồng?
Hoặc trêu chọc tôi với những câu an ủi đãi bôi:
-Mày bị quỳ từ hôm thứ hai nhỉ? Bốn hôm rồi, tội
nghiệp! Cũng may mà thằng nói câu ấy có một vẻ mặt
không đáng ghét, nếu không tôi chẳng cần nghĩ ngợi
gì mà không cám ơn nó bằng một cùi tay vào sống
mũi. Chiều hôm thứ bảy, chưa một giờ tôi đã có mặt
ở trường. Nằm trên bãi cỏ, dưới một bụi râm bụt
và một gốc bàng, hai tay khoanh sau gáy, mắt lim
dim, tôi ngửa mặt trông lên vòm trời bao la như
bằng thủy tinh xanh phớt. Ba năm trước đây, hồi
còn lớp tư, đã không biết bao nhiêu lần, tôi đến
trường học sớm như thế này. Cũng trong bóng mát
của bụi râm bụt này dạo đó còn lưa thưa, cũng ở
dưới gốc bàng này dạo ấy còn bị tôi chồm lên bíu
lên cả ngọn và dìu xuống kéo sát mặt đất những cành
to nhất. Tôi yên lặng nằm, để tâm trí theo những
làn mây trắng bồng bềnh tan về một phía trời. Gió
thổi vù vù. Bướm say hoa trong nắng. Trong khoảng
thời gian đó, chim chóc thôi không nhảy nhót. Chỉ
còn tiếng xào xạc của bãi lau vàng ở đằng xa, bên
kia sân, vẳng tới. Sự sinh hoạt của cả một thành
phố phồn thịnh như ngừng trệ. Tôi lại sống với bao
nhiêu kỷ niệm của những năm học trước cũng vào mùa
hè này. Chính ở bãi cỏ, bụi cây và góc trường này
đã chứng kiến bao nhiêu cuộc vui chơi của tôi. Đặc
biệt là những cuộc bày trận của lớp chúng tôi, một
lớp nghịch nhất, và bàn chúng tôi là bàn hăng nhất.
Cũng những buổi đến sớm như buổi này, tôi cũng chúi
vào giữa bụi cây đây vừa tránh nắng vừa chờ giờ
mở cổng trường.
Sự yên lặng khoáng đãng lúc đó rất hợp cho sự suy
tưởng của một anh học trò chưa quá mười tuổi đang
đặt mình vào địa vị một ông tướng cầm đầu một toán
quân tàn trước sức tấn công ghê gớm của quân thù.
Tôi, ông thống soái tý hon ấy lúc bấy giờ trằn trọc
loay hoay nghĩ các cách chiếm cứ thành trì của địch
quân ở góc trường để cứu lấy mấy người tùy tướng
can đảm, và cướp lấy lương thực khí giới. Một bãi
chiến trường cát bụi lầm diễn ra trước mắt tưởng
tượng của viên thống soái kia. Và, bên tai y, vang
dậy tiếng reo hò ầm ỹ của hai đám quân cảm tử giáp
chiến, đâm chém nhau bằng các cành cây râm bụt,
các cây lau, các cành xoan tây với tất cả say sưa
trong ánh nắng gay gắt, trong cát bụi nồng nực,
trong cái tính khí quật cường sôi nổi. Ba năm qua...
những ngày vui náo nhiệt ấy không còn nữa! Tôi lớn
lên mấy tuổi. Hai khóe mắt tôi bỗng mọng lệ. Tôi
hơi nghiêng mặt đi để nó cùng rớt xuống gò má. Thứ
nước mằn mặn ấy rỉ ngay vào miệng tôi. Sự chua chát
của những ý nghĩ phiền muộn, phẫn uất, càng nồng
nàn. Và, mắt tôi mờ dần sau một màng ướt át dày
đặc. Những cái thở nóng ran dồn dập đưa mãi lên
đến cổ họng tôi. ...
Tôi trở mình, nằm sấp mặt lên cánh tay phải. Từ
hôm bị phạt quỳ đến nay là năm hôm, đến phút giờ
này tôi mới thấy cơ cực đau đớn đến thế. Vì bao
nhiêu há vọng được tha đã tiêu tan cả rồi. Ban sáng,
tôi đứng chực ở cửa sau lớp, chờ thầy giáo đến để
xin lỗi
-tôi nhận rằng tôi có lỗi
-và xin được về chỗ ngồi học, thì thầy đã quay mặt
đi chỗ khác, hồi lâu mới hất hàm nói với tôi:
-Không bao giờ tao đổi lời! Mày muốn quỳ hay ở nhà
tùy ý.
Đoạn, thầy làm thinh bước nhanh vào lớp. Không!
Tôi không thể chịu đựng sự nhục nhã lâu hơn được
nữa! Một ngày quỳ năm giờ, tôi tưởng đầu gối ê ẩm
sẽ quen đi, ngờ đâu chiều hôm thứ tư, tôi thấy chói
nhức không thể nào chịu thêm được. Khi trống ra
chơi đánh, tôi đứng dậy, phải nắn bóp một lúc mới
khỏi loạng choạng. Tôi căm hờn và lo nghĩ tới hơn
sáu mươi ngày đằng đẵng, phải quỳ ở góc tường hôi
hám sau cái bảng xoay mà màu đen của nó một giờ
một đè nặng lên tâm trí tôi với những cảm giác mỏi
mệt, chán nản như lượt hắc ín bám chặt lấy tấm cửa
đề lao. Tiếng ve sầu lanh lảnh càng dướn cao. Trong
làn không khí oi ả của trưa hè bỗng nổi lên, nhí
nhảnh thấp thoáng, tiếng hót ríu rít của một đàn
chim khuyên bay chuyền ở những cây bàng chỗ tôi
nằm. Chợt một làn gió cuốn nhanh bụi về phía tôi.
Tôi vội nhắm mắt lại. Mi mắt vừa chớp xuống, nước
mắt tràn ra ngay. Nhưng khi tôi mở to mắt ra, cái
màng nước đọng ấy vẫn còn mong manh. Tôi liền đưa
cánh tay áo gạt đi. Tức thì một thác ánh nắng ở
trên trời rào xuống. Tôi có cái cảm giác trông thấy
muôn vàn cánh hoa cánh bướm phấp phới trong đám
bụi vàng bụi bạc và trong ánh sáng ngời của pha
lê chói điện. Lại một làn gió khác... Lại một làn
gió khác... Tiếng xào xạc trong các chòm sấu, các
tán bàng và bãi lau rộng cất cao mãi lên. Bầu trời
xán lạn sâu thêm, rộng thêm, muốn kéo vút ngay người
nhìn lên các cõi xa thẳm vô cùng tận. Trống trường
lần thứ hai bỗng nổi dậy. Một loạt tiếng rào rào
ran lên rồi lịm dần. Một cảm giác lạnh dọi bỗng
chạy suốt sống lưng tôi. Như có một bàn tay bằng
thép mỏng vuốt từ đầu xuống gáy tôi rồi móc vào
xương quai xanh tôi để kéo tôi vào hàng học trò
xếp dài ở sân: cái bàn tay của thầy giáo tôi đã
giúi tôi vào cái góc tường hình phạt và không bao
giờ nhấc cho tôi lên nữa. Tôi vùng đứng dậy, mê
man, chạy như biến ra đường...
1938
|
.
