| Nguyên
Hồng
Những
ngày thơ ấu
Chương 1
Tiếng kèn ...
Thầy tôi làm cai ngục. Mẹ tôi con một nhà buôn bán
rau đậu, trầu cau lần hồi ở các chợ và trên đường
sông Nam Định -Hải Phòng. Tuổi thầy tôi hơn ba mươi,
gấp đôi tuổi mẹ tôi. Hai thân tôi lấy nhau không
phải vì quen biết nhau lâu mà thương yêu nhau. Chỉ
vì hai bên cha mẹ, một bên hiếm hoi muộn cháu và
có của; một bên sợ nguy hiểm giữ con gái đẹp đến
thì ở trong nhà và muốn cho người con ấy có chỗ
nương tựa chắc chắn, được cả một dòng họ trọng đãi
nếu mắn con... Tôi đẻ ra đã được bao nhiêu người
nhà những tội nhân có máu mặt đến mừng, biết bao
nhiêu kẻ nhờ vả ông bà tôi lại thăm nom. Đồ vàng
bạc, các thứ lụa là, gạo thơm, gà béo, trứng mới,
cá biển tươi... từng tráp, từng thúng, từng bu đã
chật ních cả tủ áo và chạn thức ăn. Vú bõ trong
nhà đã hả hê có số tốt được hầu hạ một cửa "quyền
quý".
Sau này, mỗi lần nhắc tới ngày sinh vui vẻ của tôi,
trong cái giọng nói hổn hển thỉnh thoảng lại ngắt
quãng với những tiếng ho khan của bà nội tôi, tôi
thấy có nhiều sự cảm động lắm. Cảm động vì nhớ tiếc,
vì đau xót. Thầy mẹ tôi lấy nhau không phải vì thương
yêu nhau, trái ngược cay đắng đó tôi đã hiểu biết
rõ rệt và thấm thía ngay từ năm tôi lên bảy lên
tám, ở vào cái tuổi mà tính tò mò rất dễ bị kích
thích và trí ngây thơ trong suốt đã ghi giữ một
hình ảnh gì, một nỗi niềm nào thì ghi giữ mãi mãi.
Những buổi chiều vàng lặng lẽ, lạnh lẽo của mùa
đông, những buổi chiều mà bụi mưa như có một thứ
tiếng van lơn thầm thì trong hơi gió vu vu, lửa
lò than rực rỡ vờn lên chân tường những áng hồng
lấp lánh hay rủ rê tâm trí người ta vào những cõi
buồn nhớ, là những buổi chiều làm tê tái mẹ tôi
hơn hết. Tuy mẹ tôi có tôi ngồi trong lòng cười
nô với mấy con búp bê, tuy trước mặt mẹ tôi có cả
một bữa cơm thức ăn tỏa mùi thơm ngon lành trong
hơi cơm tám soan bùi ngọt, tuy mẹ tôi vẫn tươi cười
và luôn luôn thưa gửi dịu dàng với thầy tôi và bà
tôi.
Lúc bấy giờ, trong đầu óc mẹ tôi quằn quại những
hình ảnh, những ý nghĩ gì, thầy tôi đoán biết sao
được. Vẻ mặt xinh tươi kia, sự thùy mị kính cẩn
kia, sao có thể là của một người đàn bà mà tâm tư
hằng giá buốt vì những phiền muộn, những đau đớn
cay chua nhất, tối tăm nhất? Hay thầy tôi cũng như
mẹ tôi cả hai đều thản nhiên và lặng lẽ để che giấu
cả một lòng đau đớn? Có lẽ đúng! Vì thầy tôi, nếu
là một người vô ý thức hay là một kẻ xốc nổi, chỉ
biết có sắc đẹp và sự chiều chuộng của mẹ tôi, thì
đã chẳng yên lặng nhìn tôi, miệng hơi nhếch về một
bên, khi tôi níu lấy tay, lay lay hỏi:
-Cậu ơi! Em Quế con không phải là con cậu mà là
con cai H. phải không? Cùng lúc nghe câu tôi hỏi
ấy, mắt mẹ tôi bỗng sáng lên, gò má hơi ửng hồng.
Mẹ tôi nhìn nhanh thầy tôi rồi hoặc quay mặt nhìn
đi chỗ khác, hoặc cúi xuống thẫn thờ nhìn tôi. Trời!
Thốt lên câu hỏi dại dột trên kia nếu tôi là con
một người cha độc ác hay ghen, phát uất ức, và một
người mẹ bỗng hổ thẹn, sợ hãi vì có kẻ mớm lời cho
con mình để phá hoại sự thanh khiết của đời mình,
đời phải chung thủy của một người làm vợ, thì cảnh
tình giữa cha tôi và mẹ tôi lúc bấy giờ sẽ ra sao?
Nhưng không! Thầy mẹ tôi chỉ lặng lẽ nhìn nhau và
tôi cũng vẫn được nưng niu vỗ về trên hai đầu gối
mẹ tôi ấm áp.
* * *
Quế, em gái tôi, là con một người khác: cai H,
sự ngờ vực trong đầu óc tôi thoát ra với những câu
hỏi trên kia không bao giờ được trả lời cả. Đem
hỏi thầy tôi, thầy tôi yên lặng. ạm ấp trong lòng
mẹ tôi, được mẹ tôi vuốt ve là tôi nhắc đến câu
hỏi ấy. Cũng như thầy tôi, mẹ tôi không đáp. Nhưng
hai con mắt sáng ngời trên nước da mịn màng như
trứng gà bóc ấy khác hẳn cặp mắt sâu tối của thầy
tôi. Và, những lúc ấy, mẹ tôi hay áp má lên lùm
tóc tôi, hai ngón tay nhẹ nhẹ vuốt từng sợi một.
Không chịu thắc mắc, tôi còn hỏi cả hai cô tôi,
hai anh họ tôi, bà tôi, và những người hàng xóm.
Cô tôi, hai anh họ tôi không trả lời còn có lý chứ
bà nội tôi và những người ở gần nhà tôi thấy tôi
hỏi lắm thì hoặc làm lơ đi, hoặc gắt lên thì thật
vô lý quá chừng. Chính mấy người này đã gieo cái
ý nghĩ vẩn vơ ngờ vực vào tâm trí tôi. Đã một lần
bà tôi vẫy tôi lại, ôm tôi vào lòng xoa đầu nói:
-Ai đẻ mày? Nhìn những miếng bánh kẹo thơm phức
trong giấy bóng xanh đỏ ở tay bà tôi, tôi nũng nịu
đáp:
-Bà đẻ con. Bà tôi lừ mắt, tát vào má tôi:
-Bố mày, chỉ được cái hóm thôi. Không phải!
-Vậy con là con cậu bà nhỉ? Bà tôi lườm tôi một
cái dài, lại hỏi:
-Cậu làm gì?
-Cậu làm ông xếp đề lao. Bà tôi, vẫn một giọng ngọt
ngào:
-Còn cái Quế là con ai?
Tôi đã hơi cáu vì thèm ăn lắm mà chưa được miếng
nào, tôi ngoẹo đầu ngoẹo cổ, phụng phịu:
-Con không biết! Bà tôi lại tát nhẹ vào má tôi:
-Láo nào! Bố mày! Nói đi rồi bà cho. Nhưng tôi dại
gì chậm nói để chậm ăn, tôi liền kéo tay bà tôi
cầm bánh thấp xuống tí nữa:
-Em Quế cũng là con cậu. Tôi đã thất vọng. Bà tôi
hừ mạnh một tiếng, đổi nét mặt:
-Không phải! Tôi gắt lên:
-Chả con cậu là con ai? Không cho con thì thôi!
Dứt lời, tôi gỡ tay bà tôi, chực chạy đi chỗ khác.
Bà tôi phải bóc ngay phong bánh, bẻ cho tôi một
nửa rồi cặp chặt tôi vào hai đầu gối:
-Bà bảo không phải là không phải mà. Tôi không cắn
bánh vội, cau mặt nhìn bà tôi:
-Thế nó không phải là con cậu con, sao nó lại được
ăn sữa bò, lại có vú bế? Tôi lý luận như thế vì
tôi cho rằng được vú em chăm bẵm và ăn sữa bò là
một vinh hạnh, một sự biệt đãi. Tôi có biết đâu
rằng bà tôi chẳng muốn mẹ tôi bận bịu vì em gái
tôi, để tôi được độc quyền hưởng sự nuôi nấng chăm
bẵm của mẹ tôi. Bà tôi lại xoa đầu tôi và cười.
Nụ cười làm rung động cặp môi rạn nứt, chảy xệ ấy,
tôi vẫn chẳng thấy gì là vui vẻ. Và nụ cười vừa
tắt, bà tôi lặng ngay nét mặt nói:
-Không phải! Cái Quế nó là con thằng cai H. Tôi
mở to mắt, lay mạnh vai bà tôi:
-Bà nói dối để không cho con nốt chỗ bánh kia. Nó
cũng là con cậu.
Cặp mày lơ phơ trên đôi mắt nâu càng chau lại, nhưng
giọng nói bà tôi lại trở lại nhẹ nhàng, ngọt ngào:
-Không! Bà bảo thật mày đấy, nó không phải là con
cậu mày mà là con thằng... Bà tôi ngừng lại, đăm
đăm nhìn vào mặt tôi:
-Mày có biết thằng cai H. không? Tôi lắc đầu. Bà
tôi nghiêm nét mặt:
-Cái thằng buổi chiều nào cũng dẫn lính sang đề
lao và thổi kèn ấy mà. Tôi reo lên:
-Thế thì con biết rồi! Nhưng tôi chẳng cần hiểu
biết rõ rệt hơn đứa em gái thật là con thầy tôi
hay là con ai cũng được, thấy bà tôi hớ hênh tôi
liền giật phăng cả gói bánh và mấy chiếc kẹo, chạy
tót ra đường. ...
Và một lần, dưới gốc cây xoan tây, trước một cái
bếp bằng những hòn gạch vỡ và đốt bằng những cành
xoan và lá vàng khô, tôi được ẵm trong lòng một
người đàn bà vẫn đong gạo và vay tiền của mẹ tôi.
Trước thì tôi mải chơi với một con mèo nhỏ vờn quấn
dưới chân tôi nên tôi không để ý đến chuyện trò
của người đàn bà ấy với một người đàn bà khác, nhiều
tuổi hơn, yếm trắng, thắt lưng xanh, cũng là vợ
một người cai lính khố xanh, và cặp mắt vẻ mày cũng
sắc sảo lắm. Khi con mèo bị tôi nắm đuôi chặt quá
chóe lên một tiếng, cào tôi rồi chạy đi chỗ khác,
tôi mới bắt đầu chú ý nghe. Người đàn bà ôm tôi
cười toe toét. Người kia lại còn lắm miệng hơn.
Nhiều lúc cả hai cùng nhìn tôi, mắt ánh hẳn lên
rồi cười rũ rượi. Tôi không ngạc nhiên lâu mà liền
căm tức. Cái căm tức dội lên nghẹn ngào. Nhưng tôi
phải yên lặng. Không biết một sức mạnh gì đã giữ
riết lấy tôi không cho tôi chồm lên, không cho tôi
văng vào mặt họ mà đấm đá mà chửi rủa. Hai người
đàn bà này chê bai bới móc mọi người hàng xóm chán
rồi lại quay về chuyện nhà tôi. Nào thầy tôi nghiệt
ngã, thâm hiểm lắm. Trái lại, mẹ tôi vừa trai lơ,
vừa dễ dãi, và gần như đần độn nữa ấy, chẳng biết
gì cả. Còn bà tôi thì đủ các tính ác, tính xấu,
những cái ác, cái xấu của những người đàn bà từ
thuở lọt lòng đã phải sống với những thành kiến,
những lề thói tối tăm cay nghiệt, rồi phải coi học
thức như là một sự quái gở, tự do như là tội lỗi,
và thích thú sự áp chế, hành hạ nếu mình được dịp
và có quyền áp chế, hành hạ kẻ khác. Sau cùng, giọng
nói của người đàn bà nhiều tuổi có cặp mắt sắc sảo
bỗng nhỏ đi. Y trỏ một người trắng trẻo, không phải
bồng súng, đương chắp tay sau lưng đi lại ở cổng
đề lao, thì thầm với người đàn bà ôm tôi bỏm bẻm
nhai trầu:
-Con bé em thằng này là con hắn ta đấy!
* * *
Buổi chiều nào cũng vậy, dù nắng nực hay mưa rét,
tốp lính khố xanh ấy cũng phải đi qua nhà tôi. Vừa
đúng hai chục người: mùa hạ, quần áo vải vàng, mùa
đông, quần áo dạ tím. Họ đi chân không, quấn xà
cạp, đội nón chóp đồng. Ba người hàng đầu đeo ở
cánh tay áo một chiếc lon màu hoa lý to hơn chiếc
đũa. Cùng hàng với ba người này, ở bên trái, cách
chừng một bước là một người tầm thước, gương mặt
trắng hồng, mắt sáng, sống mũi hơi cao, hai hàm
răng trắng phau. Y ăn vận gọn ghẽ hơn cả. Tay y
đeo hai lon vàng đính thêm một đường chỉ đỏ thêu
to. Chân y đi giày vải đen, bít tất bao giờ cũng
trắng như mới. Không phải bồng súng, y ung dung
cầm một chiếc kèn đồng có tua đỏ mỗi lần hoa nhanh
lên lại tỏa ra một làn ánh sáng vàng diệp dưới ánh
nắng rực rỡ của chiều hè.
Cứ khi nào tốp lính đến gần nhà tôi ở xế cổng đề
lao thì tiếng kèn vang lên, vui vẻ quá, hùng tráng
quá. át cả tiếng vỏ lưỡi lê đập phanh phách vào
đùi và những bước chân xoàn xoạt, tiếng kèn mỗi
giây một dướn cao, một vang to, rung động cả làn
không khí êm ả của một góc trời. Rồi nương tiếng
gió lao xao trong những chòm cây phấp phới, âm thanh
nao nức, dồn dập của tiếng kèn càng cuốn lên cao,
tràn ra xa, rất xa, đến những vùng xa sáng tươi
nào đó. Càng về sau tiếng kèn càng niềm nở, ân cần
như những lời thúc giục thống thiết rồi đổ hồi trong
giây khắc đoạn im bặt. Một lúc lâu sau, một tốp
lính khác ở cổng đề lao đi ra, vẫn người thổi kèn
ấy. Lần này tiếng kèn nhanh hơn trước, nhịp với
bước chân vội của tốp người nhọc mệt và đói ngấu
mong ngóng sự nghỉ ngơi, no say... Hay bước đi,
bước đi, như làn lá nhỏ bay theo gió... Tiếng kèn
vồn vã vẫn rõ ràng, trong sáng, và bầu trời mở rộng
vẫn rung vang. Sau tốp lính, một lũ đàn bà, trẻ
con long tong chạy theo, trên lưng, những đứa bé
ngổm lên ngổm xuống như cưỡi ngựa. Quá nhà tôi một
quãng ngắn, tiếng kèn lại dần dần dướn cao lên.
Đến khi tốp lính và lũ đàn bà trẻ con bị những lớp
găng dày của một góc vườn um tùm và một hàng cây
che khuất thì tiếng kèn tắt hẳn. Gió chiều bỗng
rít dài lên, nền mây rung mạnh, khi âm vang của
tiếng kèn không còn một gợn sóng. Đương nắm tay
tôi, tự nhiên mẹ tôi buông mạnh ra bước xô xuống
thềm gạch, ra đường. Tôi ngạc nhiên, níu chặt lấy
vạt áo mẹ tôi, cuống quít:
-Mợ ơi! Chờ con với. Mợ ơi!...
* * *
Bao nhiêu buổi chiều như thế? Đã mấy năm chiều
như thế? Tôi không thể ghi rõ là bao nhiêu mà chỉ
nhớ rằng mẹ tôi đã không biết bao nhiêu lần dắt
tôi ra sân trước, đón những tốp lính kia đi qua
với tiếng kèn rộn rã tưng bừng để rồi một lúc lâu
sau chậm chạp dắt tôi trở vào. Mẹ tôi đã đứng trong
tươi sáng và ấm áp ở ngoài trời hay trong gió lạnh,
mưa bay ở dưới mái hiên, và, bao nhiêu buổi chiều
êm ả đã qua, óc non nớt của tôi ghi làm sao được
không lầm, không sót những con số nhất định? Nhưng
trong hồn tôi thì mãi mãi rõ ràng thắm nét hình
ảnh những con mắt của mẹ tôi sáng lên nhìn người
thổi kèn và hai gò má mẹ tôi ửng hồng khi gặp cặp
mắt long lanh của người đàn ông nọ chiếu tới. Và
cho tới ngày trọn đời, tôi không thể nào quên được
cái cảm giác là lạ do một bàn tay nhỏ nhắn run run
bỗng từ đầu tuột xuống vai tôi, và một màng lành
lạnh mong manh vương qua một cặp mắt lờ đờ nhìn
vào mắt tôi chợt làm ngực tôi lạnh dợi đi... Rồi
đến một giọng van lơn khi tôi níu lấy áo mẹ tôi
kéo vào nhà lúc không còn bóng dáng và tiếng kèn
của tốp lính nữa.
-Đừng quấn mãi lấy chân mợ mà! ... Thôi! ... Con
đi trước đi mợ xin theo con. ...
Rồi một buổi chiều, tôi cũng không thể nhớ rõ là
một buổi chiều rực rỡ hay âm u, mẹ tôi không dắt
tôi ra sân nữa. Và từ buổi ấy trở đi, chỉ có mình
tôi lon ton chạy ra đón xem tốp lính đi qua với
một người thổi kèn khác. Lắm lúc thấy tiếng kèn
vui quá tôi chạy vào nhà, nắm tay mẹ tôi, hết sức
kéo dậy. Nhưng mẹ tôi hoặc gỡ tay tôi ra rồi quay
mặt vào tường hoặc tiện thể kéo ngả người tôi vào
lòng mà ôm lấy tôi. Bên tai tôi, tiếng ngực mẹ tôi
đập mạnh lạ thường, và từ mảng ngực phập phồng nóng
ran lên đó truyền sang da thịt tôi những cảm giác
ấm áp giữ tôi lại rất lâu trong cánh tay mẹ tôi.
Lúc bấy giờ mắt tôi như mờ đi vì hơi thở nóng sực
của mẹ tôi và tôi càng bâng khuâng trong đôi mắt
thẫn thờ như muốn khóc của mẹ tôi.
* * *
Em Quế chính là con "cậu" tôi. Anh họ
tôi, các cô tôi, cả bà tôi và những người hàng xóm
dần dần bảo tôi như thế sau ngày người cai kèn kia
đổi đi nơi khác không biết là đóng ở đâu và mẹ tôi
càng kính cẩn hầu hạ bà tôi, càng chiều chuộng thầy
tôi và chăm nom anh em tôi. Nhưng cũng từ ngày ấy
tôi càng ít thấy hai thân tôi trò chuyện vui vẻ
với nhau trừ khi ở trước mặt bà tôi hay những người
nào thân thiết nhất. Tới năm em gái tôi khôn lớn
cũng thế, thầy mẹ tôi không bao giờ nhìn thẳng vào
nhau mà hỏi gọi nhau, cười nói với nhau. Trong con
mắt, giọng nói và nụ cười của hai thân tôi bao giờ
cũng đượm vẻ trầm lặng, chua chát, hờn tủi. Sự đau
đớn âm thầm ấy theo dõi mãi mãi thầy tôi và mẹ tôi
với cái kỷ niệm sâu sa của mấy đêm kia
-tôi tin chắc chỉ mấy đêm thôi
-hai con người đã phải gắng gượng ăn nằm với nhau,
và để khỏi tủi lòng hai đứa con có phúc lọt vào
một cửa giàu có và hiếm hoi, hai người càng cố phải
gần gũi nhau trong một sự êm ấm giả dối vô cùng.
|
.
