Núi Bà Đen
Lễ
hội chùa Bà
Núi Bà Đen - một quần thể di tích lịch sử - văn hóa
và danh thắng. Núi trải rộng trên diện tích 24km2, gồm
3 ngọn núi tạo thành: núi Heo, núi Phụng và núi Bà Đen.
Núi Bà Đen cao 986m là ngọn núi nhô lên giữa đồng bằng
và cao nhất Nam bộ.
Cách nay 300 năm, nơi đây là vùng rừng già hoang vu
hiểm trở. Cùng với bước chân của cộng đồng người Việt
đến vùng đất Tân Ninh (Tây Ninh xưa) khai mở đất đai,
sinh cơ lập nghiệp, các tăng ni, phật tử cũng đến lập
am, miếu, xây dựng chùa chiền để thờ Phật. Trong đó,
hệ thống am, điện, chùa, ở các hang động núi Bà Đen
đã có từ lâu, hàng năm thu hút đông đảo khách thập phương
đến viếng lễ.
Chùa Trung
Núi Bà Đen được sách Đại Nam Nhất Thống Chí ghi: "Linh
Sơn các Tân Ninh 20 dặm về phía Tây Bắc, hình núi cao
chót vót là trần sơn của tỉnh, phía Tây giáp địa giới
Cao Miên, lưng núi có chùa đá ít người đi đến..."
Từ năm 1983 con đường từ thị xã Tây Ninh đến núi dài
11km đã được trải nhựa. Sau đó hệ thống điện lưới quốc
gia đã nối mạng đến đỉnh núi. các cơ sở hạ tầng tại
Khu di tích được xây dựng hoàn chỉnh. Đền tưởng niệm
và vườn hoa được xây dựng trang nghiêm, hoành tráng.
Con đường từ chân núi đến Chùa Bà, Chùa Hang được nâng
cấp mở rộng, cùng với hệ thống nhà trạm dừng chân cho
khách hành hương. Đặc biệt, hệ thống xe cáp treo đưa
khách từ chân núi lên Chùa Bà được xây dựng và đưa vào
sử dụng cuối năm 1997. Nhiều dịch vụ khác cũng được
mở ra nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho khách đi tới
các di tích, hang động trong toàn bộ quần thể di tích.
Chùa Hang
Trong quần thể núi Bà Đen con có khu vực Suối Vàng nằm
ở phía Tây núi Phụng với Hồ Chằm, Sân Quần Ngựa và đền
thờ Ông Lớn Trà Vong. Đường ô tô được mở rộng lên lưng
chừng núi Phụng - xưa có những ngôi chùa cổ - tạo cho
vùng Suối Vàng, thường gọi là Ma Thiên Lĩnh, thành một
khu di tích độc đáo, có khả năng khai thác du lịch khá
hấp dẫn.
Nói đến núi Bà Đen, người ta nghĩ ngay đến Điện Bà
hay Linh Sơn Tiên Thạch Động. Điện Bà ở độ cao 350m,
khu vựa này có Chùa Thượng (chùa Bà), Chùa Hang... Có
nhiều truyền thuyết dân gian kể về Bà Đen như: sự tích
nàng Đênh, truyện Lý Thị Thiên Hương... được truyền
tụng trong dân gian (dù đã được viết thành sách hoặc
dàn dựng thành phim, nhưng chủ yếu vẫn dựa vào các truyền
thuyết).
Động Kim Quang
Chuyện kể về một đôi trai tài, gái sắc ở huyện Quan
Hóa (nay là huyện Trảng Bàng) nguyện ước đính hôn cùng
nhau. Chàng trai tên là Lê Sĩ Triệt, văn võ song toàn
có tấm lòng ái quốc ưu dân. Người con gái tên là Lý
Thị Thiên Hương võ nghệ rất giỏi, nhan sắc mặn mà, có
làn da bánh mật. Giữa buổi loạn ly, chàng trai Lê Sĩ
Triệt gác tình riêng lên đường tòng quân cứu nước, giải
thoát nhân dân khỏi cảnh nô lệ lầm than. Hai người thề
nguyện bao giờ non sông hết cảnh lửa binh, dân tình
không còn khốn khổ, chàng trai sẽ trở về cùng nàng kết
tóc xe tơ. Nàng Lý Thị Thiên Hương, người con gái xứ
Trảng ở lại quê hương một dạ thủ tiết chờ chàng. Nàng
Thiên Hương là người mộ đạo. Mỗi dịp Nguyên Tiêu, nàng
thường lên núi lễ Phật. Một ngày kia trên đường lên
núi viếng chùa, nàng bị bọn cường sơn thảo khấu chặn
đường uy hiếp. Bọn chúng thấy Thiên Hương nhan sắc mặn
mà nên chẳng những muốn cướp hành trang, tài vật mà
còn muốn bắt nàng để thỏa mãn thú tính. Lý Thị Thiên
Hương chống trả rất quyết liệt, nhưng vì thân gái dặm
trường, sức yếu thế cô phải nhào xuống vực sâu để quyên
sinh, quyết không chịu hoen ố thanh danh trong tay bọn
quỷ dữ.
Cáp treo Núi Bà
Đêm ấy nhà sư trụ trì ngôi chùa trên núi được nàng báo
mộng. Hôm sau, ông xuống vực sâu tìm, đem xác thân nàng
đi an táng. Dân gian truyền rằng nàng Lý Thị Thiên Hương
rất linh hiển, luôn phù độ cho nhân dân trong vùng được
nhiều ân phước. Người ta lập điện thờ Bà trên núi. từ
đó núi có tên là núi Bà Đen. Khi chúa Nguyễn lên ngôi,
xưng hiệu Gia Long, vua tưởng nhớ đến chuyện khi bôn
tẩu khắp miền Nam và lúc đến núi được Bà mách bảo nên
thoát nạn, liền sai Tả quân Lê Văn Duyệt - Tổng trấn
thành Gia Định, lên núi làm lễ sắc phong cho Bà danh
hiệu Linh Sơn Thánh Mẫu, đặt tên chùa Bà là Linh Sơn
Tiên Thạch Tự và tạc tượng Bà bằng đồng đen để nhân
dân chiêm bái, phụng thờ. Sắc phong đó về sau đã bị
thật lạc. Đến đời vua Bảo Đại, vua đã tái sắc phong
cho Bà.
Điện Bà được xây dựng dựa vào thế núi từ một mái đá
tự nhiên nhô ra tạo thành am động. Vòm mái cao 2,5m,
cửa rộng 6m. Hai bên được xây gạch ốp sát vách đá. Ở
giữa có xây cột gạch chống đơ4, vòm mái được xây nối
thêm tạo thành 2 lớp điện dài 8m dùng làm nơi thiện
nam tín nữ đến chiêm bái, hành lễ. Trong động thờ cốt
Bà (tượng Bà) và các tiên nữ.
Đường lên Chùa Hang
Tháng Giêng hàng năm, thiện nam tính nữ thập phương
về núi làm lễ viếng Bà và cầu tài, xin lộc. Đặc biệt,
ngày mùng Năm Tháng Giêng hàng năm - ngày Vía Bà có
hàng chục vạn lượt người đến viếng lễ. Suốt trong năm,
mỗi ngày đều có người hành hương về núi viếng Bà, lạy
Phật.
Truyền thuyết về Bà Đen, Linh Sơn Thánh Mẫu, với quá
trình lâu dài xây dựng hệ thống chùa, điện, am, động...
cùng với nhiều sự tích oanh liệt trong lịch sử các cuộc
khánh chiến chống ngoại xâm đã tô đậm ý nghĩa lịch sử
núi Bà Đen. Ý nghĩa lịch sử kết hợp với cảnh quan hùng
vĩ của núi đã tạo nên khu di tích lịch sử - văn hóa
nổi tiếng ở Nam bộ và cả nước. Hiện nay, hàng năm núi
Bà Đen thu hút hàng triệu lượt người khắp nơi trong
nước, kể cả khách nước ngoài đến du ngoạn và chiêm bái.
Núi Bà Đen đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng là
di tích lịch sử - văn hóa theo Quyết định số 100 ngày
21.01.1989.
VƯƠNG TỪ LÊ NGUYỄN
|