|  LỊCH
SỬ VIỆT NAM
Bia quý
về Lưỡng quốc Trạng nguyên: 10 năm lận đận
 Những
bia cổ này đang có nguy cơ bị hủy hoại Ảnh: Văn Tiến
Dựng bia là một việc làm chính đáng, vừa bảo vệ được
di tích vừa phù hợp với nguyện vọng của người dân. Thế
nhưng, phòng VHTT huyện Nam Sách, Hải Dương lại cố tình
làm ngơ.
Bia cổ… dãi nắng, dầm mưa
Năm 1993, người dân Linh Khê phát hiện
một bia đá hình vuông cao 2 m, rộng 0,5 x 0,5 m tại
khu vực ao làng. Người dân Linh Khê thấy đây là bia
đá quý nên đã đưa lên bờ; lãnh đạo thôn cho dịch bia
và báo cáo sự việc lên UBND xã.
Nội dung tấm bia cho thấy đây chính
là di tích Trạng nguyên Cổ đường (nhà dạy học của Trạng
nguyên Mạc Đĩnh Chi), là một trong 8 di tích cổ của
huyện Chí Linh thuộc phủ Nam Sách xưa.
Năm 1342, Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc
Đĩnh Chi về đây dựng trường dạy học, tuyển chọn nhân
tài. Hiện, tại đây vẫn còn lại 5 sập đá lớn và một án
thư.
Nhân dân trong thôn vẫn còn lưu giữ
1 bia tráp có niên đại Cảnh Thống Kỷ Mùi niên (1499).
Toàn bộ công trình nằm trên diện tích 5.000 m2, nhưng
vì có nhiều hộ dân đã được chia đất để ở nên chỉ còn
1.000 m2.
Từ năm 1993 đến nay, nhân dân địa phương
đã tự nguyện đóng góp hàng chục triệu đồng để tu bổ
các di tích này.
Sau khi thấy rõ giá trị của bia Chí
Linh Bát Cổ, ngay từ năm 1993, UBND xã Thanh Quang đã
nhiều lần gửi tờ trình lên Phòng VHTT huyện Nam Sách
nhưng không hề nhận được văn bản hướng dẫn nào.
Tờ trình ngày 17/8/1999 của UBND xã
Thanh Quang, sau khi đến tay ông trưởng phòng VHTT huyện
chỉ được phê mấy chữ: “Đề nghị UBND xã Thanh Quang có
điều kiện lên Viện Hán Nôm để xin bản dịch bia của Viện
sau đó về bàn các việc tiếp theo”.
Yêu cầu này là quá khó, vì Viện Hán
Nôm không thể nhận dịch bia theo nguyện vọng của người
dân. Cuối cùng, thôn Linh Khê phải nhờ một cán bộ Bảo
tàng tỉnh Hải Dương dịch.
Từ đó đến nay, di tích trên luôn nằm
trong tình trạng “vô chủ”, không cấp nào đứng ra quản
lý. Trong khi, các di tích khác cùng nằm trong vùng
quần thể này đã được Bộ VHTT cấp bằng công nhận là di
tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Ông Nguyễn Văn Lý - Trưởng ban thông
tin xã bức xúc: “Chúng tôi đã kiến nghị nhiều lần nhưng
phòng VHTT huyện Nam Sách vẫn dửng dưng. Hơn 10 năm
qua, chúng tôi gửi nhiều tờ trình về khu di tích Trạng
nguyên cổ Đường nhưng đều rơi vào im lặng”.
Ông Nguyễn Viết Khơi - Trưởng thôn Linh
Khê cho biết: “Nếu huyện cứ im lặng mãi thế này có khi
chúng tôi phải “liều” mà xây bia để bảo quản. Nếu không,
những tấm bia quý giá này sẽ bị mờ đi”.
Thật ra, tháng 8/1998 người dân thôn
Linh Khê đã nhận được bản dịch bia và bản thiết kế nhà
bia Chí Linh Bát Cổ do Bảo tàng tỉnh Hải Dương thực
hiện.
Động thái này khiến họ hết sức phấn
khởi, tưởng sẽ được dựng bia. Nhiều hộ đã tự nguyện
đóng góp tiền để chính quyền tôn tạo, bảo vệ di tích
quý báu này.
Thế nhưng, người dân thôn Linh Khê đã
“mừng hụt” khi bà Trần Thị Lê - cán bộ phòng VHTT huyện
Nam Sách về đọc “lệnh”: “Cấm địa phương không được xây
dựng bia!”.
Nhiều người cao tuổi trong làng không
hiểu vì lý do gì mà huyện lại không cho phép người dân
dựng bia, trong khi huyện không phải bỏ ra một “xu”
nào.
Nhiều lần họp bàn nhưng người dân và
chính quyền thôn Linh Khê cũng không biết phải làm gì
vì đã có “trát” cấm dựng bia của huyện.
Để tìm hiểu nguồn gốc và giá trị của
bia cổ, chúng tôi đã gặp và làm việc với ông Đặng Đình
Thể - Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hải Dương. Ông Thể cho
biết: “Mấy năm trước, tôi đã từng về thăm di tích này.
Theo bản dịch bia của Bảo tàng tỉnh thì tháng 11 năm
Canh Thân, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 8 (1800) bia bắt
đầu dựng tại gò Hạc, Linh Khê.
Tháng 6 năm Nhâm Tuất Hoàng triều Gia
Long nguyên niên (1802) bia hoàn thành. Về sau, lấy
ngày 15 tháng 8 là ngày khánh hạ để cho người đời thưởng
thức.
Tám bài thơ nói về tám di tích cổ được
khắc trên tấm bia trên gồm: 1. Trạng nguyên Cổ đường
(nhà dạy học của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi); 2. Tiều
ẩn cổ bích (Nhà cổ của Tiều ẩn tiên sinh - tức Chu Văn
An); 3. Dược lĩnh cổ viên (Vườn thuốc cũ núi Dược Sơn);
4. Nhạn loan cổ độ (Bến đò cũ ở Nhạn Loan); 5. Vân Tiên
cổ động (Động cổ của Vân Tiên); 6. Tinh phi cổ thập
(Tháp cổ của bà Tinh Phi); 7. Thượng tề cổ trạch (Nhà
cổ của quan tể tướng); 8. Chí Linh cổ thành (Thành cổ
Phao Sơn ở Chí Linh).
Nhận thấy đây là một di tích quan trọng
nên Bảo tàng tỉnh chúng tôi đã gửi mẫu thiết kế nhà
bia cho địa phương”.
Trước đó, phóng viên cũng đã làm việc
với lãnh đạo phòng VHTT huyện Nam Sách, nhưng có một
điều lạ là mặc dù bia cổ đã được phát hiện từ 1993,
nhưng tại thời điểm phóng viên về làm việc, sự việc
vẫn không được báo cáo lên cấp trên.
Theo ông Nguyễn Xuân Chiến - Trưởng
phòng quản lý văn hoá của Sở VHTT, mãi đến 4/2004 lãnh
đạo Sở mới biết chuyện và đã lập tức chỉ đạo cho phòng
VHTT huyện Nam Sách phải giải trình cụ thể.
Thế nhưng, đến thời điểm này, bia cổ
vẫn đang phải “dãi nắng, dầm mưa”; chữ khắc trên bia
đang ngày một mờ dần. Điều khiến người dân không hiểu
là tại sao họ đã làm mọi thủ tục như yêu cầu của huyện
và tự nguyện góp tiền để dựng bia, mà huyện Nam Sách
lại cấm không cho xây?
Dựng bia là một việc làm chính đáng,
vừa bảo vệ được di tích vừa phù hợp với nguyện vọng
của người dân muốn ghi nhận công ơn của cổ nhân. Thế
nhưng, phòng VHTT huyện Nam Sách lại cố tình làm ngơ.
Dư luận cho rằng, việc thiếu trách nhiệm
của phòng VHTT huyện Nam Sách là do bị “một bàn tay”
ngăn cản?
Phong Cầm - Văn Tiến@TIENPHONG
|
|
