V c sự đề nghị nn Pham Doanh xin thu nhặt những điều học hỏi được để phổ biến về luật thơ cho cc thể loại sau đy:

- Lục Bt
- Song Thất Lục Bt
- Thất Ngn Tứ Tuyệt
- Thất Ngn Bt C
- Đường Luật
- Thơ bốn chữ
- Ngũ Ngn
- Thơ su chữ
- Thơ tm chữ
- Thơ Haiku
- Thơ tự do

Trước khi chng ta đi vo từng thể thơ, kiến ring của Pham Doanh về luật thơ l:

Chng ta nn biết luật nhất l những người mới lm thơ cần c orientation, luật l hnh thức, l hướng dẫn để bi thơ t ra c một khun khổ nhất định, c m điệu căn bản.
Nhưng th khng đng luật 100 phần trăm m thơ, chữ dng, m điệu v vần hay cn hơn đng luật m thơ hạn chế, lời thơ ngy ng, hoạt k . Th dụ như theo luật thơ Đường Luật, phải g b vo sự đối của bốn cu 3&4 v 5&6. C những người lm thơ từ chương coi trọng sự đối từng chữ như gio điều, họ c thể cho một bi c cc cu như sau l bi thơ Đường Luật hay v cc cu đối thật chỉnh d thơ v chữ dng chẳng c g đặc biệt .

"
...
Trước ng hai ng ngồi ngắm biển
Sau vườn ba cụ đứng xem non
Đ gi vẫn tưởng chưa gi lắm
Hết trẻ cn mơ mi trẻ son
...
"

hay

"
...
Ti đ ba mươi cn thch đẹp
ng chưa su chục vẫn yu đời
Cả lng dn bảo đồ say khướt
Nguyn xm họ đồn lũ chịu chơi
...
"

Th dụ hai cu đng luật lục bt:

"C kia ngồi trước cửa nh
Thấy xe nước ma từ xa đ cười"

Loại thơ ny chỉ lm v cho vui, nếu chỉ cần đng luật th

"Thằng Ty n giống cột đn
Vừa cao vừa lớn, lại đen thi li"

cũng l thơ chăng?

Nn hiểu thơ đẹp , chữ dng hay v m điệu trầm bỗng l rượu cn luật thơ l bnh. Cứ khăng khăng giữ đng ci bnh thật trn trịa m đựng rượu dở th chẳng th đựng rượu ngon trong một bnh bẹp t về hnh thức cn hơn.

Biết luật m khng bị g b vo luật l hnh thi cao của thơ.

Hm nay Pham Doanh xin phiếm đm về cc từ

1. m:
l gốc của một chữ sau khi bỏ cc phụ m ở đầu chữ v cc dấụ Như vậy m bắt đầu bằng một hay nhiều nguyn m v c thể kết thc bằng một hay nhiều phụ m.

Cc chữ: Chương, Trương, Ngượng, Vưởng, Hướng đều c cng một m nhưng khc thanh.

2. Thanh: l sự khc nhau trong độ cao thấp của một m.
Trong tiếng Việt cc chữ c thể mang 6 thanh l khng dấu, sắc, huyền, hỏi, ng, nặng chia lm hai nhm c thanh bằng v thanh trắc.

Thanh bằng hay theo tiếng Hn Việt l Bnh Thanh gồm cc chữ khng dấu v c dấu huyền như cu "chiều hm qua em đi về" chỉ c ton bnh thanh.
Nếu cẩn thận hơn ta c thể chia thnh Trung Bnh Thanh (c nơi gọi l Thượng Bnh Thanh) l cc chữ khng dấu, v Trầm Bnh Thanh (hay Hạ Bnh Thanh) gồm cc chữ c dấu huyền.

Thanh trắc hay Trắc Thanh gồm cc chữ c dấu sắc, hỏi , ng v nặng. Như cu "Bữa trước chẳng c bo nặng" chỉ c ton thanh trắc.
Sự phn biệt giữa Thượng Trắc Thanh: sắc, hỏi, ng; v Hạ Trắc Thanh: nặng, khng c g quan trọng để đng đi su vo .

3. Vần: Hai chữ được gọi l vần với nhau khi chng c cng m v chung một nhm thanh. Cụ thể l

"anh, đnh, thanh, vnh, mnh" gọi l vần với nhau, cũng như

"đng, nạng, mng, đảng, đạng" vần với nhaụ


Thơ th dụ

Ao ước từ xưa mi đến giờ
Đng hnh tm kiếm cht nguồn thơ
Yu hoa anh biết từ mun kiếp
Hoa muộn v ai cứ ngẩn ngơ

Nguyn Đỗ


Cc chữ "giờ, thơ" v ngơ" trong cu 1,2,4 l vần với nhau v cng m "ơ" v cng l thanh bằng. ( Chữ "Chớ" ty cng m m khc nhm thanh nn khng vần với ba chữ trn).

4.
Lin vận, cch vận
Cước vận, yu vận
Chnh vận v Cưỡng vận


Vần điệu l hai yếu tố quan trọng của thơ . Thơ th thường phải c vần. Cc vần ở cuối cu gọi l cước vận, đa số cc thể thơ trong mọi ngn ngữ đều l cước vận.

Thơ Th dụ:


Lắm lc mi dao hỏi sắc khng (?)
Lửa than chy đỏ sợi tơ hồng
Ht ln một tiếng dừng tay . Ngộ
Thuyền vo đến bến chẳng qua sng

Vuong Tran

Sầu đng chi nữa hỡi sầu đng
Người đ xa xi, cch biệt lng
Đường chiều sợi nắng nằm thim thiếp
Ai đứng bn cầu ngơ ngc trng

Sầu đng


Vần ở cc chữ cuối cu 1,2,4

Đặ biệt cc thể thơ lục bt v song thất lục bt của Việt Nam ta lại c thm vần ở giữa cu gọi l yu vận.

Th dụ:



Em ơi xin khc một lần
Lệ rơi tri hết duyn phần đổi thay
Trăm năm duyn nợ ai by ?
Để em v chị buồn ly cuộc đời

Van Hac


Chữ lần cuối cu 1 vần với chữ phần ở giữa cu 2.



Trăng ln cao- thấp , trăng t ?
Nho+' chu+a c tuổi đ gi nho+' thu+o+ng ?
Nay , mai , mốt nọ � lẽ thu+o+`ng
Ring ti , đo+`i bổng ngu+ng du+`ng tu+` đy !

__________________
YVHT


Chữ t cuối cu 1 vần với chữ gi ở giữa cu 2.


Lại c hai loại vần, lin vận hoặc cch vận l hai cu đi liền nhau hoặc cch nhau c cng một vần.

Th dụ cho lin vận

Cảm ơn anh đ đến giữa cuộc đời
Cho em cả một bầu trời dịu ngọt
Cho bnh minh chim mừng đua nhau ht
Cho nắng chiều thi vng vọt ho hon

Cảm ơn anh t thắm chữ sắc son
Qua năm thng khng hao mn, thay đổi
Tnh anh cho, từng đm em k gối
Ru giấc nồng, đi vo ci thin thai

Gio Xuan


bắt đầu từ cu hai, cc cu đi chung cặp 2,3 hay 4,5 ; 5,6 c cng vần

Th dụ cho cch vận


sng hm nay , tiếng chung no bo thức
ta giật mnh, bật dậy , chực ra đi
lng cứ tưởng sương, nắng no thc giục
th ra mưa đang g, rất thầm th

Nnguong

Bạn của n, con b gầy xơ xc
Thường m bao, nhặt bả ma bn đường
Mười lăm tuổi m nhỏ cn đẹt ngắt
Mắt nhỏ buồn man mc những đau thương

Gio Xuan


Cu 1 vần với cu 3, cn cu 2 vần với cu 4.



Chnh vận l hai chữ hon ton c cng m sau khi bỏ cc phụ m ở đầu chữ, th dụ


Những niềm vui qu đỗi mong manh
Ngy mong đợi đốt lng anh gi lạnh
Bi thơ cũ bụi trn thần thnh
Tiếng dương cầm long lanh long lanh
tranminhhien



Cc chữ manh, lạnh, thnh, v lanh l chnh vận .

Nhiều khi hai vần khng được chỉnh lắm nhưng hai m tương tự nhau th gọi l cưỡng vận, th dụ như "đường & vang (thay v vương)", "nhi & hoi" "tay & đy" "cng & hồng", hay "tnh & thanh", "đm & im", "đắng & nặn" v.v


Qu mnh đầy những ti nguyn
Rừng su gỗ qi: Quế, lim, hương, trầm
Non cao đ qu, mỏ than
Đồng bằng vựa la miền Nam nhất nh

Phu Yen


Nguyn vần với lim, trầ�m vần với than, Nam.



đm trăng cảm ha tm hiền
ngự trn tuyệt đẳng l em - thin thần

Thien Nga

Hiền vần với em m vẫn hay, nếu Thin Nga v chấp n về luật m đổi thnh (th dụ)


đm trăng cảm ha tm hiền
ngự trn tuyệt đẳng l tin -thin thần


th khng hay bằng .

Dĩ nhin chnh vận th tốt hơn, nhưng nếu g b vo chnh vận m bỏ một chữ thật hay, diễn đạt được một thật đẹp, v chữ đ chỉ hao hao trong m thanh th cũng khng nn. Trong trường hợp đ nn cn nhắc xem giữ chữ v hay giữ chnh vận .

Phn biệt giữa Đường Thi v Thơ Đường Luật.

Đường thi hay thơ Đường l từ đặc biệt chỉ cc tc phẩm thi học của thời nh Đường, tiu biểu l Đường Thi Tam Bch Đẩu, 300 bi thơ Đường nổi tiếng, được truyền tụng lại. Thơ Đường c rất nhiều thể m trong đ thơ Đường Luật l một thể được ưa chuộng v c cấu trc chặt chẽ hơn cc thể khc .

Thể thơ Đường Luật v hnh thức chặt chẽ nn được dng để lm quy luật hay phương hướng cho người lm thơ.

Giống như nếu by giờ ta xy một ngi nh theo lối Roccoco th ngi nh đ khng phải thuộc về thời Roccoco m l theo kiến trc Roccoco thi.

Như thế nn khng phải chỉ những bi thơ Đường Luật ta lm ngy nay trong thời đại cận kim m ngay cả thơ ĐL lm cch đy vi trăm năm kể cả thơ Trung Hoa cũng khng gọi l Đường Thi được m chỉ l thơ Đường Luật.

Thơ đường luật về hnh thức th c thể ni đơn giản như sau:

Luật (1.) 8 cu, bảy chữ mỗi cu (Thất ngn bt c")

Luật (2.) Chữ cuối cu 1,2,4,6,8 (cu đầu v tất cả cu chẳn) phả cng một
vần nhưng l 5 chữ khc nhau trừ khi cng chữ nhưng khc nghĩa (th dụ: tri mơ v giấc mơ).

(2.1) Chữ cuối cu 1,2,4,6,8 c cng thanh bằng hay trắc nhưng thường th thanh bằng dễ nghe hơn.
(2.2) Chữ cuối cu 3,5,7 l trắc nếu chữ cuối cu 1,2,4,6,8 l bằng v ngược lạị
.


Luật (3.) Chữ 2,4,6 trong mỗi cu phải đng luật bằng trắc, chữ 1,3,5 sao cũng được cốt l nghe ho hợp trong cả cụ

"Nhất tam ngũ bất luận,
Nhị tứ lục phn minh"

Luật (4.) Luật bằng trắc rất dễ, chỉ cần nhớ l trong hai cu đầu
cc chữ 2,4,6 thay đổi nhau

(4.1)

B,T,B
T,B,T

(4.2) rồi mirror 2 cu, sẽ c luật của 4 cu

B,T,B
T,B,T
------ mirror
T,B,T
B,T,B


(4.3) xong mirror 4 cu sẽ c luật của cả bi 8 cu


B,T,B
T,B,T
T,B,T
B,T,B
------ mirror
B,T,B
T,B,T
T,B,T
B,T,B


Đy l luật cho cc chữ 2,4,6. Như đ ni chữ 1,3,5 sao cũng được
v chữ 7 th theo luật số (1).

Th dụ

Chiều tĩnh tm

Ngi cha mi đỏ ngự trn đồi
Nhn xuống dng sng nước chảy xui
Bến vắng thuyền neo, neo đợi khch
Sng su sng vỗ, vỗ ru đời
Thiền sư tĩnh tọa suy tiền hậu
Cư sĩ trầm ngm nghiệm khứ hồi
My trắng giăng giăng chiều nắng nhạt
Hồi chung xoa dịu kiếp con người .

Pham Doanh
___________________________________________


Thin Thời Điạ Lợi Nhn Ho

Đến thời sẽ nảy một Quang Trung
Tiếng trống qun vang lại lẫy lừng
Rừng ni chuyển mnh sng nổi sng
Nước non hết nhục suối reo mừng
Giữ gn đất bạc cha ng lập
Bảo vệ biển vng ch bc xưng
Đất Việt ginh về cho tộc Việt
Mun đời rạng rỡ chu con Hng

Nguyn Đỗ

___________________________________________

Ải Nam Quan

Hết rồi ới hỡi ải Nam Quan
Lệ đổ lng đau hận ngt ngn
Gi Bắc vnh vang cười chiến thắng
Rừng Nam thổn thức khc suy tn
Bun dn một Đảng m quyền vị
Bn đất dăm tn hm bạc vng
Chưa đnh đ nhường i nhục nh
Tủi hờn Sng Ni kiếp n bang

ThngGi




Luật (5.) nếu lật ngược cu 2 v cu 1 trong luật (4.1) v p dụng (4.2) v (4.3)
th sẽ c như sau

(5.1)

T,B,T
B,T,B


(5.2)

T,B,T
B,T,B
---------- mirror
B,T,B
T,B,T


(5.3)

T,B,T
B,T,B
B,T,B
T,B,T
---------- mirror
T,B,T
B,T,B
B,T,B
T,B,T

Th dụ

Vết tử thương

Người chiến binh kia ng xuống rồi
Vết thương trn ngực mu cn tươi
Th nh trả hết trn cu hứa
Nợ nước đền xong cả cuộc đời
Nhn l quốc kỳ bay phất phới
Biết qun khng chiến thắng nơi nơi
Một hơi thở cuối trong *****g ngực
Mắt nhắm, lng yn, nhẹ nt cười .


Luật (6.) cc cu 3,4 v 5,6 phải đối nhau về v về tự loại
(chữ no cu trn l verb/noun/adjective th chữ ở v. tr đ của cu dưới cũng l verb/noun/adjectiv ...)

Th dụ

Th nh trả hết trn cu hứa
Nợ nước đền xong cả cuộc đời


Th nh ---> nợ nước (compound noun)
trả ---> đền (verb)
hết ---> xong (adverb)
trn ---> cả (adverb)
cu hứa ---> cuộc đời (compound noun)


Bến vắng thuyền neo, neo đợi khch
Sng su sng vỗ, vỗ ru đời


Bến ---> Sng (noun)
vắng ---> su (adjective)
thuyền ---> sng (noun)
neo, neo ---> vỗ, vỗ (verb, repeated)
đơị ----> ru (present participle)
khch ----> đời (noun)


Khng bắt buộc phải từng chữ đối chọi với nhau, m cả nhm chữ thnh 1 loại cũng được, như ba chữ tạo thnh nhm danh từ th đối với 3 chữ cu kế cũng tạo thnh nhm danh từ, chứ khng bắt buộc từng chữ trong nhm phải đối chọi nhaụ Cần nhất l đối thị Dĩ nhin l hon chỉnh tất cả l hay nhất, nhưng như đ ni, bnh đẹp khng bằng rượu ngon.

C những kiến cho rằng 2 cặp cu 3,4 v 5,6 của thơ Đường Luật phải đối một cch tuyệt đối, nghĩa l từng chữ cu trn thuộc tự loại no th chữ cng vị tr trong cu dưới cũng phải đng tự loại đ .

Nhiều tc giả ch trọng qu nhiều vo hnh thức đối của thơ Đường nn g từng chữ miễn sao cho đng luật hiểu theo ci nhn chật hẹp, nn viết những cu đối thật chặt chẽ về hnh thức m trống rỗng về nội dung cũng như gượng p trong cch dng chữ.

Họ c thể cho những cu như sau l hay v chỉnh trong vấn đề đối:

Chng trai trước cửa đứng lau xe
C gi sau sn ngồi rửa bt

Đối trong thơ Đường Luật l đối trước tin rồi mới đến đối tự loại. V đối từng cụm từ chứ khng phải từng chữ. tưởng ngho nn, chữ dng th thiển th d c đối chỉnh cch mấy cũng khng c cht gi trị no, loại Đường Luật nặng về hnh thức ny giống như 1 chiếc hộp gỗ thật vung vức thật thẳng gc cạnh nhưng gỗ l gỗ tạp v chứa đựng trong lng n nội dung ngho nn. Sao bằng được một chiếc hộp gỗ gc cạnh c thể khng thẳng hon ton nhưng l gỗ qu v chứa đựng mn hay vật lạ.

Ngay cả trước đy hơn một thế kỷ cc nh Nho nổi tiếng như Tam Nguyn Yn Đổ Nguyễn Khuyến sống trong thời đại từ chương, g b về luật thơ, đi thi chỉ cần sai một cht l hỏng m cụ đậu đầu cả 3 kỳ thi Hương, Hội v Đnh. Bậc Trạng Nguyn như thế m cn khng cố chấp về luật đối trong thơ ĐL th chng ta trong quan niệm phng khong ngy nay lại cố bm vo từng chữ hay sao. C khi cn bắt lỗi l cng l động từ nhưng transitive verb (cần tc từ) khng được đối với intransitive verb (khng cần tc từ) hay trạng từ chỉ thời gian khng đi với trạng từ chỉ khng gian, 1 cu l cu hỏi th cu kia cũng phải l cu hỏi.

Sau đy l cc th dụ của bất chấp luật đối cứng ngắc của Yn Đổ Nguyễn Khuyến, ng bất chấp chứ khng phải ng khng biết luật.

Thu Vịnh

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,
Cần trc lơ phơ gi hắt hiu.
Nước biếc trng như tầng khi phủ
Song thưa để mặc nh trăng vo.
Mấy chm trước giậu hoa năm ngoi,
Một tiếng trn khng ngỗng nước no ?
Nhn hứng cũng vừa toan cất bt,
Nghĩ ra lại thẹn với ng Đo.


Với những kiến chấp n th năm ngoi, khng đối với nước no ?

"flower of yesteryear" khng đối với "goose of which country"?



Thu Điếu

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền cu b tẻo teo.
Sng biếc theo ln hơi gợn t,
L vng trước gi sẽ đưa vo.
Tầng my lơ lửng trời xanh ngắt,
Ng trc quanh co khch vắng teo,
Tựa gối, bung cần lu chẳng được.
C đu đớp động dưới chn bo.


Nếu hơi l danh từ kp th khc với sẽ l trạng từ, cn nếu hơi l trạng từ để đối th chữ ln đứng trơ trọi.
R rng ở đy l đấu , đối cả cu chứ khng phải từng chữ.



Tự Thuật

Thng ngy thấm thot tựa chim bay,
ng ngẫm mnh ng, nghĩ cũng hay.
Tc bạc bao giờ khng biết nhỉ ?
Răng long ngy trước hy cn đy.
Cu thơ được chửa, thưa rằng được,
Chn rượu say rồi, ni chửa say.
Kẻ ở trn đời lo lắng cả,
Nghĩ ra ng sợ ci ng ny.


Tương tự như thế ngay cả 2 cụm từ mu xanh ở trn cũng khng cng tự loại đừng ni g từng chữ trong n.

Vịnh Tiến Sĩ Giấy

R ch hoa man (1) kho vẽ tr,
Bỡn ng m lại dứ thằng cu.
My ru mặt đ chừng bao tuổi,
Giấy m nh bay đng mấy xu ?
Bn tiếng mua danh thy lũ trẻ,
Bảng vng bia đ vẫn nghn thu.
Hỏi ai muốn ước cho con chu,
Nghĩ lại đời xưa mấy kiếp tu.

V dụ ny cng cho thấy ci "khng đối" theo như những lập trường cố chấp, Bn v mua trong cu trn l động từ cn Bảng v bia l danh từ; ngay cả tiếng v danh l danh từ cũng khng đối với vng v đ l tĩnh từ. Nhưng đối l đối cả , cả cu chứ lm sao m Nguyễn Khuyến khng biết luật được. Ci luật m người ta khăng khăng bm vo chỉ l ci cố chấp v lối thi. Dĩ nhin l nếu mnh muốn đối tuyệt đối th cũng khng sao, nhưng mang lập trường đ m ph bnh thơ người khc một cch hm hồ th thật l thiển cận biết bao.

Ở đy khng phải l người khng lm nổi cu đối nn nguỵ biện, chỉ l thấy những người học được một số luật rồi bm vo đ coi như l kinh điển tuyệt đối đng l biết một m chẳng biết hai. Chnh họ l những người hay sửa sai v ch bai người khc l lm thơ sai luật v đối khng chỉnh.


Khng phải chỉ mnh Nguyễn Khuyến mới "thất luật", 2 cu sau đy của T Xương cũng sẽ khng lm vừa lng cc vị bảo hong hơn vua:



Ch cha ch cht khua giy dp,
en thủi đen thui cũng lụa l.

Khua l động từ c đi với cũng l trạng từ khng? Thưa được v
đối , đối cu m hay th từng chữ một khng cần đng.

Ra đường đng gi người trinh thục
Trong bụng sao m những gi trăng,

Người v những trong con mắt của người cố chấp th chắc chắn l khng đối rồi.

V hy đọc Nguyễn cng Trứ

Tự cao

Trời đất cho ta một ci ti
Giắt lưng dnh để thng ngy chơi
Dở duyn với rượu khn từng chn
Trt nợ lm thơ phải thuộc bi
Cờ sẵn bn son xe ngựa đ
n cn phiếm trc tnh tnh đy
Ai say ai tỉnh ai thua được
Ta mặc ta m ai mặc ai

Nguyễn Cng Trứ


Cả hai cặp 3,4 v 5,6 đều khng đối từng chữ . Nếu khăng khăng th ho Nguyễn cng Trứ khng biết luật sao ?, "từng chn" chắc chắn khng đối với "thuộc bi" v "xe ngựa" khng cng tự loại với "tnh tnh" , đ l chưa kể "với" versus "lm" . Nh Nho như Nguyễn cng Trứ h lại phạm 3 lần lỗi trong bốn cu hay sao ?

Ra đường đng gi người trinh thục
Trong bụng sao m những gi trăng,

"Người" v "những" trong con mắt của người cố chấp th chắc chắn l khng đối rồi.

Hay l bi thơ nổi tiếng của vua L Thnh Tng

Đề Miếu B

Nghi ngt đầu ghềnh tỏa khi hương,
Miếu ai như miếu vợ chng Trương.
Ngọn đn dầu tắt đừng nghe trẻ,
Ln nước chi cho lụy đến nng.
Chứng quả c đi vầng nhật nguyệt,
Giải oan chi mượn đến đn trng.
Qua đy mới biết nguồn cơn ấy,
Kh trch chng Trương kho phũ phng...


Chng ta thấy r rng l trong hai cặp đối nhau, khng phải tất cả cc chữ cng vị tr đều cng tự loại cả, (tắt / cho), (đừng / lụy) , (nghe / đến) , (đi / mượn), (vầng / đến) ngay cả (nhật nguyệt / đn trng) hay (trẻ / nng) đều khng đối theo quan niệm cứng ngắt hẹp hi. Nếu bắt lỗi th 4 cu của vua L Thnh Tng trong bi thơ truyền tụng lại đ phạm 6, 7 lỗi. Nh vua l người uyn bc lại đứng đầu một thi đn chẳng lẽ khng biết luật.

Những sự phng khong khng để bị quy luật hạn hẹp của sự đối g b mnh được thấy trong rất nhiều nh thơ cổ xưa v hiện đại.

Những người hay phn xt thơ người khc qua lăng knh đ th chỉ tm xem đối từng chữ m khng thấy được những vần thơ c gi trị.

Tm lại đối chỉ l 1 kha cạnh hnh thức của thơ ĐL, m tưởng, vần điệu v từ ngữ l những kha cạnh khc. Đng gi một bi thơ ĐL khng phải l trước tin nhn coi từng chữ c đng tự loại hay khng m l m điệu c m đềm, thnh tht hay trầm bỗng, tưởng đặc sắc v từ ngữ trong sng hay độc đo v nhất l cả bi thơ c để lại cho người đọc một ấn tượng một rung động no khng.

Khng lẽ

Ban ngy ch sủa trn đầu phố
Buổi tối mo ku dưới cuối phường

ngy/tối ch/mo sủa/ku trn/dưới phố/phường

l cu đối tuyệt hảo hay sao?

Nếu coi đối cu l cứu cnh của bi thơ th dễ đưa đến những cu thơ ng ngh, hoạt k v gượng ẹp

PD khng đ ph sự đối cu nhưng chỉ nu ln tnh chất tương đối của n trong luật thơ ĐL với bao nhiu th dụ của cc thi ho Trung Hoa v Việt Nam.

Ngoi "m", "Thanh" v "Vần" l 3 yếu tố chnh của thơ "Vần" chng ta cn để đến "Điệu" l sự trầm bỗng trong cu thợ Đy l ci m khng c luật no gip ta được, th dụ trong thơ 7 chữ, luật chỉ đi hỏi "Nhị tứ lục" phn minh, tức l cc chữ 2,4,6 phải đng bằng trắc, cn "Nhất tam ngũ bất luận", cc chữ 1,3,5 tự do .
Nhưng chnh ci tự do ny l ci kh. C bi đng tất cả về luật bằng trắc nhưng đọc ln chẳng m tai cht no, như bi ny Pham Doanh tự đặt ra lm th dụ


Chiều nay chẳng biết v sao buồn
C phải tại trời mưa bo cuồng ?
Ngọn gi thổi ngang pha trước đ
Nước mưa lm ngập hai con đường


Bi ny tuy đng tuyệt đối về bằng trắc của Thất Ngn Tứ Tuyệt nhưng đọc nghe ngang ngang chẳng m tai cht nọ Nếu ta sửa lại như sau


Chiều nay khng biết tại sao buồn
C phải v trời ging bo tun ?
Ngọn gi thổi ngang về pha trước
Nước mưa lm ngập cả con đường



Th r rng trầm bỗng hơn. (ở đy ta khng để dến chữ hay thơ chẳng c g )


Cũng như


Đi ta chia cch tại trời
Nn em phải chịu một đời qu buồn <<< Bad >>>

Đi ta chia cch tại trời
Nn em phải chịu một đời đau thương <<< OK >>>


Tm lại muốn c m điệu hay nn đọc nhiều thơ người khc v thơ mnh. Khi lm xong đừng bằng lng với n ngay m nn đọc đi đọc lại, đọc ra thnh tiếng lun. Nếu nhờ ai biết ngm th cng tốt, xem m điệu c m tai, c du dương khng, nhiều khi cng l thanh trắc m chữ dấu nặng đọc ln lại khắc với dấu sắc, v.v.

Trong bố cục của thơ Đường Luật, mỗi một cu đều c chức năng của n:

hai cu đầu (1,2) l đề bị Cu 1 l ph đề, cu hai l thừa đề (chữ thừa c nghĩa l nối theo cu ph để vo bi).

hai cu 3,4 cn gọi l Thực hay Trạng dng để giải thch đầu bi cho r rng. hoặc cũng c thể dng để đưa thm chi tiết bổ nghĩạ

hai cu 4,6 (Luận) bn bạc hay bn luận cho rộng nghĩạ cũng c thể dng như cu 3,4 đưa thm chi tiết.

hai cu cuối 7,8 (Kết) tm nghĩa của ton bi v thắt lại .

Th Dụ

Bực g bằng gi chực phng khng
Tơ tưởng v chưng một tấm chồng,
Trn gc rồng my ngao ngn nhẽ,
Bn trời c nước ngẩn ngơ trng.
Mua vui lắm lc cười cười gượng,
Giả dại nhiều khi ni ni bng.
Mới biết c chồng như c cnh,
Giang sơn gnh vc nhẹ bằng lng.

Nguyễn Khuyến



C 8 cu bảy chữ nhưng cc cụ xưa đ by thm rất nhiều thể loại (hơn 20) như


Thủ nhất thanh ( nhất đồng )
Từ đứng đầu 8 cu đều giống nhaụ

Tm Mừng

Mừng đn xun về, mun sắc hoa,
Mừng xun,xun mới, mới thm rạ
Mừng nghe nhựa sống, như cn trẻ,
Mừng thấy đời tươi, chửa muốn gi.
Mừng khỏe đi chn, đi đứng vững,
Mừng tinh cặp mắt ngắm nhn xạ
Mừng nhau tuổi Thọ tăng tăng mi,
Mừng được trường xun hưởng thi hạ
1986 Lạc Nam

Song điệp
Tất cả 8 cu đều c 2 điệp từ :

Chuyện Đời

Vất vất vơ vơ, cũng nực cười,
Căm căm ci ci c hơn ai .
Nay cn chị chị anh anh đ ,
Mai đ ng ng mụ mụ rồị
C c khng khng, lo hết kiếp
Khn khn dại dại, chết xong đờị
Chi bằng lo lo lơ lơ vậy,
Ngủ ngủ ăn ăn ni chuyện chơị
Nguyễn Cng Trứ

Tnh danh
Cu no cũng c từ chỉ nhn danh hay địa danh. Giống như Điển Thi, cu no cũng dẫn 1 điển ở bn TụXưa kia cc cụ đồ nho chuộng lắm v như thế cc cụ mới chịu cho l c học, rộng kiến thức.

Lỗi Thề

Vi oan bạc mệnh sng Tiền Đường (1)
Ngọn đuốc Chim Thnh(2) rở nhớ thương.
Chắp cnh đẹp g cu Thất Tịch (3)
m cầm say mi gi Tầm Dương(4)
Lỗi thề Chung Tử (5) sầu tri kỷ
Hoen mi Ty hin (6) lệ đoạn trường
Hồ Hn (7) ngậm ngi my cch biệt
Ngn H (8) mưa gi nẻo cầu sương.
Toại Khang

Ly ba (Vĩ Tam Thanh): Sạch snh sanh-dửng dừng dưng - st sn sạt . . .

Ngẫu Hứng

Tiếng g bn gối tẻ t te,
Bng c trng ln h hẻ h.
Cy một chồi cao von vt vt,
Hoa năm sắc nở le le loẹ
Chim tnh b lứa kia ka kịa,
Ong, nhĩa vua ti nh nhẻ nh.
Danh lợi mặc người ti t tị,
Ngủ trưa chửa dậy khỏe khe khoẹ
V Danh


Tựu trung l những xảo thuật để chứng tỏ người viết giỏi về từ ngữ. Theo thiển chỉ c tnh cch lạ, như Sơn Đng mi v trong lng thơ, cn về gi trị thơ th khng c bao nhiụ Ti liệu ny do tham khảo của Bồ Tng Linh trong site

http://www.honquẹcom/HQ002/bienkhaọhtml


Cc bạn nếu quan tm c thể vo đ m đọc, nhưng coi chừng tẩu hỏa nhập ma
__________________________________________________ _____
Từ thơ Đường Luật ta c thể chuyển sang thơ Thất Ngn Bt C một cch dễ dng. Thơ TNBC c thể gọi l thơ Đường Luật theo hnh thức về luật bằng trắc nhưng khng g b về đối cụ

Đa số thơ hay của thời đại mới sau 1930 đều l TNBC, chứ Đường Luật chnh cống v quy luật về bố cục đối cu c tnh cch g b lm cho cu thơ trở nn t tng, kh m pht huy ci tnh phng khong của thơ .

Một dạng khc của thơ TNBC l Thất Ngn Tứ Tuyệt l 1 bi c 4 cu hay c nhiều đoạn, mỗi đoạn 4 cu . Nếu bi thơ c trn dưới 10 đoạn th gọi l Thất Ngn Tứ Tuyệt. Trường Thin. Điển hnh l cc bi thơ của TTKH.
Lo.i thơ Tứ Tuyệt Trường Thin chủ yếu để diễn đạt một tm tnh di hay kể chuyện .

Nhưng phổ thng nhất vẫn l Thất Ngn Bt C, gi trọn một thơ vo 8 cu, khng di khng ngắn.

Lục Bt l 1 trong 2 thể loại thơ chnh tng của Việt Nam. Thơ Lục Bt khc hơn
Ngũ Ngn hoặc Thất Ngn của Hn văn ở chổ Ngũ Ngn v Thất Ngn chỉ
c CƯỚC VẬN (vần ở cuối cu), cn Lục Bt c cả CƯỚC VẬN & YU
VẬN (Vần Yu cn gọi l vần LƯNG).

Thơ Lục Bt đ thấm nhuần vo tm hồn người Việt chng ta v đ l thể thơ trong ca dao, đồng dao v cc bi ru con. Thơ LB rất giản dị về quy luật, dễ lm nhưng hay hay khng th hon ton ty thuộc vo người viết, dng lời hay đễ diễn dạt đẹp trong cung điệu m đềm.

Thơ LB theo như tn gọi gồm cc cặp hai cu c su chữ v tm chữ, số cu trong bi khng giới hạn. Thng thường th bắt đầu bằng cu su chữ v chấm dứt ở cu tm. Nhưng cũng c khi kết thc bằng cu su để đạt tnh cch lơ lửng, hiểu ngầm, hay hầu đạt t'nh cch đột ngột.

--------------
1. LỤC BT THNG THƯỜNG

x B x T x B(v)
x B x T x B(v) x B(v)

B= bằng, T = trắc, x = sao cũng được

Luật bằng trắc
--------------------------

a . Chữ cuối của cu no cũng l vần Bằng.
b. Chữ thứ 6 của cu 6 vần với chữ thứ 6 của cu 8 tiếp theo
c. Chữ thứ 8 của cu 8 vần với chữ thứ 6 của cu 6 tiếp theo
d. Chữ thứ 6 v thứ 8 của cu tm nn thay đổi, hễ chữ ny khng dấu th chữ kia c dấu hyền hay ngược lạị

ĐNG:
Đm nay trăng tỏ sao MỜ,
Đ ngang vĩ tuyến cn CHỜ em QUA
hay
Đ ngang vĩ tuyến cn MƠ em VỀ.

SAI:
Đm nay trăng tỏ sao MỜ,
Đ ngang vĩ tuyến cn CHỜ em VỀ.
hay
Đ ngang vĩ tuyến cn MƠ em QUA


Luật "Nhất Tam Ngũ bất luận, Nhị Tứ Lục phn minh " cũng p dụng với thơ ny, tức lcc chữ lẻ bằng hay trắc g cũng được trong khi chữ chẵn phải đng luật.

Thơ Th dụ

Khi buồn ti nghĩ chuyện vui
khi vui ti nghĩ vừa thi kẻo buồn
đợi người ấy biết yu đương
đời ti cũng đ nửa đường đắng caỵ

TVB

Chị ti .

Anh ti đi mi khng về
Khng ai giải được lời thề chị ti
Chị ti giờ hết duyn rồi ,
Bao năm chỉ thấy gi trời trn cao
Bao năm chỉ những ra vo
Bao năm so chẳng lần no sang sng
Đợi anh chỉ thấy vn mồng
Thi cn biết gửi tơ hồng vo ai
Khi trời lặn lc sương mai
Một mnh một ng lấy ai chuyện tr
Vng xanh như cỏ đầu bờ
Cỏ non đợi nước chị chờ g đu
Sng su m giếng cũng su
Cau gi đ đốn gin trầu đ kh
Rm thưa trc xt đong đưa
Trc rơi từng đốt , người chưa gặp người .
Chị ti giờ hết duyn rồi
Gốc hồng cũng chẳng được ngồi hi hoa
Năm đi qua , thng đi qua
Chị tri trong ấy như l trong mơ
Đời người thế cũng xong ư ?
Đầu xanh , răng trắng ba thu một ngy
Ni chi đến chuyện hao gầy
Chị ti đ chết từ ngy anh đi .

hai-2
Trch theo của Đỗ Trung Lai .



Ngoại lệ: Nhiều khi chữ thứ hai c vần trắc thay v vần bằng nếu cu su c nhịp 3,3 hay cu tm c nhịp 4,4 (Ca dao)

"Mai CỐT cch, tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ, mười phn vẹn mười
......
Đau ĐỚN thay phận đn b
.....
Nguyễn Du
"

"C khng ăn muối c ươn
Con CI cha mẹ, trăm đường con hư" (Ca dao)

"Cng Cha như ni Thi Sơn
Nghĩa MẸ như nước trong nguồn chảy ra" (Ca dao)

2. LỤC BT BIẾN THỂ

x B x T x B(v)
x x x B(v) x T x B(v)


Ch : Chữ thứ 6 của cu 6 vần với chữ thứ 4 của cu 8 tiếp theo


Thường th thể ny chỉ c cho ca dao ngắn 2 hoặc 4 cu l nhiều v khng
tri chảỵ

"Cưới vợ th cưới liền TAY
Chớ để lu NGY, lắm kẻ dm pha"

"Con thơ tay ẳm tay BỒNG
Tay dắt mẹ CHỒNG, dầu đội thng bng"
(Ca dao)


3. LỤC BT ĐOẠN C

Trong biến thể ny cc cu 6,8 được cắt thnh từng phần ty theo
tưởng, hay ngắt ở cc chữ lẻ (3 hay 5). Thể ny tương đối mới v chỉ
thấy nhiều từ thập nin 60's.


Cc điều nn trnh trong thơ ni chung v Lục Bt ni ring

- Trnh trng ngữ: 1 chữ lm vần (khởi vận= vần mở v tng vận=vần
theo) tuyệt đối khng được dng hai lần trong 1 đoạn 4 cu v nn trnh
dng lại t nhất trong vng 10 cu, nếu cứ dng vần cũ tiếp theo kế hoặc vi cu kế đ th nhạc điệu của bi thơ sẽ bị nhm chn.

Th dụ bi thơ khng đạt:

"Hm nay ti thấy ti buồn
Tại ti hay tại cảnh buồn với ti
Từ em chối bỏ tnh ti
Chỉ cn ti với mnh ti nỗi buồn"

Bốn cu ny d đng quy luật bằng trắc v c m điệu m tai nhưng dng
chữ "ti" v "buồn" mỗi chữ 3 lần lm vần nn khng phải l thơ hay
được, đ l chư ni đến tổng cộng 7 chữ "ti". Dĩ nhin khng bắt
buộc phải trnh điệp ngữ 1 cch tuyệt đối, c khi điệp ngữ được dng
cố để tao sắc thi của đoạn thơ nhưng cng bớt được cng tốt.

- Trnh trng vận: 1 vần nn trnh dng lại (khởi vận) d khc chữ t nhất
trong vng 4 cu (trong vng 10 th tốt hơn) , bad example (vần "an" v "ay" bị dng
lại):

BAD EXAMPLE:
"Nước non trng điệp my ngn
Người m một nỗi điu tn trong tay
Mnh mng kỷ niệm về đy
Ngy xưa hoa bướm ngy nay muộn mng
Người về qun chuyện thế gian
Cn chăng l giấc mơ vng đắm say
etc."

hay l

BAD EXAMPLE:
"Nước non trng điệp my ngn
Người m một nỗi điu tn trong tay
Mnh mng kỷ niệm về đy
Chỉ mơ ước được ngy nay xum vầy
D tnh xa tt chn my
Hỏi người c hiểu tnh ny gi bay
etc."

Vần "ay" ("y") dng lin tiếp 3 lần: "tay", "vầy" v "bay", cc chữ "đy", "nay" "my" v "nay" th khng phạm luật v phải đi theo (tng vận) cc chữ mở vần (khởi vận")

Tm lại để trnh một vần được hay bị dng lại th chữ thứ 8 khng được cng vần vo8"i chữ thứ 6 của cng cu

"Dừng chn trong nỗi hoang mang
Xuống con thuyền nhỏ về ngang thn LNG"

Trong cu sau, chữ LNG hỏng v bắt hai cu tiếp theo lại cng vần "ANG" đ c .


Trong khi luật trnh trng ngữ c tnh cch tổng qut, luật trnh trng vận, điệp vận dĩ nhin khng p dụng cho cc thể thơ chỉ c cước vận (vần ở cuối cu) như ngũ ngn, thất ngn etc.

---------------------------------------------

TH DỤ LỤC BT ĐOẠN C


Ngọt ngo trn mắt mi hồng

Ngồi đy
trong lặng lẽ ny
Nhẹ nhng một chiếc l bay qua thềm
Tơ trng lắng giọt sương đm
Hồi chung xứ đạo
vọng ln cung trầm
Ngn nga rồi nhỏ,
nhỏ dần
Trong đm tịch mịch thấy gần anh hơn
Ngẩng đầu
đn nhận nụ hn
Ngọt mềm trn mắt mi hồng,
anh cho ...

--------------------------------------

Ru em theo tiếng dương cầm Chopin

Ngủ đi!
Em!
Giấc ngoan hiền
Tiếng ơi
vọng ln miền
trung du
Xoay trn,
từng chiếc,
l thu
Bay theo những ng my m
quanh ta
Mang sầu thương đến trời xa
Tc thơm,
xo gối lụa l,
l đy
Em ơi, ngủ nh,
ngủ say!
C anh bn cạnh
những ngy cuối năm
Anh nằm xuống,
mắt ngang tầm
Ru em theo tiếng
dương cầm
Chopin.

Pham Doanh

Song Thất Lục Bt cng với Lục Bt l của ring Việt Nam tạ Những luật thơ ny khng c mượn g của người Trung Hoa như thơ Ddường Luật.


Cấu trc của SONG THẤT LỤC BT
---------------------------------------------------------
Mỗi đoạn trong bi STLB gồm 4 cu 7,7,6,8. Số đoạn trong bi khng hạn chế.

x x x x B x T(v)
x x B x T(v) x B(v)
x B x T x B(v)
x B x T x B(v) T B(v)


(v) = vần
B = bằng, T = trắc
x = l chữ khng tnh, bằng hay trắc g cũng được

Như ta thấy luật bằng trắc của thơ Lục Bt hon ton được p dụng cho 2 cu 6,8.
Vần của mỗi đoạn 4 cu l

7/1(T) ===> 5/2(T),
7/2(B) ===> 6/3(B)===> 6/4(B)

nghĩa l
chữ thứ 7 (trắc) cu 1 vần với chữ thứ 5 cu 2,
chữ thứ 7 (bằng) cu 2 vần với chữ thứ 6 cu 3,
chữ thứ 6 (bằng) cu 3 vần vơ chữ thứ 6 cu 4.

Để nối 2 đoạn với nhau th c thm luật

8/4(B) ===> 5/1 (B) (thng thường)
hoặc
8/4(B) ===> 3/1 (B) (ngoại lệ)

nghĩa l chữ cuối cu 4 phải vần với chữ thứ 5 (hay 3) của cu đầu đoạn mới, thiếu điều ny cc đoạn thơ trong bi sẽ bị rời rạc khng thnh một chuỗị Trong thơ th dụ l những chữ c (*).

Điều đng ngạc nhin l Thơ Song Thất Lục Bt tuy rất đặc sắc nhưng lại t người lm v t thơ haỵ Co lẽ đy l thể loại kh lm hay v c m điệu cổ, khc mắc như leo ni của hai cu song thất lại ha với m điệu my ngn, du dương như nằm vng của hai cu lục bt. Kiệt tc về STLH vẫn l "Chinh Phụ Ngm Khc" , đến nay vẫn khng c thi phẩm no snh được .

Mong cc bạn vượt qua được những ngần ngại lc đầu m lm quen với thể thơ độc đo nỵ Trng Đất Việt cn rất thiếu thơ STLB

THƠ TH DỤ CỦA SONG THẤT LỤC BT
-------------------------------------------------------------------
( Cc chữ viết HOA l VẦN vi nhau, chữ c (*) l vần nối hai đoạn)

Thuở trời đất nổi cơn gi BỤI
Khch m hồng nhiều NỖI trun CHUYN
Xanh kia thăm thẳm từng TRN
No ai gy dựng cho NN nỗi NY(*)

Trống Trường Thnh lung LAY(*) bng NGUYỆT
Khi Cam Tuyền mờ MỊT khc MY
Chn tầng gươm bu trao TAY
Nửa đm truyền hịch đợi NGY xuất CHINH

Nước thanh BNH(*) ba trăm năm CŨ
o nhung trao quan VŨ từ ĐY
Sứ trời sớm giục đường MY
Php cng l trọng, niềm TY x G(*)
......

Chinh Phụ Ngm Khc


--------------------------------------------------------------------------------------

Bnh kh đập chn cả cười với nhau

Hm nay nh trăng vng lơ LỬNG
Gi nhẹ lay hờ HỮNG cnh CY
Ddắng cay lời cuối l ĐY
Ngy mai xa cch cho ĐẦY nhớ THƯƠNG(*)

Ta cng em Quỳnh TƯƠNG(*) chn CẠN
Nhớ bao ngy bầu BẠN bn NHAU
Cung đn gieo tiếng on SẦU
Yu chi cho lắm m ĐAU thế NY(*)

Thi em nh! chia TAY(*) nhau NH!
Một người đi lm KẺ phiu BỒNG
Một người o cưới theo CHỒNG
Cn đy chn ngọc rượu NỒNG cho NHAU(*)

Trăng mười tm bắt đầu khuyn khuyết
Thương cuộc tnh, nuối tiếc ngy xanh
Từ nay chiếc l xa cnh
Anh về miền gi ct đnh qun thi

Thi cứ để chn vi kỷ niệm
Nhắc lm chi những chuyện u hoi
Coi như tch Nhị Độ Mai
Giấc mơ thong nhẹ, d hi cỏ hoang

B rượu cạn xoay ngang cười ngất
Em hỏi ta dm bất chấp đờỉ
Thi, mai đm cưới em rồi
Trả em nguyn vẹn về người lạ xa

Đm nay nh trăng t lạnh lắm
Sưởi cho nhau canh vắng thế thi
Em về bn pha kia đ
Cn ta diện bch, mộng đời u minh

Ta chẳng tiếc cuộc tnh dang dỡ
Chỉ nghe tim đ vỡ tan r
Coi như duyn nợ lứa đi
Cầm bằng sng nước cuốn tri mịt mng

Cng một nỗi niềm, chung tm sự
Uống cho đầy tư lự đm nay
Lu rồi chẳng c dịp say
R đy như khi my bay cuối trời

Ừ thi nh ta rời phốvắng
Đếm thng ng`y cho trắng bn tay
Mơ hồ nửa tỉnh nửa say
Tn người ta gọi vơi đầy hồn hoang

Cn đu đ hương thoang thong nhẹ
Tiếng kinh ha tiếng kệ điu tn
Trch trời cắt đứt tơ vng
Tnh vừa chớm mộng đoạn trng ln ngi

Uống đi em, để qun người
Bnh kh đập chn cả cười với nhaụ

Pham Doanh

Xun Viễn Xứ

Xun viễn xứ ...đm buồn c lẽ
Nhấp chn tr nhạt tẽ vị hương
Canh tn lắng đọng tinh sương
Gc sầu tưởng nhớ nơi phương qu nh

Giờ chốn ...mẹ gi mong mi
Đợi con về mừng tối ba mươi
Năm qua con đn Xun người
Năm nay lại thiếu tiếng cười con thơ

Đm thao thức từng gơ từng pht
Khi vng tay nghi ngt khng gian
Trầm tư nhẹ thong mơ mng
Liễu Dương xanh ngắt Mai vng rực hoa

Chợt tỉnh giấc..xt xa cay đắng
Nghe mơ hồ văng vẳng đu đy
Qu hương ro gọi tim nầy
Ma Xun đất mẹ trn đầy thiết tha

Trường Tương Tư



Bi thơ thật hon chỉnh về vần luật v m điệu chỉ c hai chữ nếu đổi th nghe du dương hơn theo cảm nhận của ring Pham Doanh, nhưng khng bắt buộc cho người khc. Tm lại hai chữ khc ny l cảm nhận chủ quan khng phải l sự ph bnh .

cu 4:
Gc sầu tưởng nhớ nơi phương qu nh

c thể đổi l

Gc sầu tưởng nhớ về phương qu nh

Ba chữ "Nơi phương qu" đều l khng dấu nn cng một cao độ như cng một nốt nhạc trong khi "về phương qu" thay đổi cao độ một cht. Dĩ nhin c thể dng một chữ khc c dấu huyền .

Cũng như cu
Năm nay lại thiếu tiếng cười con thơ

c thể đổi l
Năm nay lại thiếu tiếng cười trẻ thơ


Từ chữ "cười" chuyển sang chữ "trẻ" lm thay đổi cao độ nhiều hơn l từ "cười" sang "con".

Ở đy PD khng chủ ph bnh thơ hay sửa thơ, chỉ mượn một bi rất hon chỉnh vầ vần luật m phn tch về m điệụ Mong tc giả khng phật lng.

Đọc kỹ cc bn của Pham Doanh, cac bạn thấy l PD khng hề c chủ trương lm thơ l phải theo luật. Ci chnh l hồn thơ thơ *****g trong từ ngữ trong sng, tạo hnh v m điệu nhẹ nhng, trầm bỗng v lưu lot. Vần luật l thứ yếụ Chỉ khi no ta muốn lm theo thể loại no th nn biết cấu trc v quy tắc về m thanh vần điệu của thể đ. Cn khng lm theo thể no th l thơ tự do .

Sở dĩ cc nim luật của cc thể loại thơ được người lm thơ ch v hướng theo v bản thn n qua bao nhiu đời đ c một nền tảng vững chắc về m thanh vần điệu, lm định hướng cho những người mới lm thơ .

Nhưng cc loại thơ nhiu kh pht sinh từ Đường Luật, vốn đ chặt chẽ về hnh thức v bố cục, lại cn by vẽ thm về cc lối g chữ khc như

- đọc xui đọc ngược
- Cu cuối đoạn ny lm cu đầu đoạn khc
- Hai chữ cuối một cu cuối lm đầu cu tiếp
- mỗi cu đều mang một con số
- cho 5 vần đặt ra trước để bi thơ phải xữ dụng
- Mỗi cu phải chư"a một địa danh

etc.

Tất cả những g b đ chỉ l acrobatics, l Sơn Đng Mi V, chỉ cốt khoe chữ nghĩa, chứ khng phải thơ theo ci tinh thần phng khong của người c tm hồn thợ

Chủ trương của PD lun lun l:

"Biết luật m khng bị g b vo luật, đ l hnh thi cao của thơ" .

Haiku l một thể thơ của Nhật, được truyền sang Trung Hoa rồi vo Vietnam. Hiện nay thể thơ ny cũng đ du truyền sang cc nước Ty Phương như Mỹ Php.
Hng năm c những cuộc thi Haiku ở Nhật, số bi tham dự đến cả mấy chục ngn, c khi cả trăm ngn bị

Về hnh thức th Haiku gồm 3 cu v 17 m, khng phải 17 chữ, chia lm 5,7,5.
Tiếng Nhật v hầu hết ngn ngữ gốc latin-roman của TY Phương đa m nn nhiều khi 1 cu chĩ c 1 chữ hay haị Th dụ như "Sayonara" tnh l 4 m, "unforgettable" đ l 1 cu rồị

Ring tiếng đơn m như Hn, Việt hay Triều Tin th c thể dng 17 chữ trong 3 cu, v vậy diễn dạt được nhiều hơn. Nhưng tinh ty của Haiku khng phải l để ni nhiều, m để diễn dạt một thong suy tư, một khung cảnh c đọng, một cht thiền.
Haiku khng phải l một phim bộ di dng m l một tấm ảnh chụp lấy một khoảng khắc, một trừu tượng, một tư duy, nn nhiều khi vi chữ cũng đủ. Ci hay v kh hay của Haiku l ở chỗ đ. Đọc một bi thơ Haiku hay như nghe một tiếng khnh c đọng thật ngắn gọn nhưng ngn nga, để lại ấn tượng lu trong tm hồn ngườị

Haiku khng c luật về m điệu v vần. Kết hợp vo thơ Vietnam ta c thể cho cu cuối vần với 1 trong hai cu trn, nhưng khng bắt buộc.

Về nội dung, Haiku chnh tng đi hỏi trong bi phải ni về một trong bốn ma Xun, Hạ, Thu, Đng. Khng c nghĩ l phải nu tn một ma ra m dng biểu tượng cũng được, như tuyết, hoa đo, nắng ấm v.v.

D vậy quy luật ny cũng khng cần theo v g b vo một kha cạnh qu. Trong văn học sử Nhật c thiền sư Basho l người để lại nhiều bi Haiku bt ngt hương Thiền.

Cc bạn muốn đọc nhiều Haiku xin vo

http://www.datviet.com/forums/showthread.php?s=&threadid=11766

__________________________________________________ __

Haiku


Người chiết tự trong đm
Chữ bnh tm loay hoay xếp mi
Qun ngy mới vừa ln


Anagram at night
Could not arrange "peace of mind"
Missed the d_a_w_n's light.



Ngư ng khng dụng mồi
Con Koi bạc chưa hề sứt mp
Chiều nay về cơm chay


Fisher without bait
The silver Ko's lips unhurt
Vege dish tonight.



Xếp chn mong thiền tọa
Ruồi đậu bn tay, vỗ bn tay
Tm tịnh mất khi nỵ


Gi o v ti phn
Vng kinh điển đốt hoi chẳng hết
Về đi, tập đnh vần!

Thơ Haiku th dụ

Nước chảy đ cũng mn
Ta gc cạnh từ khi nhập thế
Nay thnh vin sỏi trn.




Nhắm mắt v mở mắt
Nội tm, ngoại giới tiếp liền nhau
Nơi no t khổ đau ?




Tiền thn d bồ tt
Hậu vận trăm năm vẫn mịt mng
By giờ l ti cơm.

Thơ tm chữ pht sinh từ thập nin 30-40 trong phong tro thơ mới tiền chiến. Tiu biểu l cc bi thơ của Hồ Dzếnh v Xun Diệụ

Cch lm thơ tm chữ

C ngươ hỏi cch lm thơ tm chữ
Xin trả lời dễ lắm chứ ai ơi
Nghĩ lm sao th cứ viết nn lời
V vần điệu khng b như thơ khc
Cốt l nghe m m theo tiếng nhạc
Mỗi một vần chỉ phải một lần thi
Hết hai cu lại được đổi m r
Bằng bằng hết lại đến phin trắc trắc
Cần m điệu nghe sao đừng khc mắc
Đừng cho 5,6 chữ một m đều
Nn đổi thay bằng trắc thật l ku
Khng nhất thiết cu đ tin phải trắc
Vần thứ nhất cu 2 & 3 bắt cặp
R 4 & 5, 6 & 7 tiếp tục đi
Cu cu cng cũng chẳng b buộc g
V chấm dứt m khng cần vần tiếp
Thơ c hay cn nhờ ngn ngữ đẹp
Như bi ny con cc phải cười thi
Viết lng bng đa một cht cho vui
Để cho biết đ l thơ tm chữ

qun chứ, vần bằng cn hai thứ
Hoặc d huyền hay khng d đ nghe
Trong hai cu lin tiếp phải đổi b
Huyền cu trước th cu sau khng dấu

hh

Pham Doanh


Về vần luật th thơ tm chữ thường lm theo lối lin vận hoặc cch vận.

Lin vận dễ lm hơn v cứ hai cu lại đổi một vần. Cu đầu bnh thường khng bắt vần, chỉ để dẫn vo bi, từ cu hai trở đi mới cặp vần, cứ hai cu b(ng rồi đến hai cu trắc. Cch chia thnh từng đoạn 4 cu trong thể lin vận chỉ l hnh thức v cu đầu đoạn sau vẫn cần vần với cu cuối đoạn trước


Thơ tm chữ lin vận


Gửi Gi Niềm Ring

Ny gi hỡi! xin ngừng bay phiu lng,
Gh vo đy cho gửi cht niềm ring,
Pht v tnh người vất bỏ bn hin,
i thương qu! đnh nhặt về m ấp.

Niềm ring ấy một lần đem chn lấp,
Chưa quay chn tim đ khc bồi hồi,
Đất lạnh gi phủ thn gầy chới với,
Đi tay buồn vội v bới tm ln .

Bụi mờ phủ đầy tơ v lưới nhện,
Những niềm ring chồng chất đ bao ma,
Vị đắng-cht-ngọt-bi-mặn-cay-chua,
Dng t thấm ci hồn hoang r rượi .

Ngỡ trẻ mi niềm ring khng c tuổi,
Khng tn mang trong tiềm thức ngậm ngi,
Khng trĩu nặng bước chn lần qua ni,
Khng mơ hồ trăn trở những đm mưa .

Chợt ẩn hiện trăng gi bn song cửa,
Chốn u hoi vang vọng mi gọi tn,
Tim đau thắt, lưng oằn cong vạn tấn,
Giăng tay đn, niềm ring đầy chất ngất.

Thi th gi mang niềm ring đi cất,
Để từng ngy tiếp nối những sầu vương,
Cuối cuộc đời cho biệt th đau thương ,
Tan mun ng theo my ngn, gi nh!

Song Giang
05/08/02


Bi ny của Song Giang c mấy chỗ khng thống nhất v hai cu đi cặp nhau tuy cng m nhưng đổi thanh

"...
Đi tay buồn vội v bới tm ln .

Bụi mờ phủ đầy tơ v lưới nhện,
...
"

v

"
...
Khng tn mang trong tiềm thức ngậm ngi,
Khng trĩu nặng bước chn lần qua ni,
Khng mơ hồ trăn trở những đm mưa .

Chợt ẩn hiện trăng gi bn song cửa,
...
"

Theo thng lệ th chữ "ln" , "ngi" v chữ "mưa" cần chữ tiếp theo l thanh bằng. Nhưng khng theo thng lệ khng c nghĩa l sai hay dở .



Bng nhạn cuối chn đo

i giấc ngủ hoang vu lm mệt qu
Vời vợi em, bng nhạn cuối chn đo
Ta bm trn từng mỏm đ cheo leo
Ta với hụt, bn tay đầy mộng mị
Rơi hun ht trong khoảng khng kinh dị
Ta cong người m lấy vạn v sao
Em ở đu ? chẳng thấy một cu no
C tm mi, c gọi hoi cũng thế
Người yu hỡi, tn em lời kinh kệ
a ha trong điệp khc ru hời
Ta bật cười, ta cắn chảy mu mi
Ta mở mắt, vẫn chỉ l đm tối
Con thuyền vỡ lnh đnh ngn bo nổi
Một kiếp người no ho mi lun lưu
D lang thang linh hồn vẫn lao t
Trong khắc khoải, trong cơn m đy đọa
i giấc ngủ hoang vu lm mệt qu
Vời vợi em, bng nhạn cuối chn đo
.....

Pham Doanh




Thơ cch vận tm chữ đi hỏi cu lẻ vần với cu lẻ v cu chẳn vần với cu chẳn. Như vậy một đoạn 4 cu cần hai vần, nhưng ngược lại cc đoạn khng cần nối vần với nhaụ


sng hm nay , tiếng chung no bo thức
ta giật mnh, bật dậy , chực ra đi
lng cứ tưởng sương, nắng no thc giục
th ra mưa đang g, rất thầm th

đ lu lắm, ta khong ra khỏi nh
kể từ lc em đi , vắng, vườn hoa
con mo nhỏ cn ưu tư nhớ bạn
huống hồ chi, trống rỗng, trải trong ta

đm hm qua, trằn trọc cơn ba cũ
sng hm nay , thấy mưa trước sn nh
mưa ny sao trng giống con nước lũ
x đẩy hồn người vo cuộc phong ba

sng hm nay, cơn mưa no co xướt
dậy , ra sn, ngồi, nhớ hết mưa xưa
k ức no, m nỗi buồn khc mướt
i, giọt mưa, sao cứ mi cợt đa

vo ra một mnh, thở di thườn thượt
chiếc ghế em ngồi, đong đưa nỗi sầu
ngy v thng, dường, tri mau pha trước
ta dường như, tri ngược lại về sau

cy chanh kiểng , mang về, bỏ nằm gc
( bảo rằng, ng chừng ta, kẻ v tnh )
em đu biết, chanh cũng nghn giọt lệ
cũng như người, kh lệ , chết, lặng thinh

ta đứng đ, buổi sng nhn mỉm cười
chờ em đến, như ngy đợi lu, đm
ngy với đm, v tnh chơi cut' bắt
em nỡ lng, quanh quẩn, giỡn, trong tim

em khong đến, lm sao ta biết được
đời sống ny, hạnh phc c hay khong ?
mưa đ đến, cọng cỏ xanh mọng nước
ring trời ta, my xm vẫn mnh mng

Nnguong





Một biến dạng của thơ tm chữ cch vận l trong 1 đoạn 4 cu chỉ cần cu 4 vần với cu 2; cn hai cu lẻ mang vần trắc l đủ.

Về m điệu th phổ thng nhất l nhịp 3,2,3 hay 3,3,2. V thế c khi trong thơ tm chữ, một cu được ngắt thnh hai như


Cảm ơn anh
Cảm ơn anh
Đ lm em xc động
Cnh thiệp xinh
Với dng chữ n tnh
Thng ngy qua
Tnh ngỡ chẳng hồi sinh
Nay bất chợt
Mi em trn nước mắt ....
Cảm ơn anh
Chữ vợ ngoan anh tặng
Chữ mẹ hiền
Anh u yếm trao ban
Đ từ lu
Em lun thấy bẽ bng
Khng đn nhận
Lời yu thương ai cả
Để hm nay
Ngy lễ ca tụng mẹ
Cnh thiệp mừng
Anh ưu i trao em
Dẫu trước anh
Người ta tặng lời khen
Đầy hoa mỹ
Với b hồng trong trắng
Nhưng cũng vẫn
Khng bằng lời anh tặng
Chữ vợ hiền
Em ao ước bao ngy
Mong từ đy
Bao sng gi qua đi
Đời sẽ sng
Khi gia đnh m ấm .....

Uyenvy

Thơ tm chữ điển hnh gp nhặt từ http://www.vsachat.com/


Thơ tm chữ lin vận


Bi thơ đ mất !

Rồi mai đy khi tnh cờ gặp lại
Khi tnh cờ ai đ gọi tn em
Anh c thấy mnh lạ lạ quen quen
C bỡ ngỡ khi nhn em đơn độc....
Ở trong em, người đn b đang khc
Đang sụt si đay nghiến một tnh yu
Tnh yu kia từng ve vuốt nng niu
Từng quyện chặt cnh thơ em bay bổng....
Em muốn bện thơ thnh thin la địa vng
Giăng bắt hồn anh đem nhốt vo tim
Anh vẫy vng cho khoảng cch xa thm
Em m mẩn với "thương nhau cởi o ....."

Anh cứ vẫy vng đi để khng lỗi đạọ...
Em cứ dại khờ "muối mặn gừng cay "
Thi cũng đnh ! em v vọng chua cay
X *****g ngực thả anh về với gi...
Khng c anh, em khng cn bến đổ
Mọi vật vờ với ngộ nhận, đa đoan
Rồi theo dng lặn lội chuyến sang ngang
Thn một bến, hồn phiu du một bến !
Về với người, trong tay m kỹ niệm
Nợ nần chi m trả miết khng xong...
Em thnh đn b - tt cạn dng sng
Tm cho được bi thơ em đnh mất !!!!

4everYours




R mai đy tnh cờ em tm lại
Ba thơ tnh ngang tri cuả đi ta
Trong đm cuối em bước ln xe hoa
Hnh trang đ sao xt xa tiếc nuối
...
ThyThy



Gọi hong hn để đm về huyền hoặc
C mỏi mn trng con mắt thờ ơ
Thao thức nguyệt trường mộng buổi ban sơ
Giữa v ngần chuyện tnh thơ vụt biến

Đời ngơ ngc tm hoi cu ước nguyện
Chừng ngn my gửi trong tiếng vọng xa
Vn mn sương nhợt nhạt nh trăng ng
Về trng ngộ, ai v ta trở lại

Nước cằn cổi theo sng về cuối bi
C chạm mnh nghe man dại bến xưa
Sầu vy quanh bờ ci rụng bao giờ
Đm ru bng lc thu mờ đ cũ

Ta về đy mộng khn hn lỡ dở
Quen no nng đường chất chở sầu mang
Tnh đếm lại thi đ uổng mun vn
Mộng đầu lạc nẻo đi hoang ruồng rẫy

Bỏ thng năm nghe đm buồn vọng mi
Mang lỡ lng trăng xế gởi niềm đau
Cht phi pha thương tiếc cht hư hao
Mi tay vi một nh sao vừa tắt

Vn hong hn để đm về huyền hoặc...

SaMạc



Thơ tm chữ cch vận


Một Kiếp Xa Nhau

Mai em đi gi băng về vy kn
Tiếng đn ngn thổn thức nỗi lng ai
Cy sầu đng, con đường như bịn rịn
Mộng chung lng thong chốc rẽ chia hai

Mai em đi mưa chiều giăng nức nở
Tc my di tri chặt mảnh tnh ti
Dng nghing nghing đi vai gầy bỡ ngỡ
Rưng rức buồn theo từng bước chia phi

Mai em đi cn ta v chiếc bng
Vẫn m thầm lặng lẽ với thời gian
C cn ai ngoi con tim đồng vọng
Đ vỗ về từng nỗi nhớ mnh mang

Mai em đi cn khng cu chờ đợi
Cho ta về khnh tận những thương đau
Thi em đi, tnh yu xa dịu vợi
Ta ngậm ngi ru một kiếp xa nhau

...
TinyRose



Thơ tm chữ chỉ c vần ở cu chẳn


Nguời tnh nhỏ

Em c phải người tnh anh vần đợi
vần chờ nhau trong kiếp sống mong manh
đi mắt ấy thn quen từ kiếp trước
để hm nay mới gặp tưởng ring mnh

Em, tuổi ngọc rưng rưng như giọt lệ
kho mi cười nghing ngnỗi sầu xưa
trăng mờ ảo trong đy hồn diễm tuyệt
lng anh giờ ướt đẫm dấu sương mưạ

Anh muốn hn nụ hồng đang chớm nở
hởi người tnh b bỏng dấu thơ ngy
vng tay nhỏ nui tnh em ở đ
để v nhau thao thức sng phương nỵ

vienphuong



Thơ tm chữ đoạn c


Nơi em ở

Lối mn buồn hiu quạnh
C bao giờ
Anh trở lại lối xưa
Anh c về
Mang nh nắng đong đưa
Sưởi ấm em
Trong những ngy mưa bụi

Nơi em ở
C cnh hoa tim tm
Tm từng cnh
Như mu tm o em
Anh c về
Hn lại bờ mi mềm
Cho bng dại
Vẫn trn mu tươi thấm

Nơi em ở
Buổi chiều lung linh nắng
Đa tường vi
Đang nở vội trn cnh
Anh c về
u yếm đa hoa xinh
Cho hoa mi
Đắm chm trong hạnh phc

Nơi em ở
Mưa nhiều trong xa vắng
Từng giọt rơi
Trn gối lụa đm di
Anh c về
Mang ngn khc mộng đời
Tim e-ấp,
Hồn em đang rạo rực ...

Phan Cat Linh


Ti lại về,
Lối mn giăng hoa tm
Của nhớ mong,
Thời kỷ niệm ngy xưa
Thuở thẹn thng,
Của tuổi chỉ mới vừa
Hoa chớm nụ,
Khi tnh chưa dm ngỏ

V nơi ấy,
Khung trời hoa tm nở
Mu tm buồn,
Như thấu rỏ tnh ta
Những tri ngang,
Đnh thi ci mặt...xa
Luống niềm đau,
Để tnh hoa chết ngục

Với hối hận,
Ti quay về l lc
Em c du,
Em hạnh phc bn chồng
o tm xưa,
Nng thay bởi o hồng
Neo duyn tnh,
Thuyền sang sng...bến lạ

Để lối về,
Hong hn chiều bng ng
Đm trở sầu,
Ngoi hin l rụng rơi
Trong giấc mơ,
Ta cứ ngỡ chn người
Buồn tỉnh giấc,
Xa rồi ... mu hoa tm

SaMạc

Đy l một đặc dạng của thơ thất ngn tứ tuyệt, đặc biệt chỉ dng thanh bằng, tạo nn m điệu lạ .


Ngy Xưa Dư m...

Ta nhn ma thu qua bao năm
Thăng trầm đời ta nơi xa xăm
Chưa lần về qu ta mong thăm
Tm tnh ngy xưa bao dư m

Xa rồi tha hương ta lang thang
V đời sinh nhai i gian nan
Ddm ngy ưu tư hay min man
Bao trm sầu đng trong khng gian

Hơn mươi năm qua như my tri
Xa nh xa qu tim đơn ci
Mơ về dng sng xưa xa xi
Con đ ngy nao đưa em ti

i người ti yu nay phương nao
Mơ hoi hnh em trong thanh tao
Yu người tnh ti trong hư hao
Bao ngy tương tư ti xanh xao

No ngờ tnh yu bay xa mau
Em đnh sang sng, ti lao đao
Bn chồng em vui, ti buồn đau
Lời thề năm xưa em qun sao ???

Thi th tnh ta chia hai phương
Chung tnh m chi thm th lương
m tnh mnh ti mang sầu vương
Chn tnh vo tim qun đau thương

By giờ cn chăng ring mnh ta
Ddm về buồn tnh cơn mưa sa
Ta nhn ma thu tri nhanh qua
Ddu ngờ đời ị.. bao phong ba

SaMạc at http://www.vsachat.com/

Theo như Pham Doanh biết th chữ cuối trong thơ Lục Bt phải l thanh bằng.
Cc ngoại lệ chỉ p dụng cho cc chữ trong cu thị Th dụ :

Gi đưa bụi chuối sau h
Anh m vợ b bỏ bề con thơ
Con thơ tay ẳm tay bồng
Tay dắt mẹ chồng, đầu đội thng bng.

Trong cu cuối bi trn ba chữ dắt, chồng, đội đều c thanh ngược với thng lệ

Trắc bằng trắc thay v bằng trắc bằng.

Nếu thật theo đng luật bằng trắc th phải l


Con thơ tay ẳm tay bồng
Thng bng đầu đội, mẹ chồng dắt taỵ


nhưng lại nghe khng hay bằng. Đy l một điển hnh cho sự ph luật m hay hơn giữ luật .

Vi nhận định về cch đối cu trong thơ Đường Luật.

C những kiến cho rằng 2 cặp cu 3,4 v 5,6 của thơ Đường Luật phải đối một cch tuyệt đối, nghĩa l từng chữ cu trn thuộc tự loại no th chữ cng vị tr trong cu dưới cũng phải đng tự loại đ.

Nhiều tc giả ch trọng qu nhiều vo hnh thức đối của thơ Đường nn g từng chữ miễn sao cho đng luật hiểu theo ci nhn chật hẹp, nn viết những cu đối thật chặt chẽ về hnh thức m trống rỗng về nội dung cũng như gượng p trong cch dng chữ.

Họ c thể cho những cu như sau l hay v chỉnh trong vấn đề đối:

Chng trai trước cửa đứng lau xe
C gi sau sn ngồi rửa bt

Đối trong thơ Đường Luật l đối trước tin rồi mới đến đối tự loại. V đối từng cụm từ chứ khng phải từng chữ. tưởng ngho nn, chữ dng th thiển th d c đối chỉnh cch mấy cũng khng c cht gi trị no, loại Đường Luật nặng về hnh thức ny giống như 1 chiếc hộp gỗ thật vung vức thật thẳng gc cạnh nhưng gỗ l gỗ tạp v chứa đựng trong lng n nội dung ngho nn. Sao bằng được một chiếc hộp gỗ gc cạnh c thể khng thẳng hon ton nhưng l gỗ qu v chứa đựng mn hay vật lạ.

Ngay cả trước đy hơn một thế kỷ cc nh Nho nổi tiếng như Tam Nguyn Yn Đổ Nguyễn Khuyến sống trong thời đại từ chương, g b về luật thơ, đi thi chỉ cần sai một cht l hỏng m cụ đậu đầu cả 3 kỳ thi Hương, Hội v Đnh. Bậc Trạng Nguyn như thế m cn khng cố chấp về luật đối trong thơ ĐL th chng ta trong quan niệm phng khong ngy nay lại cố bm vo từng chữ hay sao. C khi cn bắt lỗi l trạng từ chỉ thời gian khng đi với trạng từ chỉ khng gian, 1 cu l cu hỏi th cu kia cũng phải l cu hỏi.

Sau đy l cc th dụ của bất chấp luật đối cứng ngắc của Yn Đổ Nguyễn Khuyến, ng bất chấp chứ khng phải ng khng biết luật.

Thu Vịnh

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,
Cần trc lơ phơ gi hắt hiu.
Nước biếc trng như tầng khi phủ
Song thưa để mặc nh trăng vo.
Mấy chm trước giậu hoa năm ngoi,
Một tiếng trn khng ngỗng nước no ?
Nhn hứng cũng vừa toan cất bt,
Nghĩ ra lại thẹn với ng Đo.


Với những kiến chấp n th năm ngoi, khng đối với nước no ?

"flower of yesteryear" khng đối với "goose of which country"?



Thu Điếu

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền cu b tẻo teo.
Sng biếc theo ln hơi gợn t,
L vng trước gi sẽ đưa vo.
Tầng my lơ lửng trời xanh ngắt,
Ng trc quanh co khch vắng teo,
Tựa gối, bung cần lu chẳng được.
C đu đớp động dưới chn bo.


Nếu hơi trong danh từ kp (ln hơi) th khc với sẽ l trạng từ, cn nếu hơi l trạng từ để đối th chữ ln đứng trơ trọi.
R rng ở đy l đấu , đối cả cu chứ khng phải từng chữ.



Tự Thuật

Thng ngy thấm thot tựa chim bay,
ng ngẫm mnh ng, nghĩ cũng hay.
Tc bạc bao giờ khng biết nhỉ ?
Răng long ngy trước hy cn đy.
Cu thơ được chửa, thưa rằng được,
Chn rượu say rồi, ni chửa say.
Kẻ ở trn đời lo lắng cả,
Nghĩ ra ng sợ ci ng ny.


Tương tự như thế ngay cả 2 cụm từ mu xanh ở trn cũng khng cng tự loại đừng ni g từng chữ trong n.

Vịnh Tiến Sĩ Giấy

R ch hoa man (1) kho vẽ tr,
Bỡn ng m lại dứ thằng cu.
My ru mặt đ chừng bao tuổi,
Giấy m nh bay đng mấy xu ?
Bn tiếng mua danh thy lũ trẻ,
Bảng vng bia đ vẫn nghn thu.
Hỏi ai muốn ước cho con chu,
Nghĩ lại đời xưa mấy kiếp tu.


V dụ ny cng cho thấy ci "khng đối" theo như những lập trường cố chấp, Bn v mua trong cu trn l động từ cn Bảng v bia l danh từ; ngay cả tiếng v danh l danh từ cũng khng đối với vng v đ l tĩnh từ. Nhưng đối l đối cả , cả cu chứ lm sao m Nguyễn Khuyến khng biết luật được. Ci luật m người ta khăng khăng bm vo chỉ l ci cố chấp v lối thi. Dĩ nhin l nếu mnh muốn đối tuyệt đối th cũng khng sao, nhưng mang lập trường đ m ph bnh thơ người khc một cch hm hồ th thật l thiển cận biết bao.

Ở đy khng phải l người khng lm nổi cu đối nn nguỵ biện, chỉ l thấy những người học được một số luật rồi bm vo đ coi như l kinh điển tuyệt đối đng l biết một m chẳng biết hai. Chnh họ l những người hay sửa sai v ch bai người khc l lm thơ sai luật v đối khng chỉnh.

Khng phải chỉ mnh Nguyễn Khuyến mới "thất luật", 2 cu sau đy của T Xương cũng sẽ khng lm vừa lng cc vị bảo hong hơn vua:



Ch cha ch cht khua giy dp,
en thủi đen thui cũng lụa l.

Khua l động từ c đi với cũng l trạng từ khng? Thưa được v
đối , đối cu m hay th từng chữ một khng cần đng.

Ra đường đng gi người trinh thục
Trong bụng sao m những gi trăng,

Người v những trong con mắt của người cố chấp th chắc chắn l khng đối rồi.

V hy đọc Nguyễn cng Trứ

Tự cao

Trời đất cho ta một ci ti
Giắt lưng dnh để thng ngy chơi
Dở duyn với rượu khn từng chn
Trt nợ lm thơ phải thuộc bi
Cờ sẵn bn son xe ngựa đ
n cn phiếm trc tnh tnh đy
Ai say ai tỉnh ai thua được
Ta mặc ta m ai mặc ai

Nguyễn Cng Trứ


Cả hai cặp 3,4 v 5,6 đều khng đối từng chữ . Nếu khăng khăng th ho Nguyễn cng Trứ khng biết luật sao ?, "từng chn" chắc chắn khng đối với "thuộc bi" v "xe ngựa" khng cng tự loại với "tnh tnh" , đ l chưa kể "với" versus "lm" . Nh Nho như Nguyễn cng Trứ h lại phạm 3 lần lỗi trong bốn cu hay sao ?

Hay l bi thơ nổi tiếng của vua L Thnh Tng

Đề Miếu B

Nghi ngt đầu ghềnh tỏa khi hương,
Miếu ai như miếu vợ chng Trương.
Ngọn đn dầu tắt đừng nghe trẻ,
Ln nước chi cho lụy đến nng.
Chứng quả c đi vầng nhật nguyệt,
Giải oan chi mượn đến đn trng.
Qua đy mới biết nguồn cơn ấy,
Kh trch chng Trương kho phũ phng...


Chng ta thấy r rng l trong hai cặp đối nhau, khng phải tất cả cc chữ cng vị tr đều cng tự loại cả, (tắt / cho), (đừng / lụy) , (nghe / đến) , (đi / mượn), (vầng / đến) ngay cả (nhật nguyệt / đn trng) hay (trẻ / nng) đều khng đối theo quan niệm cứng ngắt hẹp hi. Nếu bắt lỗi th 4 cu của vua L Thnh Tng trong bi thơ truyền tụng lại đ phạm 6 lỗi. Nh vua l người uyn bc lại đứng đầu một thi đn chẳng lẽ khng biết luật.

Những sự phng khong khng để bị quy luật hạn hẹp của sự đối g b mnh được thấy trong rất nhiều nh thơ cổ xưa v hiện đại.

Những người hay phn xt thơ người khc qua lăng knh đ th chỉ tm xem đối từng chữ m khng thấy được những vần thơ c gi trị.

Tm lại đối l 1 kha cạnh hnh thức của thơ ĐL, m tưởng vần điệu v từ ngữ l những kha cạnh khc. Đng gi một bi thơ ĐL khng phải l trước tin nhn coi từng chữ c đng tự loại hay khng m l m điệu c m đềm thnh tht hay trầm bỗng, tưởng đặc sắc v từ ngữ trong sng hay độc đo v nhất l cả bi thơ c để lại cho người đọc một ấn tượng một rung động no khng, chứ khng lẽ

Ban ngy ch sủa trn đầu phố
Buổi tối mo ku dưới cuối phường

ngy/tối ch/mo sủa/ku trn/dưới phố/phường

lại l đối tuyệt hảo hay sao?

Phạm Doanh