Trở về quê cũ

                                      Tạp ghi của Hai Quẹo

Như quý vị đã biết, Hai tui là dân Trà Vinh chánh hiệu và cũng là nhà quê thứ thiệt cho nên kỳ này tui có ý định rủ mấy bạn trẽ xuống dưới quê chơi cho biết. Chuyện gì chớ kể lại những chuyện đồng ruộng thì hai tui dám nói một câu xanh dờn là đố có ngưòi nào quê hơn thằng này. Xin để dành mấy công chuyện tra cứu và ngâm cú cho qúy cô, quý thầy. Hai tui thì thích rong chơi quên cả học hành từ nhỏ cho nên thích làm tài xế và mê chuyện con nít hơn. Thành thử tui chỉ dám mời các bạn trẽ cùng tôi trở về một thuở xa xưa, sống lại ở một nơi thôn dã yên bình, an lạc nằm trong khung trời cũ Trà Vinh mến yêu của chúng ta ngày nào. Tui sẽ dẫn các bạn tới tận cùng của hoang dã, chỉ cho các bạn những trò chơi ít tốn kém nhứt của trẽ con nhà quê, sống những ngày hồn nhiên thoải mái như những tiên đồng tiên con.Theo cái chương trình như vậy thì hai tui đề nghị như vầy ;

1-      Trước hết nói sơ qua mấy chuyện vui chơi của trẽ con thôn dã

2-      Kế tiếp nói vìa chuyện hái trái cây hoang

3-      Sau hết tui sẽ có vài cái tình cảm riêng tư gởi cho bạn đem vìa Mỹ, Úc..

1. Thú vui chơi thời thơ ấu.

Khác với các bạn ở thị thành, có rất nhiều đồ chơi làm sẳn, tụ hợp nhau vui chơi ở những nơi nhỏ hẹp, cách chơi cũng có vẻ thành và văn minh, các bạn chơi đánh đáo, mổ vách tường, bắn cu li đạn lớn đạn nhỏ, nhảy dây thung vòng đánh sợi, thảy lổ bằng xu cắc, pate bóng bàn, banh bàn banh sân.v.v..; đám con nít quê của hai tui lấy đất bùn làm chuẩn, phương tiện thiên nhiên là gốc và cái địa bàn hoạt động của tụi tui thì rộng vô chừng, ngoài ruộng trong rừng dưới sông trên sóc..

Cái nghề ruột và thường xuyên bốn mùa của Hai tui là bắn chim. Bạn có thể chặt nhánh ổi, nhánh quăng hay nhánh trâm bầu có cái nạng hình chữ Y đem vìa bàu gọt một hồi là có được cái nạng. Kiếm cái ruột xe cũ, cắt 2 sợi bằng ngón tay, dài chừng 4 tấc, một miếng da trái banh bể cắt ra làm bọc vơí vài cọng thung vòng thì bạn sẽ có cái nạng giàn thung. Muốn có cái nạng tốt hơn thì phai��ờ mấy ông thợ mộc bỏ ván vụng cây quăng, cây mù u, cây súng rắn, hoặc cái đọt sừng trâu thì là nhứt xứ. Cái nạng giàn thung là phần cơ hữu, từ đó mới đẻ ra mọi chuyện khác từ ăn cho tới chơi, nó theo mình lúc coi bò, đi học và nhứt là đi kiếm bẻ trái cây hoang trong buội trong rừng. Tối ngày ở trần trùng trục, đi chân không vơí cái quần xà lõn, tui đi lùng khắp nơi, giống như tay thợ săn tí hon chuyên nghiệp. Không có con chim nào được tha (Bây giờ nhớ lại mà tội!). Từ con cò, vịt nước, le le,  bồng bồng, cúm núm cho tới cu, sáo, cưởng, quạ, két, tu hú, bìm bịp, trao trão (bói ca?��bình bác, se sẻ, chim mèo, chim cú, chim cúc ..kể luôn rắn mối, cắc kè, nhong, chồn đèn chồn mướp, sóc, chuột, rắn, rết.., con nào ở trong tầm tác xạ là dứt ngay. Bắn được bất cứ thứ gì cũng nhổ lông, làm ngay tại trận, lác sau quay về nhà thảy nguyên con vô bếp cháu heo hay lò kháp rượu suốt ngày rừng rực than hồng, bất kể nó là con rết, rắn mối, cắc kè, hay chim cu, cứ nướng cho nó vàng lên, gắp ra phủi phủi sạch tro, xé chấm muối ớt ăn một cách xốp dẽo. Con nào cũng ngon, kể cả con rết bự, thịt ngọt dai hơn tép biển, ăn nên thuốc?! Hai tui là tay thiện xạ, thường hể bắn là bắn trúng đầu chớ ít khi trúng mình, vậy mà vẫn chịu thua vài loại chim như cưởng, sáo, quạ, mình vừa đưa nạng lên nhắm là nó hô báo động cho nhau, bay mất. Còn con trao trảo thì đứng trơ trơ như khinh thường địch thủ, đợi khi mình bắn đạn bay gần tới, nó bay né qua một bên rồi bay lại đậu y chổ cũ. Thật là trêu ngươi. Riêng phải nói thêm tui không nở lòng nào bắn con chim dòng dọc khi thấy nó đang làm ổ. Những con chim tí hon, nhỏ hơn chim sẻ, riu ríu cùng nhau đan, bện từng cái tổ coi ngộ lắm, giống chiếc vớ dài mùa đông hay chiếc giày buút cao cổ treo ngược. Chúng bay đi tìm những buội tre mỡ, tre mạnh tông lá dài, tước từng sợi dài nhỏ bằng cọng tăm, tha về khu tập trung, có thể là hàng tre, tàn cây gừa, nơi thường có tổ ong vò vẻ bảo vệ, như cái xóm định cư của chúng, cùng nhau chuẩn bị cho thế hệ kế tiếp, tức đẻ trứng, ấp con. Chỉ xài có cái mỏ, vậy mà tạo được tác phẩm nghệ thuật tuyệt đẹp. Khi con lớn, chim bỏ tổ, đám trẽ móc xuống chơi thoả thích. Từng chùm ổ chim dễ thương treo rãi rác đó đây đối với hai tui là kỳ quan thôn dã. Cái nghề đi săn của tui gắn liền với đất bùn đất sét. Rảnh thì chạy ra đồng móc đất bùn đem vìa vò đạn, viên tròn cở đạn cu li, phải cho thật tròn và đều. Phơi cho khô, để dành. Còn nắn thêm bánh xe đủ cở đủ size, làm xe đẩy xe kéo, dùng lon cá mòi sumaco làm thân xe, loại nào cũng có hơi có kèn, bằng miệng, chạy thật mau tới nơi tới chốn. Ðất sét còn để chơi tu na, nắn tô chén, con chim, nắn con bò, dùng hột cam thảo đất làm mắt, coi rất ngầu. Mùa mưa thì chơi thêm ống thục, bẻ trái bời lời hay ắc ó hoặc trái bố làm đạn bắn nghe lốp bốp như pháo. Ngon hơn thì dùng cổ chai như ống loa để cho nổ lớn và giòn cướp tinh thần địch thủ. Muốn bắn liên thanh thì dùng khúc trúc nhỏ bằng ngón tay gắn thêm vô cái lổ khoét thêm bên hông và chỉ bắn bằng trái bời lời vì nó to đều nhau. Khi dàn trận đánh nhau, đứng cách có hơn mười thước, bị trúng đạn cũng đau điếng chớ không phải chơi.

Ở giồng các bạn có nghe câu hát đưa em:

Chim uyên ăn trái nhản lồng,
Thia thia quen chậu vợ chồng quen hơi.

 Tui nói ở giồng là tại vì ra khỏi Sàigòn, người ta kêu trái chùm bao thay cho nhản lồng và cá lia thia thay vì thia thia. Hai thứ đó là đặc sản của mình, mình cứ kêu theo mình, đừng sửa, nếu sửa mình mất luôn câu hát quá hay. Rõ ràng nhản lồng rất quen thuộc đầy dẫy ở Tràvinh, mấy ông thầy thuốc Nam không bỏ qua trong mọi thang thuốc, được dùng từ rễ, dây cho tới lá. Ðọt thì luột ăn thơm ngon hơn rau, trị mất ngủ. Con nít thì thích giành ăn trái chín với chim, dây mọc đan um tùm dày kín, có thể bò trườn lên buội nó mà lặt không sợ té. Trái nhản lồng tròn, hơi dài giống khuôn mặt trái soan trắng trẻo che giấu sau khăn ren mỏng. Hột chín từa tựa hột é mắc nước, ngọt thơm hấp dẫn, ăn nhiều tốt, không hại. 

Mùa mưa còn đi vớt cá thia thia đem về nuôi. Môn chơi này lắm công phu, từ lúc đi kiếm, coi bọt để biết loại cá, vớt cho khõi vuột, bỏ vô lá môn nước rọng, đem về nuôi chổ không sáng quá, coi chừng thằng lằng ăn cắp câu mất, coi tướng cá sao nó phải lanh lẹ, miệng rộng, cụt đòn, phướng dài, kỳ rộng, đuôi tròn bự  hình cái quạt mo, màu đậm sặc sở, đi vớt lăng quăng, tìm bèo cho ăn, rủ bạn bè cáp độ đá xổ rồi đá thiệt..ui chà mất nhiều công mà sướng lắm các bạn à. Coi bộ không thua mấy ông nuôi gà nòi đá chút nào. Phải nói là mê man, quên học, quên cơm nước, bị má cho ăn đòn hoài cũng đáng đồng tiền bát gạo. Có khi không có đủ chai phải lén ăn cắp chai của bà già, má mình chuyên đặt rượu nuôi heo, đem đi đốt lửa vòng sắt mà cắt, thật tội nghiệp cho mấy cái chai lít trong vắt đáng lẻ đựng rượu cho đẹp, dễ bán, bị hai tui xử trảm hết.

Ngoài những thú vui dài dài như vậy còn thiếu gì trò chơi tuỳ theo mùa, tùy theo chổ. Mưa đầu mùa đi bắt ốc, ếch, cua đồng, bắt cóc, chuột, bù tọt, tắm mưa ở truồng chạy nhòng nhỏng. Mùa khô tắm đìa, bắt cá cạn. Gần Tết thả diều, thả thửng, chuyên ăn cắp cuồn chỉ hiệu cây dù trong tủ bàn máy may của má để có đủ khả năng thi đua diều cao diều thấp. Hai tui mê nhứt là con thững. Những buổi chiều quê êm ả, mây đỏ chồng chất hướng Tây kết hình đồi núi, cung điện, đường xá và cỏ cây..tất cả cùng một màu đỏ tươi, lộng lẩy, óng ánh mà tui cứ ngỡ là Tây Phương cự lạc nằm ở đó, có những con thững lưng trời, tầm tư khoan thai giũ đuôi phượng hoàng như đang bay về cõi ấy. Tập tục cho rằng, sau mùa lúa, đồng bào mình thả thững lên trời, như cái kiểu đưa ông táo, để báo cáo quốc thái dân an và cầu xin cho được mùa năm tới. Nghe tiếng lưởi văn mà tui cứ tưởng con thững đang trò chuyện với tiên, ước gì mình được nằm trên lưng thững ở trển để tối tối mình sẽ gặp tiên coi tiên ra làm sao. Giấc mơ cũng từng thành mộng chiêm bao khi ngủ. Tui mê. Và tui làm con thững mình ên. Không phải là những con thững có đôi cánh rộng 2,3 thước, đuôi dài 4,5 chục thước kiểu của người lớn, cái của tui cánh ngang chừng 1 thước rưởi, cũng có lưởi văn, cũng thả bằng dây chì. Tui kiếm cọng mây gióng khô, vót cho mỏng, cào cho bóng, tẩm vôi một đêm, rồi đánh bóng lại, thoa lên lới sáp, dùng chỉ tơ tầm căng lên cái cần y như cây cung. Nó cũng kêu tầm tư tích từ.. được 4,5 âm. Theo sau là những buổi chiều nắng đỏ trên cánh đồng bao la trước nhà, tui cũng lên tiên. Nhưng vì số dây quá ngắn, tui không dám để nó ở đêm trên trời. Từ thời chiến tranh con thững sợ bôm đạn, bay mất, hẹn khi con người no ấm yên bình sẽ trở lại, giờ này vẫn ở với Ngọc hoàng, không thèm xuống. Cánh đồng ruộng khô còn nhiều trò chơi, như đá banh, dùng trái bưởi non hay bện rơm thành cục tròn làm banh, đánh trõng ( đánh hu) với con trõng dài tấc hai, vít táng lòn trôn chặt cu.. đủ kiểu. Con nít quê cũng chơi phá quan, cò cò, bắt tù binh. Tui thì ưa đi lặt hột đào hoang trên cây, gom cất dưới giường ngủ cả thúng, chơi thảy lỗ đả thì đem sắp lớp nướng rơm hay bỏ vô nồi đất bể rang rồi xúm nhau ngồi đập ăn miệng dính than đen thui. Mùa đạp lúa, đêm trăng chơi vật lộn, trốn kiếm trong mấy đống rơm cao như cái nhà, vừa sảy xong, chưa kịp chất lên cây chánh, ngứa sót hết sức mà thích thú ghê vì thỉnh thoảng được vật mấy con nhỏ dễ thương, ôm nó một cục, té lăn trong đống rơm mềm như nệm mút. Mới 9,10 tuổi mà đã dộm dộm muốn hư rồi?! Tết đốt pháo bằng khi đá, dùng ống tre làm súng cối thục vang rền đầu trên xóm dưới. Muốn làm cà nông thì kiếm cây su đủ cụt ngọn hay tre mạnh tông già và bự, bắn một cái khiến bà chị đang vớt bánh tét có thể giực mình làm rớt bánh không hay. Sau tiết thanh minh thì bắt bù rầy (bọ rầy), rung cây ban ngày, đi moi hang, hay un khói cứt bò khô buổi chiều, bay tè tè đen trời��ấy chổi rán hay tàu cau đập rớt lịt bịt, cười la om sòm, bắt cả thùng thiếc cũng được, làm máy bay bằng cây điên điểng, xe bằng dây chì, xe một cầu, hai cầu với 2 con bù rầy chạy đua.v.v.Thích thì nướng ăn chơi, còn đem dồn đậu phọng rang ăn ngon béo như dế cơm. Thôi thì biết bao nhiêu mà kể, trò chơi của con nít nhà quê, kể tới quang năm cũng hổng hết.. Hai tui phải xin tạm gác phần này lại, để cái mà mình chuyễn mục qua chuyện ăn chơi.

2. Ăn chơi của trẻ con nông thôn.

Ăn chơi đây là ăn để mà chơi, đụng đâu ăn đó, gặp gì ăn nấy. Trà Vinh là xứ của màu xanh, đi đâu cũng thấy cây cỏ tốt tươi xanh mịt. Trái cây dư thừa, cam quýt mận xoài ổi bưởi..ngập bờ đìa, nhưng nó có vẻ quen thuộc quá, ăn riết cũng sanh nhàm. Hai tui bèn tìm của lạ. Sau đây tui xin kể vài loại trái cây hoang mà tui nghỉ chắc sẽ lạ đối với nhiều người, nhứt là các bạn trẻ không sanh ở Việt Nam.

Trước tiên xin nói sơ qua vài thứ trái thông thường. Tuổi Thân con khỉ ăn bần. Cây bần mọc từ biển lên tới phố Trà Vinh, ai cũng biết và nhiều người từng nếm qua. Bần có nhiều loại tùy theo hình dáng, cở lớn nhỏ, mà đặt tên như bần ổi, bần sẻ, bần dĩa, hết thảy nó giống giống củ hành tây dẹp lép, cái núm no nhọn tim, coi đẹp hơn trái hồng tươi. Trái chín vừa thì kêu bần cám. Còn trái chín hung thì hổng biết kêu làm sao, chỉ biết nó chua té ...nước mắt, nhưng mà bẻ đem nấu canh chua cá út hay lươn lịch thì ngon chưa từng. Lá bần đẹp láng, cuống màu đỏ tươi, cành thưa, nắng xuyên qua óng ánh. Trái bần càng đẹp hơn, chùm chùm đong đưa trong gió thấy vui mắt phát thèm. Trái sống sống thường thích chơi với mắm ruốc hay muối ớt, ăn phải cắn luôn hột cho đở chua. Trái chín thì thích chơi với Hai tui, tui ôm ắp, như kiểu nâng niu trái thị rớt bị bà già, có khi đem vô mùng hôn hít đủ kiểu, lúc nào nó cũng thơm phức dễ thương, nhưng thú thiệt hôn rất nhiều mà chẳng dám cắn bao nhiêu. Cũng tại vì cái tội em chua quá xá cở như đã nói. Cây bần có nhiều lọai rễ. Cái rễ chìm dưới đất bùn thì hổng nói gì. Nhưng rễ lồi mọc chỉa lên trời như bàn chong mới rắc rối. Ông bà mình kiêng cử kêu cái của nam giới đực rựa bằng tên tộc mà lại lấy chữ đó để kêu rễ bần  ngỗng lên thẳng tưng đó một cách tự nhiên và tỉnh bơ. Nhánh bần giòn, trên cây có nhiều kiếng vàng, leo cây thì thích thật, nhưng leo bần phải khéo và nhanh không thôi té xuống chùm ô rô hay đám rễ bàn chong của nó thì mất vui. Trà Vinh có một xóm gần Vàm tên là Bần Xà, ở đó xưa chỉ có dừa nước, giờ không biết ra sao.

Mời các bạn tiếp tục theo tui, lội ra mấy con giồng hoang kiếm hái trăm. Các banó nghe mấy đứa con nít hát vè không:

Trời mưa lâm râm.
Cây trăm có trái.
Con gái có chồng.
Ðàn ông có vợ.
Ðàn bà có con.

Trời đất đang chuyễn mình sang mùa, người lớn thì bức rức tưng tưng, trái trăm căng nhựa đổi màu để chín, con nít thì cũng lâng lâng thích đi hoang. Ðất Trà Vinh có nhiều trăm lắm. Có con giồng nằm cặp xã Bình Tân- Nhị Trường mang cái tên là Giồng Trăm (Phnô Prịn theo tiếng Khmer). Bạn sẽ say mê mấy cây trăm mọc dài dài nối tiếp nhau, oằn sai những chùm trái tím ngắt, gật gù nhỡn nhơ như mời gọi, cao thấp lớn nhỏ đủ loại, có thể đứng dưới đất thò tay bẻ hay leo lên cây ngồi ăn đả thèm, cho tới khi nào xót ruột thì thôi. Quả thật cái màu tím hấp dẫn của nó không phụ lòng bạn đâu. Tuốt thử một bụm trăm nút áo, bỏ vô miệng ngộm ngoạm thì phải biết, nước ngọt tươm ra đầy miệng, thanh thanh và hơi chát chát, nuốt ực một cái, rồi từ từ lừa từng hột nhỏ như hột tiêu sọ phun ra phèo phèo. Trên đầu đàn chim sáo cũng đang im lặng thưởng thức như bạn. Hai tui thường thích leo lên cây ngồi, vừa ăn vừa rình bắn chim. Cây trăm có nhiều loại như trăm trâu trái dài hơn lóng tay, trăm cơm trái tròn nhỏ như trái cơm nguội, trăm nút áo dẹp như sê-ry. Ăn nhiều thì khỏi cần nhuộm răng, nó cũng tím đen và tím cả bờ môi. Trái trăm ngâm nước muối ăn ngọt mà ít bị thâm môi hơn.

Trên đường đi học về, chợt thấy một thảm màu vàng gồm toàn trái bù hút chín rụng phủ đầy gốc cây thì khó mà bước thêm. Nhìn lên cây, ôi thôi những chùm trái xanh vàng chằng chịt nặng chĩu ôm sát cành  làm không khỏi mắc tức cười và tội nghiệp cho cái cây gì mà cả mô, nhánh nhỏ xíu mà ôm đồm quá sức. Trái gì mà trái. Phải chi nó ăn ngon chắc không còn. Trái tròn vo bằng trái quít, trái cam, vàng lườm, bóng lưởng thấy bắt muốn cắn. Ném một khúc cây khô vô bất cứ nhánh nào, trái rụng lịt bịt. Lấy ngón tay cái bấm mạnh, lột vỏ ra, thịt cũng vàng, từng múi như măng cục, cạp chưa hết lại bỏ, làm tăng thêm màu vàng cho gốc cây. Có thể ăn bằng cách đập cho nó dập nát cả mình mẩy, vắt cho ráo, cạp luôn vỏ thì nó bớt chua và ngon hơn. Nấu canh chua thì tuyệt. Nó có vị ngọt ngọt chớ không chua lắm. Cây bù hút rất dai, nhánh ngang chàng, lá bự mướt, rậm um tùm mát rượi, cho nên tui rất thích leo lên tới ngọn ngồi chơi, không sợ té, lặt trái phá chơi rồi bỏ��a nước ngoài thấy người ta sấy khô đem xuất khẩu thì mình mới biết tiếc, biết bù hút cũng là trái quý?

Những ngày nắng gắt chui vô mấy buội rậm, rừng cây, lục lạo tìm bắt cưởng con hay sáo con có ổ trong bọng cây để đem về nuôi cho nó nói chuyện, nạng giàn thung bên mình, là dịp khám phá thêm những điều vừa hồi hộp vừa hấp dẫn. Con rắn lục trên đầu. Con chim ụt lỏ mắt trao tráo đậu ngang tầm mắt, thấy mà nổi ốc. Lui ra, bắn caí bịt vô ức, nó tỉnh bơ bay mất. Con sóc đang chuyền cành. Con tu hú đạo tặc vừa chui ra khỏi ổ cưởng vổ cánh vừa bay vừa kêu la ngạo nghể. Nghề của tu hú là ăn trứng sáo hay cưởng rồi đẻ trứng của nó lại cho mấy con kia ắp. Phải bỏ công theo dõi từ đầu mới hy vọng bắt được cưởng con. Mình trần chân không suốt ngày cho tới lúc tối lên giường hai chân phủi phủi chung vô mùng, thì không làm sao tránh được nạn tai. Khi thì bị rắn cắn chạy vìa làm phiền Mịa Kim, ông thầy hàng xóm. Con rết cắn, chạy móc họng con gà mái đang ắp lấy nước miếng thoa hết nhức liền. Mủ trùng ăn chưn ngứa một cách kỳ lạ, nhõ đèn cầy hổng ăn thua, lấy cục than hồng chích vô, phồng lên, lể nặn hết nước là xong. Khi thì đạp miển chai đứt chưn, nhai chút cỏ mực hay cây vòi voi đắp, hay như thuốc tiên. Ðạp gai đâm sâu gảy ở trong thịt lể không ra, tối móc cức ráy lổ tai nhét vô thêm, sáng hôm sau làm độc sưng mủ, chỉ cần lể nhẹ và nặn một cái thì mủ và gai vọt ra, tiếp tục lội nửa. Chút chút nguy hiểm vậy mà gặp nhiều cái vui, phần lớn là trái cây. Ví dụ như trái vú bò. Nó thuộc loại dây leo, lá giống y lá vú sữa, bụng xanh lưng xám, nhưng lưng nó có lông nhiều hơn. Trái chùm như nho, hình giống trái trăm trâu, đúng hơn nó giống cái núm vú của con bò cái mới sanh, chín màu đỏ cam, bên ngoài là thịt ngọt thơm và có chút vị the, hột cũng như hột trăm, ăn nhiều muốn say, không hề gì, cứ việc ăn đả thôi. Kế đến là trái mắm. Xin đừng tưởng lầm cây mắm làm củi ở rừng nước mặn Long Toàn. Ðây là lọai cây bò, nó không có râu vòi để leo, nhưng vì thân nhỏ cho nên nó phải sống trong buội rậm để có chổ nươn tựa, mình có gai dài lưa thưa không bén và dày đặc như cây ắc ó. Trái mắm chín thì màu tím đậm y như trái passion fruit, thịt cũng vậy luôn, đầy cứng, ngọt lạ và thơm thơm mùi mắm. Có lọai dây leo nửa mọc nhiều trong rậm là Nho rừng. Không cần tả hình dáng vì nó không khác gì nho farm. Chỉ có cái là nó chua, không biết cách ăn sẽ bị ngứa miệng. Trái chín chỉ là hột không, con nít không khoái bằng trái sống ăn với muối ớt. Ðể cho bớt ngứa, trước khi hái phải lặt bỏ cái râu xoắn như lò so. Những chùm sai trái, cả kí lô, treo lủng lẳng dài theo thân, đẹp làm sao, hái cho nhiều, ăn không xuể, đem vìa nấu canh chua hoặc chơi nhà chòi. Cọng nho non, mới lú vài tấc như măng, ngắc lột vỏ ăn, chua chua ngọt ngọt, nói nghe muốn chảy nước miếng. Nhắc tới đây tui nhớ tới cây dâu rừng, không đợi mùa trái, cứ lựa nhánh xanh, kéo xuống, kê miệng vô cạp cạp cái vỏ non, nhai giòn rụm, cũng chua chua ngọt ngọt. Ðụng gì ăn nấy mà! Nếu cho tui đóng phim The killing field thì coi bộ đạt hơn cái ông bác sĩ chỉ dám bắt con nhái thôi. Nhưng chưa hết đâu, mời bạn theo tui rong chơi ngoài lộ cái. 

Nắng xuân hồng rực rỡ, trên con đường quê vắng vẻ nhưng rộn rã niềm vui vì có bầy chuồn chuồn vàng đỏ, có đàn bướm sặc sở đủ màu vờn lượn, lúc đậu lúc bay, đám con nít cứ rượt con này tới con kia, muốn quên là mình đang cắp sách đến trường. Con gái thích bắt bướm. Tui thích chuồn chuồn. Bắt hụt một con vừa đáp trên đám bông ổi tàu, sẳn tay chúm lấy chùm bông nhỏ xíu, bức ra đưa lên miệng mút nghe chíp chíp. Hết giành ăn trái với chim thì giành hút mật hoa với bướm với ong. Tui vẫn thích bông ác ó, nhuỵ ngọt như mật, mùi nó thơm như nước hoa immortel. Dọc đường ổi tàu rất nhiều, tuốt một chùm trái nho nhỏ như hột tiêu, vừa chín tím, ngửa lòng tay ra thổi thổi cho bay mày, bỏ ót vô miệng nhai ngổm ngoảm, nghe ngọt ngọt chát chát. Trái sum bua cũng không từ. Hái vài chùm, vừa đi vừa tét đôi, lảy hột non nhỏ như hột dưa hấu giồng, ụp vô miệng một bụm, nhai nghe ngọt béo hơn hột điệp non. Còn cái bông điệp bài hát bãi trường của học trò, Mùa phượng rơi rơi.. màu đỏ nên thơ, cũng bị hai tui sực luôn. Giòn giòn, ngọt ngọt và thơm lắm bạn ạ. Dừng chân dưới bóng mát cây da, thì cũng ăn, luợm mấy trái da chín đỏ tím chim làm rụng đầy trên lá khô, chùi chùi vô áo cho sạch, ăn liền, ngọt và đậm đà hơn sung chín. Trái sống đem về ăn với mắm bò hóc. Trái gừa chín ăn cũng ngon như da. Trên đường đi học, khi thấy ông lục đi tới, tất cả bọn nhỏ lật đật đứng nép vô lề, sắp hàng quì xuống, lạy ông lục ba cái, đứng dậy đợi Lục đưa bàn tay lên trước mặt lẩm bẩm làm phép lành cho rồi tụi này mới tiếp tục giỡn. Gặp người già cả cũng có lễ nghi riêng, đứng qua một bên, khoanh tay cúi đầu rất thắp, vừa xá vừa hỏi, phải hỏi phải nói cho ra lời, tiếng Việt tiếng Khmer đều được hết, chớ không ngậm câm cúi đầu là đủ. Tui đi học vỡ lòng ở chùa Miên trong sóc. Lớp học có 2 dãy bàn, một dành cho học trò Việt, một cho học trò Miên, Chỉ có một ông thầy, có khi do ông lục làm krụ luôn cả hai. Bên này hô a ă â xong tới bên kia hô co kho chô sô nhu. Bên đếm một hai ba bốn năm thì đối lại là muôi pii bây buôn brăm. Có những chiều tan học, ông lục kêu ra sân sắp hàng rồi phát cho mỗi đứa một bụm trái viết. Sân chùa là một vườn cây viết. Trái viết ăn ngọt và thơm hơm sa cô chê, con gái gom hột để chơi đánh búng. Ôi tuổi trẽ của hai tui!  Trên đường về lại tiếp tục vừa đi vừa chơi, hái trái, hái hoa.Trốn trong đám cây to, thường có mấy buội thù lù hết sức khiêm nhường, cao chừng một mét, nhưng trái ngon thơm khác lạ. Khó mà tả trái thù lù, nó như cái bong bóng lá được ghép bằng 4 miếng chụm lại hình nóc chùa, rổng không, bên trong thênh thang chỉ có 1 trái tròn láng bằng trái trứng cá. Bỏ vô miệng cắn nghe cái bốp nhỏ, như trái trứng cá, ngọt ngào nhưng có chút vị thanh thanh. Xứ tui cũng có nhiều cây quăng. Nó thuộc loại cây to, nhánh lá coi hiền hậu, ván quăng đóng tủ bàn trông tưởng cẩm lai, trái quăng cũng rất đẹp, tròn thon, cở trái nhản, sống thì xanh, chín màu tím, da bóng, thấy coi ngon bắt thèm. Vỏ trái quăng y như vỏ trái bòn bon, không cần lột, lấy tay bóp thì lòi ra nguyên cái khối tròn tím lợt hơn, mùi tanh tanh, đầm đìa nước, thịt như nhản, mỏng cơm, dính khắn vô hột cũng bằng hột nhản. Ăn làm sao bây giờ? Ðể ý nước nó dính môi thì ngứa lắm, mở miệng rộng, cắn cho khéo, mút mút rồi nhả bỏ hột. Nó rất ngọt mà ăn như vậy thì phí của. Dùng cái chai hay cái tô, chế vô một chút nước mắm, ừ nước mắm ngon nghen, nặn nó vô đầy chai hay tô rồi húp như húp chè, không còn sợ ngứa, không còn tanh, nó kỵ nước mắm, mà còn ngọt thêm, cứ húp và nuốt trọng nguyên trái tới phát ách thì thôi. Ngon lắm. Ðừng lo, nó vô lọt cửa trước, qua được cửa giửa (hậu vị) thì cũng sẽ chui ra dễ dàng êm ái đằng cửa sau.

Ðến đây chắc đã dài dòng, kể hoài cũng không hết. Ðể rút ngắn chương trình, Hai tui xin nói sơ thêm chút vài loại trái khác như trái duối ngọt thơm, trái me nước (cù quanh) ăn dễ mắc nghẹn, trái trôm hột béo ngậy, trái bứa chua lè, trái còng rang hột thưm phức, trái xiểng (mản cầu rừng hay bình bác), trái gòn non chấm mắm, trái bình bác dây đỏ lòm, trái sung trái ngái chác ngầm, trái giác nấu canh chua, trái súng rắn hột đỏ rang rất thơm, trái xương rồng nọc trụ thanh long lạt xèo, v.v..Và xin tạm ngưng mục này nơi đây để mà chuyễn sang chuyện khác.

Với bấy nhiêu điều vừa nói chắc các bạn cũng cảm thấy đã đi tới tận cùng của hoang dại, cái hoang dại mà hai tui đã đi qua từ thời thơ ấu. Ðây mới chỉ là một phần rất nhỏ, một khía cạnh rất hẹp hướng về một số trái cây hoang của đồng ruộng Trà Vinh. Nếp sinh hoạt nộng thôn còn nhiều điều phong phú, bao la và thú vị lắm, mời các bạn nào ở quê như tui dùm phụ kể cho bà con nghe chơi. Ðọc xong phần trên, chắc không ít bà con muốn biết là tui kể chuyện ở đâu vậy cà, quê của tui ở chổ nào. Thì cũng xin thưa không dấu diếm. Tui sanh ở sóc Prêy voạ, gần Phnô Prang và Prêy Prasath, từng học ở Kompong Katum thuộc sroc Phnô Ðaat, lên Kompong Thưm ở Kompong Sai học tiếp. Sau đó đi xa tới tỉnh Psa Ðẹtt và Caltho, sau cùng tới Prêy Kôr học để ra đời. Ði làm tận vùng cao thuộc tỉnh Ptuikuô, sau cùng về vùng Sla Samrach giáp giới với tỉnh Prêy Vẹng. Nếu quý vị nào chưa có đủ hoà đồng để hiểu thì xin hỏi Ông Pề hai Xiều hoặc Krụ Chệch hay mấy Úm, mấy Tĩa ở Bà Dam, Phnô Chạch, Batt Krama thì được đả thông ngay. 

3.- Chút tình gởi Bạn.

Các bạn ơi, tui được sanh ra và lớn lên ở nhà quê, sống và ăn hết sức bậy bạ như vậy mà sao đi đâu tui cũng nhớ, như nhớ cõi tiên từ kiếp trước. Chắc là mấy thứ thấy ghê thấy gớm đó đã góp phần tạo nên xương máu của tui khiến tâm hồn tui đã đâm rể rất sâu, bám rất chặc vào mảnh đất quê nơi chôn nhao cắt rún nhỏ bé đó như rể cây dầu lớn cổ thụ. Nhiều lúc tui tự hào là mình nhờ sống ở quê mà có lòng thương mến quê hương hết mình hết mẩy, chớ nếu chỉ sống ở thành không thì phố xá sẽ ngăn cản tầm mắt, che chắn con tim, tình cảm ít khi nào tràn lan như tuổi mười bảy nước chảy khỏi bờ.Cuộc sống và cảnh vật thôn dã là thứ phân đất phì nhiêu cho mầm tình cảm con người!Vậy mà mình phải xa nhà cho thân già èo ọt.

Thiệt hổng biết tại sao mình bỏ xứ ra đi?  Mà nếu mình hổng chịu đi thì biết đâu chừng đã chết vì bịnh vì đói vì buồn, không thôi thì cũng hóa điên từ lâu. Nhìn cho kỷ cho sâu, có lẻ là tại cái thân phận nhược tiểu của đất nước, tại cái vận không may của dân tộc. Các bạn chắc cũng đã từng sống qua thời bình yên, rồi chịu đựng chiến tranh với quỷ sứ đe dọa, từng sống trong địa ngục tù tội vô cớ, khi vất vả vượt biên ướt át hy vọng.  Dù cho cuộc sống mới có đầy đủ tới đâu, sao vẫn cảm thấy mất mác cái gì lớn lắm. Ta cố gắng tìm kiếm lại cái mất mác đó trong quá khứ, lục lọi lại kho tàng kỷ niệm, trở về với tuổi thơ vô tư trong trắng nhứt... Nhưng gẩm thêm chút nửa, ta đã có được cái gì và còn lại thứ gì? Hai tui xin gởi niềm tâm tư khắc khoải đó qua mấy câu văn có vần có điệu sau đây:

Từ đỉnh cao mây núi
Ta xuống học làm người
Sống cõi đời mê muội
Quên cả chốn Bồng Lai.
                                                                      
Quên tích xưa thần thoại,
Phố xá cướp tâm linh,
Tuổi khô, hồn đất nẻ
Khi địa ngục chuyễn mình. 

Ta đi, đền miếu đổ
Tim ẩm nước đại dương,
Ngỡ Thiêng đường trước mặt.
Ðờ đẫn kiếp tha hương.
                                                                                   
Quá nửa đường nhìn lại
Ðời ta vẫn trắng tay,
Trong bồn chồn huyên náo
Ta bổng đếm...từng ngày!

Hai tay dài ngắn lại,
Ta quờ quạng trong đêm
Nghe đất trời hoang vắng
Chỉ sờ đụng con tim

Ta bươi mầm kỷ niệm,
Gieo vào suối nhớ thương
Nở vườn hồng ngập lối
Ðưa ta lại Thiêng Ðường?!

Ta nhìn đời mắt chột,
Lắng tâm, rọi cõi lòng
Trong hố đời sâu thẳm
Ta chợt thấy Hư Không!./.

Bao nhiêu thứ đã không còn. Tuổi già hé lộ cho ta thấy tương lai cũng đi vào hư vô. Nhưng trong hiện tại, chúng ta đang còn. Ta đang có tình gia đình, tình đồng hương, tình bạn. Chỉ còn lại con tim. Ta nên cho nhau, làm cho nhau cái gì đó. Cái tình cảm chân thành giúp ta lúc nào cũng cảm thấy có và còn. Bạn nghỉ sao. Tui chỉ có bây nhiêu để gởi cho bạn. Hẹn gặp lại. Knhum sưm sânkrọp lục krụ, mịa mịnn, oh khunn uang chriêu chrâu tầng oh. Lịa! Tô chèn./. 

Hai Quẹo
Viết từ Úc Châu
Cuối năm Quý Mùi 2003.