Không
thương hiệu, trái cây thua ngay trên sân nhà

Trái cây đồng bằng sông Cửu Long đang thua ngay trên
sân nhà bởi trái cây ngoại nhập tràn ngập thị trường.
Nhận định của giới chuyên môn: Trái cây miền Tây ngon
thì có ngon nhưng không có thương hiệu nên thua kém
mọi bề.
Xây dựng thương hiệu trái cây là chuyện không mới vì
đã được giới chuyên môn đề cập từ nhiều năm nay. Nhưng
đến cuối năm 2004, theo Hiệp hội Trái cây Việt Nam (HHTCVN),
cả vùng sản xuất trái cây của Nam Bộ chỉ mới có được...
năm loại trái có đăng ký thương hiệu là xoài cát Hòa
Lộc, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim (Tiền Giang), bưởi Năm Roi
Hoàng Gia, cam sành Tam Bình (Vĩnh Long) và thanh long
Bình Thuận. Mới đây, HHTCVN lại tuyên bố trong thời
gian tới sẽ tiếp tục xây dựng, phát triển thêm 30 thương
hiệu trái cây để nâng sức cạnh tranh với trái cây các
nước trên thị trường xuất khẩu.
Chủ vườn dửng dưng
Cho đến nay Việt Nam chỉ mới có năm doanh nghiệp và
bốn sản phẩm trái cây có đăng ký bảo hộ thương hiệu
ở nước ngoài, mặc dù Việt Nam từng được nhiều người
ví von là “vương quốc cây ăn trái” với nhiều chủng loại
đặc sắc. Ngay tại ĐBSCL, Bộ Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn, HHTCVN cũng vừa bàn bạc với các địa phương
có diện tích trồng cây ăn trái lớn như Long An, Tiền
Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Đồng Tháp xây dựng mô hình
liên kết sản xuất và tiêu thụ trái cây an toàn trên
diện tích khoảng 200.000 ha. Theo các quan chức của
hiệp hội, đây là một trong những tiền đề để làm cơ sở
xây dựng và phát triển thương hiệu trái cây trong vùng.
Nhưng, trong lúc HHTCVN và các cơ quan có liên quan
đến vấn đề xây dựng thương hiệu trái cây ra sức hô hào
thì các chủ vườn ở miền tây lại có thái độ dửng dưng.
Đề cập đến việc đăng ký thương hiệu, các chủ vườn đều
thổ lộ: “Thủ tục nhiêu khê, rắc rối, chi phí tốn kém,
chờ đợi mỏi mòn và có thương hiệu rồi cũng... chẳng
được gì”. Nhiều chủ vườn dẫn ngay ra một chuyện “thời
sự thương hiệu”: Ông Nguyễn Văn Hóa, chủ nhân thương
hiệu “sầu riêng Chín Hóa” Chợ Lách, Bến Tre sợ người
ta ăn cắp tên giống sầu riêng đặc sản của mình nên năm
2002 vội vàng lập thủ tục đăng ký nhãn hiệu hàng hóa
độc quyền.
Chỗ nào cũng “sầu riêng Chín Hóa”
Tốn một mớ tiền, dài cổ chờ đợi chín tháng trời để hồ
sơ đi từ Chợ Lách ra Hà Nội, đến tháng 5-2003 ông Chín
Hóa mới được Cục Sở hữu Công nghiệp (Bộ KH-CN) cấp giấy
chứng nhận đăng ký độc quyền nhãn hiệu hàng hóa “sầu
riêng Chín Hóa”. Có được tấm giấy chứng nhận độc quyền
trong tay, ông Chín Hóa cứ đinh ninh từ nay sẽ an tâm
làm ăn. Chẳng ngờ ngó đi ngó lại thị trường cây giống
chỗ nào cũng thấy bày bán “sầu riêng Chín Hóa” mà không
rõ nguồn gốc xuất xứ. Khiếu nại ở đâu, ai xử, xử như
thế nào... là những vấn đề mà ông Chín Hóa đau đầu nên
đành để mặc cho mấy tay gian thương tung hoành.
Nói về vấn đề này, ông Ngô Kỷ, Phó trưởng Phòng Quản
lý Khoa học và Công nghệ (Sở KH-CN Tiền Giang), nhìn
nhận: “ Hiện nay quy trình đăng ký nhãn hiệu hàng hóa
đã đơn giản rất nhiều. Các cá nhân muốn đăng ký nhãn
hiệu hàng hóa chỉ cần nộp giấy phép kinh doanh, mẫu
mã nhãn hiệu, mẫu biểu tượng, lệ phí và yên tâm... chờ.
Thời gian trung bình từ khi nhận đăng ký đến khi cấp
giấy chứng nhận là chín tháng, đã giảm được ba tháng
so với những năm trước. Sở dĩ lâu như vậy là do Cục
Sở hữu Công nghiệp cần phải có thời gian rà soát xem
nhãn hiệu này đã có ai đăng ký hay chưa”. Tuy nhiên,
theo ông Kỷ thời gian chín tháng cho việc xét cấp một
nhãn hiệu hàng hóa cũng còn nhanh hơn so với thời gian
lập thủ tục xét cấp tên gọi xuất xứ hàng hóa. Những
trường hợp xem xét chứng nhận tên gọi xuất xứ hàng hóa
phải mất nhiều năm là chuyện thường vì thủ tục rất nhiêu
khê: lập bản đồ diện tích tự nhiên,vùng địa lý, dân
số trong vùng, sản lượng hàng hóa; mô tả hình dáng,
kích thước, màu sắc, chất lượng sản phẩm...
Sản xuất manh mún, làm sao cạnh tranh?
Trong lúc HHTCVN đang tất bật vì chuyện thương hiệu
thì các nhà khoa học về cây ăn trái lại không khỏi băn
khoăn.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam cho
biết: ĐBSCL đang có hơn 250.000 ha vườn cây ăn trái,
tổng sản lượng hằng năm gần năm triệu tấn quả các loại,
trong đó không thiếu những chủng loại thuộc hàng đặc
sản như xoài cát Hòa Lộc, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, măng
cụt, sầu riêng, bưởi... Nhưng hiện nay người tiêu dùng
lại khoái chọn mua xoài, cóc, sầu riêng, măng cụt...
của Thái Lan hơn trái cây đặc sản nội địa. Vì sao? Trái
cây đặc sản của miền tây ngon nhưng...hiếm quá nên giá
rất cao, người tiêu dùng quay lưng là điều tất yếu.
Kỳ cục hơn, mang tiếng là vùng chuyên canh trái cây
lớn nhất nước nhưng khách hàng đến bất kỳ chợ trái cây
đầu mối nào trong khu vực hỏi mua cùng lúc 100 kg xoài
Hòa Lộc hoặc 100 trái bưởi da xanh thì đều nhận được
cái... lắc đầu của người bán. Nhiều chuyên gia cho rằng
“Sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, chất lượng kém, cung không
đủ cầu, giá cả trên trời như vậy thì cạnh tranh với
ai, làm sao xây dựng thương hiệu?”.
Không có vùng chuyên canh: Lợi ít, hại nhiều
Muốn xây dựng thương hiệu trái cây mạnh thì trước hết
cần phải quy hoạch được những vùng chuyên canh lớn,
đủ năng lực sản xuất trái cây hàng hóa cung ứng cho
thị trường. Vấn đề này đã được Viện Cây ăn quả đề xuất
với các tỉnh từ năm 1998 nhưng đến nay đã bảy năm trôi
qua mà tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ vẫn không
thay đổi. Ngành nông nghiệp các tỉnh cứ nại lý do: Phải
có thị trường tiêu thụ ổn định trước mới xây dựng vùng
chuyên canh sau; trong khi các nhà khoa học lại cho
rằng thị trường không thiếu, chỉ thiếu trái cây số lượng
nhiều và chất lượng cao. Dù không phản bác nhưng các
nhà khoa học về cây ăn trái đã cảnh báo: Việc ồ ạt xây
dựng thương hiệu trái cây kiểu “chạy theo phong trào”
trong lúc chưa xây dựng được vùng chuyên canh sản xuất
hàng hóa tập trung với chất lượng cao sẽ lợi ít, hại
nhiều.
Người lao động
|