|
Cây trái tiến kinh
Suốt thời gian vua chúa cầm quyền, đóng đô tại Huế,
các địa phương đều phải tiến về kinh những của ngon,
vật lạ đặc biệt của địa phương mình. Việc tiến các phẩm
vật quý giá không diễn ra thường xuyên mà chỉ vào các
dịp lễ lớn như: lễ tế Nam Giao, lễ hưởng ở nhà Thái
miếu, Tết Vạn thọ, các tết Chinh đán, Ðoan dương, Trung
thu, Trùng dương... Các quan địa phương phải chọn những
phẩm vật ngon, tốt xếp vào trong sọt, niêm phong, giao
cho trạm phái đệ đi làm sao đến kinh đô một, hai ngày
trước dịp lễ. Nếu năm nào thời tiết sớm muộn khác nhau,
trái cây yêu cầu chưa chín kịp thì địa phương phải tư
bộ ngay để tâu lên vua, chuẩn miễn cho khỏi phải cống
bổ sung.
Trong danh sách các thứ cây trái, phẩm vật tiến kinh,
thấy có các thứ sau đây:
- Gạo mới và hoa quả ở hạt Thừa Thiên
- Dừa của hai tỉnh Vĩnh Long và Ðịnh Tường
- Xoài của tỉnh Phú Yên
- Chanh của tỉnh Bình Ðịnh
- Chanh và trái bòn bon của tỉnh Quảng Nam
- Dưa hấu, bột Hoàng tinh, thịt Cửu Khổng khô (một loại
hải sản). Tương đậu, rượu dâu ở tỉnh Quảng Bình
- Cam đường ở Thanh Hóa
- Quả vải ở Hà Nội
- Mắm rươi ở tỉnh Ninh Bình và Nam Ðịnh
- Trái lê ở tỉnh Cao Bằng
- Tuyết lê ở tỉnh Tuyên Quang
Về việc tiến dâng thổ sản của địa phương, sách Khâm
định Ðại Nam hội điển sự lệ ghi việc dân Thừa Thiên
tiến thóc nếp vào cung vua như sau:
"Hàng năm xuân thu hai mùa khi lúa chín, dân
hạt huyện ở kinh chọn lấy thóc nếp mới gặt hoặc thóc
tám cánh, xay ra gạo trắng tốt thơm, viên tri huyện
cho đóng hộp đựng vào, dán giấy đỏ viết 4 chữ "giải
tỏ lòng thành", trên phủ cái khăn, và đem hai cái
lọng đỏ, sức dân khiêng những cái hộp, viên huyện ấy
mặc mũ áo, dẫn kỳ lão thuộc hạt, một người đủ ngũ đại,
4, 5 người đủ áo khăn, lần lượt theo đi, đến trước Ngọ
Môn, quân biền binh canh cửa một mặt chuyển báo cho
thị vệ biết, một mặt đặt một cái hương án, hai cái tán
vàng, đặt cái bàn sơn son bên nam hương án, đặt các
cái hộp đựng gạo dâng lên trên cái bàn, bọn kỳ lão đến
sân, làm lễ 5 lạy, xong, đứng lui ra, viên huyện đem
dân phu khiêng các hộp đựng gạo chuyển lên cho thị vệ,
đợi phụng sắc cho thu nhận và cấp trả tiền bạc, thì
đến trước Ngọ Môn, chuyển sức cho bọn kỳ lão, lại ra
sân làm lễ tạ ân 5 lạy...".
Lâu nay, nhiều người ngỡ rằng dân đem của ngon, vật
lạ tiến về kinh là bị bắt buộc phải đem biếu không để
vua hưởng, kỳ thật các cây trái, phẩm vật kia đều được
trả tiền sòng phẳng, quan lại địa phương phải có sổ
sách, thanh toán đàng hoàng, tỷ như: "100 quả dừa
giá 3 quan, cam đường 100 quả giá 2 quan, quả bòn bon
cứ 4 sọt làm một gánh giá tiền 3 quan; quả chanh cứ
100 quả giá 3 quan; bột hoàng tinh mỗi cân giá 5 tiền;
táo đen, táo đỏ và nho mỗi cân giá 8 tiền, bánh phục
linh cứ mỗi phong giá 1 quan, vải tươi 1.000 quả giá
3 quan, tuyết lê 100 quả giá 5 quan...". Tùy theo
thời gian thay đổi, giá mua các phẩm vật này cũng tăng
giảm theo giá thị trường, ví như năm Minh Mạng thứ 21,
cứ 100 quả tuyết lê tăng giá lên 20 quan.
Cũng năm này, vua xuống dụ cho Hà Nội khỏi phải tiến
kinh các món như: bánh phục linh, bánh mì, mứt tẩm đường,
cốm, bỏng vì ở Huế đã có các thứ này và sở Lý thiện
của triều đình sản xuất được. Chỉ có các thứ trái cây
ngon là phải trông chờ ở các địa phương trong nước vì
Huế tuy có đem giống các thứ trái cây này trồng đầy
vườn nhưng vì thổ ngơi không mấy hợp, khí hậu lại khắc
nghiệt nên cây trồng lâu năm mà chẳng ra trái hoặc có
trái thì trái lại nhỏ, phẩm chất không bằng nơi xuất
xứ chính gốc của nó. Như cây măng cụt từ trong Nam ra,
tuy đã giã từ cái tên xấu xí của mình để khoác cái tên
mới mỹ miều là trái Giáng Châu nhưng trồng mãi chẳng
đậu trái, khi đậu được thì trái lại quá nhỏ. Về mặt
cây trái, Huế có tự hào chăng may ra cũng chỉ tự hào
được với Thanh trà Nguyệt Biều, bắp ngô Cồn Hến, dâu
Truồi hay quít Hương Cần...
Tôn Nữ Hương Trà (Tạp chí kiến thức ngày nay
|
LỊCH
SỬ VĂN MINH, VĂN HOÁ VIỆT NAM
|
