|  ĐỊA
LÝ
Vườn
nhãn cổ trăm tuổi
 Gốc
nhãn cổ trên trăm năm tuổi ở xã Hiệp Thành.
Bài, ảnh: PHƯƠNG UYÊN
ĐBSCL là xứ sở của cây ăn trái, trong đó nhãn là
loại cây được nhiều tỉnh trồng nhất. Tại Bạc Liêu
có khu vườn nhãn cổ đến nay đã trên trăm tuổi. Đây
là vườn nhãn đặc biệt nhất ở ĐBSCL, là niềm tự hào
của người dân địa phương, và còn là điểm thu hút
khách phương xa đến tham quan.
Vườn nhãn cổ Bạc Liêu rộng khoảng 230 ha, chạy dài
trên 11km đi qua 2 xã Hiệp Thành và Vĩnh Trạch Đông,
thuộc thị xã Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu. Theo lời kể
của những lão nông, vườn nhãn Bạc Liêu trồng trên
trăm năm trước. Ngày trước vùng này là đất giồng
cát được hình thành qua quá trình bồi lắng của thiên
nhiên và do con người đắp đê lấn biển.
Theo truyền thuyết, ông Trương Hưng là người đầu
tiên mang 2 giống nhãn: Su-bíc và Tu-huýt từ Trung
Quốc sang trồng trên đất giồng cát Bạc Liêu. Giống
Su-bíc cho trái to, vỏ mỏng, cơm dày rất thơm và
ngọt. Còn giống Tu-huýt trái nhỏ, hạt nhỏ, nhưng
cơm dày, vị ngọt. Cả 2 giống nhãn đều thích nghi
và phát triển rất tốt trên đất giồng cát, nhất là
giống Su-bíc được nhiều người ưa chuộng. Thế là
nhiều người nhân rộng diện tích nhãn Su-bíc. Từ
Hiệp Thành qua Vĩnh Trạch Đông nơi nào có đất giồng
cát là có nhãn mọc lên. Chưa hết, người dân xứ biển
Vĩnh Châu (Sóc Trăng) thấy giống nhãn này thơm ngon,
nên qua tìm giống mang về Vĩnh Châu trồng thử.
Tại ấp Chòm Xoài, xã Hiệp Thành (quê hương xứ nhãn),
chúng tôi may mắn gặp được ông Trương Kiết, hậu
duệ đời thứ ba của cụ Trương Hưng. Vườn nhãn của
gia đình ông Trương Kiết rộng đến 3 ha, lớn nhất
ở Hiệp Thành. Khu vườn do các cụ đời trước trồng
để lại, đến nay tuổi thọ đã trên trăm năm. Tại đây
có một cây nhãn do cụ Trương Hưng trồng đầu tiên,
giờ trở thành cây nhãn cổ thụ gốc to 2 người ôm
không giáp. Ông Trương Kiết xem cây nhãn “tổ” này
như là báu vật của ông bà để lại, hàng ngày ra vào
chăm sóc chu đáo. Trước đây, cả khu vực trồng nhãn
không có nước tưới, bởi phía trước là biển còn sau
lưng là đất giồng cát. Nhãn phải sống nhờ vào nước
mưa nhưng vẫn xanh tốt và ra hoa kết trái sum suê,
hàng năm cứ đến tháng 5 là nhãn trổ bông và sau
4 tháng bắt đầu thu hoạch. Mỗi năm chỉ có duy nhất
1 vụ. Từ năm 1965 đến nay người dân Hiệp Thành làm
được hệ thống nước tưới bằng giếng khoan, từ đó
chủ động lịch thời vụ cho nhãn ra trái sớm hơn.
Trung bình 1 cây nhãn cổ có thể cho đến 300kg -
400kg/vụ...
Trong những năm gần đây, do sự già cỗi, thoái hóa,
giống bị lẫn tạp và thường xuyên bị sâu bệnh tấn
công làm cho năng suất nhãn cổ giảm dần. Hiệu quả
kinh tế thấp, hàng loạt nhà vườn đốn bỏ nhãn cổ
để chuyển sang trồng các loại cây khác, hoặc trồng
các loại nhãn mới như xuồng cơm vàng, tiêu da bò...
vừa cho năng suất cao, vừa quay vòng nhanh; có thể
áp dụng 2 năm - 3 vụ. Ngay cả vườn nhãn cổ của ông
Trương Kiết cũng đã phá bỏ hơn 50%. Tuy nhiên, giống
nhãn cổ rất quí, ít nơi nào có được. Nhưng hạn chế
của nhãn cổ là không bầu chiết được mà chỉ nhân
giống bằng phương pháp ương hạt, nên thời gian cho
trái rất chậm. Có hộ trồng lại mất 15 - 20 năm nhưng
năng suất thấp nên phá bỏ để trồng cây khác. Trong
khi đến nay ngành nông nghiệp vẫn chưa có chương
trình nhân giống nhãn cổ. Từ đó diện tích nhãn cổ
cứ giảm dần theo thời gian.
Khôi phục và giữ lại vườn nhãn cổ Bạc Liêu là vấn
đề cấp bách đang được các ngành chức năng đặc biệt
quan tâm. UBND thị xã Bạc Liêu phối hợp cùng ngành
du lịch thành lập dự án chuyển khu vườn nhãn cổ
sang làm du lịch sinh thái và du lịch văn hóa. Đây
được xem giải pháp khả thi nhằm bảo vệ diện tích
nhãn cổ còn lại. Trên thực tế mấy năm gần đây, khoảng
15 hộ ở Hiệp Thành và Vĩnh Trạch Đông đã tự thiết
kế lại vườn nhãn cổ mở điểm du lịch. Tại đây, vườn
nhãn cao, thoáng mát và diện tích rộng thích hợp
làm nơi cắm trại, dã ngoại, nghỉ ngơi... nhất là
du khách ở các tỉnh xa thường đến vào mùa hè để
thưởng thức nhãn cổ Bạc Liêu chín rộ. Một chủ vườn
nhãn cổ tâm sự: “Vài năm nay, thu hoạch từ nhãn
tính ra không đủ chi phí đầu tư, đốn bỏ thì thấy
tiếc bởi đây là vườn của ông bà để lại. Từ lúc chuyển
sang làm du lịch sinh thái thu nhập khá lên, trung
bình mỗi ngày có từ 200 - 300 khách đến tham quan.
Ngày cuối tuần hoặc mùa hè hay dịp lễ Tết... số
lượng khách tăng lên gấp mấy lần”.
Ngành du lịch Bạc Liêu cho biết: mục tiêu chính
của dự án là quyết tâm bảo tồn và phát triển vườn
nhãn cổ gắn với việc bảo tồn và phát huy bản sắc
văn hóa của 3 dân tộc Kinh - Hoa - Khmer cùng sinh
sống tại vườn nhãn, xem đây là nét đặc thù riêng
của khu du lịch. Theo đó, ngành nông nghiệp sẽ tiến
hành qui hoạch lại khu vườn nhãn cổ, có thể loại
bỏ một số cây già cỗi bị nhiễm bệnh, cho năng suất
thấp. Thay thế vào đó là các loại nhãn khác hoặc
xen canh cùng xoài, sa pô, mãng cầu, cam, bưởi...
và bố trí thêm cây cảnh, hoa kiểng tạo cảnh quan
đẹp hơn. Về lâu dài, tại đây sẽ là nơi tổ chức các
hội thi cây cảnh, cá cảnh, chim thú... vừa làm phong
phú thêm đời sống tinh thần cho người dân, vừa thu
hút khách tham quan đến nhiều hơn. Đặc biệt, khu
du lịch vườn nhãn còn là nơi tổ chức nhiều hoạt
động văn hóa dân gian truyền thống. Tại đây sẽ xây
dựng nhà trưng bày những hình ảnh, hiện vật tóm
lược lịch sử hình thành và phát triển của 3 dân
tộc Kinh, Hoa, Khmer từ ngày đầu về cư ngụ đến nay.
Riêng các vườn nhãn sẽ xây dựng thêm nhà lá khung
gỗ của người Kinh, nhà ngói ba gian của người Hoa,
nhà sàn mái cong của người Khmer. Vừa là nhà mẫu
truyền thống của dân tộc vừa là nơi phục vụ du khách
nghỉ ngơi. Ngoài ra, còn được nghe đàn ca tài tử,
nghe người Bạc Liêu hát bài “Dạ cổ hoài lang” của
cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Các món ăn đặc thù và những
lễ hội văn hóa cổ truyền của 3 dân tộc sẽ được tổ
chức thường xuyên tại khu du lịch vườn nhãn.
Có thể khẳng định rằng, phát triển khu du lịch
sinh thái vườn nhãn chính là giải pháp căn cơ nhất
để bảo vệ vườn nhãn cổ trăm năm tuổi của Bạc Liêu.
Đồng thời góp phần giải quyết thêm công ăn việc
làm cho hàng ngàn lao động. Tuy nhiên vấn đề trăn
trở của các nhà chuyên môn cũng như người dân địa
phương là làm cách nào để tạo sức hấp dẫn thu hút
ngày càng nhiều du khách về tham quan. Được vậy
thì khu du lịch vườn nhãn mới tồn tại.
P.U
|
.
