Miền núi Cao Nguyên
Hầu hết các miền núi và cao nguyên Việt Nam tập trung ở Bắc và Trung phần, đa số là núi cổ, cao nhất là ngọn Hoàng Liên Sơn, 3.142 thước.
1. Núi và cao nguyên Bắc phần, chiếm 85% diện tích đất đai, cung cấp các loại lâm sản quý và khoáng sản, có thể được chia làm ba khu vực chính:

1.a. Về phía Đông Bắc sông Hồng, các rặng núi nằm theo hình cánh quạt, trung tâm là ngọn Tam Đảo thuộc phía Bắc tỉnh Vĩnh Yên. Từ Tả ngạn sông Hồng ra tới Móng Cáy có những rặng núi và cao nguyên sau đây:

* Khoảng giữa sông Hồng và sông Chảy có rặng Con Voi, thuộc tỉnh Yên Báy, với cao nguyên Bảo Hà nằm cạnh thung lũng sông Hồng.

* Khoảng giữa sông Chảy và sông Lô, về phía Bắc có cao nguyên Pakha thuộc tỉnh Lào Kay, cao nguyên Hoàng Su Phì thuộc tỉnh Hà Giang với ngọn Tây Côn Lĩnh cao 2.431 thước. Về phía Nam có cao nguyên Lục An Châu, thuộc tỉnh Yên Báy.

* Khoảng giữa sông Lô và sông Gầm là một vùng cao nguyên rộng lớn nằm trên hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang, cao trung bình khoảng 800 thước ở phía Bắc và thấp dần còn 400 thước về phía Nam.

* Khoảng giữa sông Gầm và sông Cầu là dãy núi cánh cung Sông Gầm, có ngọn Piaya cao gần 2.000 thước, nằm trên ranh giới hai tỉnh Cao Bằng và Bắc Kạn.

* Khoảng giữa sông Cầu và sông Thương có hai dãy núi. Rặng Ngân Sơn và cao nguyên Nguyên Bình thuộc tỉnh Cao Bằng. Và rặng Bắc Sơn, còn gọi là rặng Cai Kinh, thuộc hai tỉnh Thái Nguyên và Lạng Sơn.

* Khoảng giữa sông Lục Nam và bờ Đông Hải là cánh cung Đông Triều, trải dài trên các tỉnh Hải Dương, Quảng Yên và Hải Ninh, với một số núi bị sụt xuống biển tạo thành vùng đảo vịnh Hạ Long.

1.b. Về phía Tây Nam sông Hồng là những rặng núi cao nhất Việt Nam, và chiếm phần lớn diện tích vùng này.

* Khoảng giữa sông Hồng và sông Đà, từ phía Bắc đổ xuống có những rặng núi theo chiều Tây Bắc-Đông Nam: Rặng Lào Kay thuộc phía Bắc tỉnh Lào Kay. Rặng Hoàng Liên Sơn cũng nằm trong địa phận tỉnh Lào Kay, có ngọn Hoàng Liên Sơn ở phía Nam Chapa, cao 3.142 thước. Cao nguyên Chapa là nơi nghỉ mát nổi tiếng. Về phía nam cao nguyên này có Rặng Nam Kim thuộc tỉnh Yên Báy và rặng Sa Phin nằm trên ranh giới Yên Báy và Sơn La.

* Khu tả ngạn thượng lưu sông Đà, phân ranh Hoa-Việt là rặng núi Si Lung. Dọc theo ranh giới hai tỉnh Lai Châu và Lào Kay là rặng núi Lai Châu, kéo dài xuống đoạn sông Đà ở phía Đông thị trấn Lai Châu là cao nguyên Ta Phinh.

* Khoảng giữa sông Đà và biên giới Lào-Việt là một vùng núi và cao nguyên xếp nếp, trải dài từ góc Tây-Bắc tỉnh Lai Châu xuống tới vùng châu thổ sông Hồng, bao quanh nhiều khu lòng chảo là địa bàn sinh hoạt của đồng bào sắc Thái, nên còn gọi là cao nguyên xứ Thái. Dọc theo hữu ngạn sông Đà, từ thị trấn Lai Châu xuống tới ranh giới tỉnh Sơn La là cao nguyên Sintiai. Tiếp theo là cao nguyên Sơn La và cao nguyên Yên Châu-Mộc Châu. Dọc sát biên giới Lào-Việt có những rặng núi Pu Nam Lương thuộc tỉnh Lai Châu, và Pu Nam Sao, Pha Lương, thuộc tỉnh Sơn La.

1.c. Vùng châu thổ sông Hồng. Về phía Đông vùng này có những đồi thấp, cao nhất là ngọn Tam Đảo, 1.590 thước. Về phía Tây có nhiều đồi trải dài từ khúc quanh của sông Đà thuộc các tỉnh Hòa Bình, Phú Thọ, Sơn Tây cho tới Ninh Bình là khu sinh hoạt của đồng bào sắc Mường, nên còn được gọi là xứ Mường. Dọc theo ranh giới hai tỉnh Thanh Hóa và Ninh Bình về phía Bắc sông Mã là rặng núi Tam Điệp.

2. Núi và cao nguyên Trung Phần chiếm 90% diện tích đất đai, là kho lâm sản và cây kỹ nghệ chính yếu của Việt Nam.

2.a. Rặng Trường Sơn chạy dọc theo biên giới Lào-Việt, cao độ trung bình là 1.000 thước, gồm nhiều đoạn:

* Đoạn Trường Sơn Nghệ An, có những ngọn núi cao như Pu Huatt ở phía Bắc huyện Mường Lam, cao 2.452 thước, ngọn Pu Xai Lai Leng ở phía Nam huyện Mường Sen, cao 2.711 thước, ngọn Pu Nam San ở phía Tây huyện Khê Bố, cao 1.563 thước và ngọn Bà Mụ ở phiá Tây huyện Hương Sơn thuộc Hà Tĩnh, cao 1.357 thước. Quốc lộ 8 thông sang Ai Lao bằng đèo Keo Nưa.

* Đoạn Hà Tĩnh tới đèo Hải Vân, gồm nhiều dãy. Dãy Giăng Màn, ở phía Tây huyện Hương Khê, Hà Tĩnh. Dãy Hoành Sơn, ở ranh giới Hà Tĩnh và Quảng Bình, cắt quốc lộ 1 tại đèo Ngang. Dãy Răng Cọp thuộc hai tỉnh Quảng Bình Quảng Trị, Quốc lộ 15 thông sang Ai Lao bằng đèo Mụ Già, Quốc lộ 9 từ Quảng Trị sang Ai Lao qua đèo Lao Bảo. Dãy Bạch Mã trên ranh giới Thừa Thiên-Quảng Nam, đâm ngang ra biển, cắt quốc lộ 1 ở đèo Hải Vân.

* Đoạn Hải Vân tới đèo Cả bắt đầu tiếp giáp với vùng cao nguyên trung phần, gồm những dãy núi chính: Dãy A Tuất thuộc tỉnh Quảng Nam. Dãy Komtum, có ngọn Ngọc Lĩnh nằm trên ranh giới Quảng Tín-Kontum, cao 2.590 thước. Dãy Bình Định chạy dọc theo ranh giới Bình Định-Pleiku, cắt quốc lộ 19 tại đèo An Khê và đèo Măng Giang. * Đoạn đèo Cả tới Bình Thuận: các dãy núi chạy dọc theo duyên hải và bao quanh các cao nguyên Nam Trung phần. Dãy Phú Yên-Khánh Hòa cắt quốc lộ 1 tại đèo Cả và nhô ra biển ở Mũi Nạy, phía Bắc Đại Lãnh. Cao nhất dãy này là ngọn Vọng Phu ở khoảng giữa Khánh DươngDDục Mỹ thuộc tỉnh Khánh Hòa.

2.b. Cao nguyên Nam Trung phần, nằm về phía Tây rặng Trường sơn, trải dài từ Quảng Nam xuống tới Long Khánh, có nhiều rừng cây, đồng cỏ và nhiều đồi đất đỏ phì nhiêu.

* Cao nguyên Gia Lai kéo dài từ phía Nam đèo Hải Vân tới thung lũng sông Ba thuộc tỉnh Phú Bổn, bao gồm địa phận hai tỉnh Kontum và Pleiku.

* Cao nguyên Đắc Lắc nằm về phía Nam của cao nguyên Gia Lai, cao độ trung bình 1.000 thước, chiếm trọn địa phận tỉnh Đắc Lắc.

* Cao nguyên Lâm Viên có cao độ trung bình 1.500 thước, ngọn Lâm Viên cao nhất vùng, 2.163 thước. Tỉnh Tuyên Đức và thị xã Đà Lạt là nơi nghỉ mát và có nhiều thắng cảnh nổi tiếng.

* Cao nguyên Di Linh thuộc địa phận tỉnh Lâm Đồng, thấp dần về phía Nam thuộc các tỉnh Bình Tuy và Long Khánh, có nhiều đồi đất tốt cho trà và cà phê.

* Cao nguyên Mơ Nông nằm về phía Tây hai cao nguyên Lâm Viên và Di Linh, thuộc địa phận tỉnh Quảng Đức, cao độ trung bình 800 thước, thấp dần về phía biên giới Ai Lao.

* Cao nguyên Châu Ma thuộc địa phận các tỉnh Bình Long, Phước Long, Phước Thành và một phần các tỉnh Tây Ninh và Bình Dương. Cao độ trung bình là 600 thước, đất tốt cho cà phê, cao su.

Theo tài liệu "Nước tôi, dân tôi" của cơ sở Đông Tiến

XEM TIẾP