|  ĐỊA
LÝ
Việt
Nam - Địa Lý
 Hình
thể
Biển
và bờ biển
Sông
ngòi
Núi
và cao nguyên
Bình
nguyên
Khí
hậu
Thảo
mộc
Dân
cư
Bản
đồ
DI
TÍCH LỊCH SỬ
DI
TÍCH TÔN GIÁO
CÂY
TRÁI BỐN MUÀ
Du Lịch
Lễ
Hội.
Ẩm
thực
Người
viết lại lịch sử Hà Tiên
 Sân
trước ngôi nhà của vợ chồng nhà nghiên cứu, nhà
văn, nhà giáo Trương Minh Đạt và Nguyễn Phước Thị
Liên là quán cà phê mang tên “Ty la”của chính chủ
nhân – đã tồn tại gần ba mươi năm tại thị xã Hà
Tiên. Cái tên quán thoạt nghe “rất Tây” này lại
xuất phát từ hai câu trong truyện thơ “Bích câu
kỳ ngộ”: “Nhà lan sum họp bạn mai. Đã trong tần
tảo lại ngoài ty la”. Ý chỉ đây là nơi luôn sẵn
lòng đón tiếp khách đến thăm. Ở ngôi nhà đậm đặc
không khí văn chương và sách vở này, vào một buổi
chiều mưa tháng ba, tôi được gặp nhà nghiên cứu
– được mệnh danh là “nhà Hà Tiên học” Trương Minh
Đạt trong một buổi ông họp mặt bạn văn ấm cúng.
Nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt và vợ - nhà giáo,
nhà văn Nguyễn Phước Thị Liên.
Tôi được ông Trương Minh Đạt gởi tặng bài viết “Những
điều cần biết thêm về Tao Đàn Chiêu Anh Các” mà
ông vừa hoàn thành cuối tháng 3-2006, để trả lời
lại ông Nguyễn Quảng Tuân trên tạp chí Kiến thức
ngày nay về vị trí di chỉ, nhân sự, hoạt động văn
học của Tao đàn Chiêu Anh Các. Ông đã so sánh, đối
chiếu sử liệu, thơ văn trong ít nhất 10 quyển sách
bằng chữ Hán, Nôm, Pháp và quốc ngữ. Ông phản bác
ý kiến cho rằng Tao Đàn Chiêu Anh Các không hề có
di chỉ, chỉ là nhóm nhỏ tập họp đôi ba người yêu
văn chương sinh hoạt tại một mái hiên trong dinh
trấn thự Hà Tiên. Bằng những sử liệu và lập luận
sắc bén, ông viết: “Thụ Đức Hiên tại đền Khổng Tử
là Chiêu Anh Các. Sách “Hà Tiên Trấn Hiệp Trấn Mạc
thị Gia phả” của Võ Thế Dinh, tờ 4a chép: Ông (ý
chỉ Mạc Thiên Tích) tính tình trung hậu lương thiện,
dựng Chiêu Anh Các để thờ tiên thánh, cũng là nơi
ban phát lễ vệ hậu hĩ, mời gọi các bậc tài giỏi
đều cùng đến đây tụ họp. Theo đó, chỗ thờ Tiên thánh
là đền Khổng Tử, nơi có Thụ Đức Hiên. Chính nơi
này Mạc Thiên Tích viết lời tựa tập thơ Hà Tiên
Thập Vịnh”. Bằng nhiều sử liệu qua so sánh từng
chữ ở hàng chục cuốn sách, ông chứng minh Thụ Đức
Hiên tại Đền Khổng Tử xưa qua bao biến cố nay chính
là nơi tọa lạc chùa Phù Dung. Rất nhiều tư liệu
từ xưa được ông sắp xếp mạch lạc, vẽ lên cho người
đọc bức tranh toàn cảnh về Tao Đàn Chiêu Anh Các
một thời dập dìu tao nhân mặc khách.
Hoàn toàn khác với văn phong hăng hái, trẻ trung,
nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt gần như đứng không
vững, phải có người dìu hoặc lần theo tường mỗi
khi bước đi. Mái tóc bạc trắng, một bên tay ông
hiện nay gần như không cử động được. Đó là hậu quả
của một cơn tai biến mạch máu não cách đây mấy năm.
Vậy mà, dù đã 72 tuổi, ông vẫn viết đều dù phải
chậm rãi gõ từng chữ trên bàn phím máy tính với
cánh tay còn cử động. Gặp ông, khi tôi nhắc đến
chuyện Tao Đàn Chiêu Anh Các và những câu chuyện
mà bản thân không biết là lịch sử hay huyền sử về
đất Hà Tiên, ánh mắt và giọng nói của ông linh hoạt
và khỏe khoắn hẳn lên. Chỉ trong một buổi chiều,
tôi gần như đã được ông vẽ lại cho xem toàn bộ về
đất và người của “Một cõi biên thùy, một cõi thơ”.
Những gì ông nói đều được chứng minh cụ thể, có
so sánh một số khác biệt so với sử sách. Đó cũng
là điều đáng quý nhất ở một người dày công nghiên
cứu và mạnh dạn công bố các kết quả khảo cứu, dù
có đi ngược lại quan điểm hiện nay và những điều
sách vở hay viết về Hà Tiên. Ông gọi đó là việc
“đính chính” lịch sử – một công việc không hề dễ
dàng, nhất là trong hoàn cảnh ông ở tận Hà Tiên
xa xôi.
Thầy giáo - nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt bắt
đầu công việc biên khảo từ câu hỏi mà nhà thơ Đông
Hồ đã đặt ra trong bài viết “Hà Tiên Mạc Thị Sử”
năm 1926 trên tạp chí Nam Phong: “Ngôi nhà Chiêu
Anh Các ở đâu?”. Bởi vì hầu như không còn vết tích
gì về di chỉ Tao Đàn Chiêu Anh Các – một trong các
thi đàn được lập sớm nhất ở Miền Nam do Sùng quận
công Mạc Thiên Tích khởi xướng vào đầu thế kỷ 18.
Sau nhiều năm cần mẫn đọc và đối chiếu rất nhiều
sách, ông Trương Minh Đạt công bố bài viết “Khẳng
định nền nhà Chiêu Anh Các xưa tại chùa Phù Dung
hôm nay” với những tư liệu chứng minh đầy thuyết
phục. Cũng vì bài viết này mà ông phải viết thêm
bài trả lời những nghi ngờ của ông Nguyễn Quảng
Tuân. Một cuộc “bút chiến” như vậy đã đưa không
khí văn chương của thời xưa gần với hiện tại hơn.
Ông cũng đã chờ sáu năm mới có được quyển sách “Nam
hành ký đắc tập” của Phạm Nguyễn Du (1739-1787),
để đính chính lại chi tiết: rất nhiều sách viết
rằng Nguyễn Cư Trinh gởi thư “chê” thơ Mạc Thiên
Tích khiến họ Mạc cảm thấy tự thẹn. Ông đã chứng
minh bức thư này chính là viết cho con trai cả của
Nguyễn Cư Trinh, lúc đó đang giữ chức Hiệp trấn
Hà Tiên, tước hiệu Anh Đức Hầu, tên là Nguyễn Cư
Dật. Nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt có được những
phát hiện này nhờ ông đọc và đối chiếu 2-3 bản khác
nhau của cùng một tựa sách. “Tạp chí Hán Nôm”, “Nghiên
cứu lịch sử”, “Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn”…
được ông lưu giữ cẩn thận, trật tự, đầy đủ đến mức
có cả những số báo đầu tiên, thời các tạp chí này
còn lưu hành nội bộ. Nhờ nguồn tư liệu quý và phong
phú, nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt đã công bố nhiều
bài viết quan trọng: “Phân giải điều ngộ nhận đáng
tiếc về ngày sinh của Mạc Thiên Tích”, “Một trường
hợp lộng giả thành chân trong nghiên cứu lịch sử”,
“Vai trò lịch sử của Hà Tiên trong tiến trình mở
đất phương Nam”, “Niên đại lịch sử trong sách Hà
Tiên Trấn Hiệp Trấn Mạc Thị Gia Phả có thật đáng
tin”, “Có chăng một viên tham tướng họ Mạc bị giết
ở Cần Thơ”… tất cả đã được ông tập họp in thành
sách “Nhận thức mới về đất Hà Tiên”, xuất bản năm
2001.
* * *
Tôi đến thăm nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt ngay
lúc ông đang bàn luận với các giảng viên Trưởng
ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh về
cố thi sĩ Lư Khê – vốn là anh ruột của ông Trương
Minh Đạt. Ông Lư Khê là một trong những nhà thơ,
người làm công tác xuất bản thuộc thế hệ đầu tiên
của miền Nam, bạn văn cùng thời với nhà thơ Đông
Hồ (hai ông lấy bút danh là hai địa danh trong “Hà
Tiên thập cảnh”), chồng của nữ sĩ nổi tiếng Manh
Manh. Ông Trương Minh Đạt nói: “Tôi vốn sinh ra
trong một gia đình nông dân nghèo, anh em tôi có
được nền tảng học vấn là nhờ hai cụ thân sinh đã
không quản ngại cực khổ, cày sâu cuốc bẫm để anh
em chúng tôi được đi học. Tôi chưa bao giờ quên
những thân hữu, bạn bè ở Hà Tiên đã giúp đỡ chúng
tôi trong những ngày khó khăn đó”. Có lẽ đó là lý
do ông chọn công việc dạy học ở Hà Tiên sau khi
hoàn thành việc học tại Sài Gòn. Cho dù hoàn cảnh
đẩy đưa khiến ông bị chuyển đi Phan Rang, Phan Thiết,
nhưng cuối cùng, vào vài năm trước giải phóng, ông
lại trở về quê nhà và định cư đến nay.
Nhìn hai vợ chồng nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt
và nhà giáo – nhà văn Nguyễn Phước Thị Liên cùng
nhau đọc chung một quyển sách mới xuất bản của bạn
văn, hình ảnh đẹp đó đã nói lên sự đồng điệu và
hạnh phúc viên mãn của mối tình gần nửa thế kỷ.
Cả hai ông bà đã trải qua những ngày tháng rất khó
khăn để nuôi tám người con ăn học. Có lúc, cả gia
đình làm nghề kéo xe nước ở miền biên giới Hà Tiên.
“May mắn là các cháu đều ngoan ngoãn và hiếu thảo.
Đó có lẽ là phước đức tổ tiên để lại”, ông Trương
Minh Đạt mãn nguyện nói. Truyền thống gia đình họ
Trương được giữ gìn, tiếp nối và phát triển: cả
tám người con nay đều thành đạt, trong đó có đến
bảy người tốt nghiệp Đại học, một người là thạc
sĩ. Mơ ước lớn nhất còn lại hiện nay của vợ chồng
ông là có thể xuất bản tập “Hà Tiên địa phương chí”.
Nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt nói: “Đó là tâm nguyện
cuối đời của tôi. Nhưng chưa biết đến bao giờ mới
có thể hoàn thành”.
Bài, ảnh: TƯỜNG VI
|
.
