|  ĐỊA
LÝ
Những
phát hiện chấn động về Phong Nha - Kẻ Bàng
 Chủ
tịch UBND tỉnh Quảng Bình Phan Lâm Phương bên cây
bách xanh 500 tuổi
Người ta đang kỳ vọng với những phát hiện mới, Phong
Nha - Kẻ Bàng sẽ trở thành ngôi nhà chung lưu giữ
những gì mà nhân loại ngỡ là đã biến mất.
Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Cứu hộ động vật
hoang dã (TTNC) của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ
Bàng (VQG PN-KB) cho chúng tôi hay: Trong một thời
gian rất ngắn ở đây liên tiếp phát hiện ra những
bí mật của thế giới động, thực vật, gây sốc cho
giới nghiên cứu.
Rừng bách xanh núi đá ở độ cao 800m
Chúng tôi lên đường từ sáng sớm. Từ Km 0 của đường
20, qua Hang Tám Cô bi tráng, chúng tôi vượt thêm
21 km nữa đến Km 37 thì dừng lại. Nguyễn Quang Vĩnh
- Chuyên viên của TTNC - với vai trò hướng đạo trong
chuyến đi này bảo: "Quần thể bách xanh ở trên
núi đá kia".
Vĩnh ngật cổ hết cỡ và đưa tay chỉ. Dãy núi đá
vôi mà Vĩnh chỉ, dựng đứng, sừng sững, cao ngút.
Làm sao có thể lên trên đó được? Vĩnh trấn an: Nhìn
thế thôi, nhưng không đến nỗi quá khó đâu...
Cuộc leo núi khá khó khăn bắt đầu. Nhưng sau gần
1 giờ đồng hồ chúng tôi cũng lên đến đỉnh. Đưa đồng
hồ ra đo, mới hay chúng tôi đang ở độ cao 800m so
với mực nước biển.
Cảnh trí tuyệt vời đập ngay vào mắt khiến chúng
tôi tiêu tan hết mệt mỏi. Mặt trời bừng sáng ngay
ở trên đầu và chung quanh ngút ngàn những thân cây
cao vút, vỏ màu xám nâu, lá như lá tùng, mọc đối
nhau hình chữ thập. Chạm tay vào thân, nhơm nhớp
dính nhựa cây màu vàng cam, thơm đặc trưng mùi xá
xị. Những nhà lâm sinh cùng ồ lên: Bách xanh.
Cả một rừng bách xanh cứ trải dài, trải rộng như
vô tận. Những thân bách xanh đường kính 1 - 1,5
m, cao từ 20 - 30m, cứ thế ngạo nghễ, cát cứ hầu
khắp trên những diện tích của núi đá vôi. Chúng
cứ tựa vào nhau gần như san sát. Có những thân cây
quá già đã gục ngã theo thời gian, giờ còn trơ lõi
nhưng vỏ và lá mục của nó lại làm thức ăn nuôi sống
cho thế hệ bách xanh kế tiếp.
Giữa trùng trùng núi đá chỉ có bách xanh bám chắc
vào đá để tồn tại qua hàng trăm năm. Đó là điều
kỳ diệu và hấp dẫn chỉ có ở loài bách xanh núi đá
có một không hai này.
Ông Nguyễn Tấn Hiệp - Giám đốc Vườn PN-KB - cho
hay, ông đã có hơn 2 tháng trời cùng các cán bộ
của TTNC và GS.TS V. Averyanov Leonis - Chuyên gia
hàng đầu về thực vật của Viện Hàn lâm Khoa học Liên
bang Nga - rong ruổi khắp các cánh rừng.
 Tắc
kè Phong Nha
Điều ông coi là phát hiện có ý nghĩa nhất là việc
tìm ra quần thể bách xanh núi đá lớn chưa từng thấy
này. Ông cho rằng đó là một phát hiện có ý nghĩa
toàn cầu. Bởi hiện trên thế giới chỉ có 3 loài bách
xanh đã được nhận diện. Việt Nam hiện có một vài
cá thể bách xanh núi đất rải rác ở một số tỉnh phía
Bắc, nhưng chưa nơi nào có quần thể bách xanh núi
đá (Calocedrus rupestris) rộng lớn như thế này.
Đây là loài thứ 4, đặc hữu, chỉ có ở PN-KB?…
Theo nhận định của các nhà nghiên cứu, bách xanh
được phân bổ trên đỉnh núi đá vôi PN-KB, kéo dài
từ Km27 - Km40 của đường 20, ước diện tích có khoảng
trên 5.000 ha. Xét về mặt đông đặc, thì có khoảng
2500 ha với mật độ 600 cây/ha. Các cây bách xanh
ở đây có tuổi từ 500 - 600 năm.
Cũng theo ông Leonis, việc bảo tồn cấp thiết, có
hiệu quả quần thể này có thể coi là mục tiêu có
tính ưu tiên cao nhất trong chiến lược bảo tồn của
VN. Loài bách xanh núi đá độc đáo này cần được đưa
vào sách đỏ của VN, bởi đây là loài đang có nguy
cơ bị tiêu diệt trên phạm vi toàn cầu.
Ông Bùi Ngọc Tú - Chi cục phó Chi cục kiểm lâm
Quảng Bình, người cũng có mặt trong chuyến đi này
- ngẩn ngơ nhìn rừng bách xanh. Ông thừa nhận, gần
một đời làm Kiểm lâm nhưng ông chưa từng được nhìn
thấy một rừng bách xanh nào như vậy.
Rồi ông rút túi lấy ra công văn số 3399/VPCP-NN
(21/6/2002) và nói trong danh mục đính chính cho
Nghị định 48 của Chính phủ thì bách xanh nằm ở nhóm
2A, quý hiếm, hạn chế khai thác. Nhiều thành viên
của TTNC thì cho rằng quy định đó là nhằm chỉ bách
xanh núi đất chứ chắc chắn không phải để chỉ loài
bách xanh núi đá bởi chúng vừa mới được phát hiện
ở PN-KB.
 Lan
hài Phong Nha - Kẻ Bàng
Lan hài tái xuất
Năm lần, bảy lượt chúng tôi muốn tiếp cận cái nơi
mà GS.TS V. Averyanov Leonis cùng với các cộng sự
Việt Nam đã tìm ra loài lan hài, mà theo họ là đặc
biệt quý hiếm ở ngay giữa rừng PN-KB nhưng đều bị
từ chối một cách lịch sự.
Ông Đinh Huy Trí - Giám đốc TTNC - thông tin: lan
hài là một phân loài đặc biệt của họ lan. Khi nở,
hoa có một cánh ở giữa, hình như chiếc hài công
chúa, đẹp lộng lẫy và quý phái. Đã từ lâu, lan hài
được coi như một thứ “quốc bảo”.
Lan hài không những có giá trị lớn về khoa học,
thẩm mỹ mà còn có giá trị kinh tế cao. Mỗi khi địa
chỉ của lan hài bị phát hiện, lập tức chúng bị các
thương lái săn lùng ráo riết và khai thác triệt
để cho đến khi không còn mầm mống.
Ông Cao Xuân Chính - Phó GĐ Vườn PN- KB - cho biết:
Lần đầu tiên, năm 1922, ở VN, lan hài được phát
hiện ở vùng rừng gần Nha Trang. Nó lập tức được
mang về Pháp trồng thử. Một cuộc săn lùng ráo riết
diễn ra ở Khánh Hòa và bỗng dưng lan hài biến mất.
Dân chơi lan cho rằng nó đã bị tuyệt chủng ngoài
tự nhiên. Họ chỉ còn biết nuối tiếc và lưu giữ hình
bóng lan hài trong ký ức mà thôi…
Không hiểu sao, năm 1992, nghĩa là 70 năm sau,
dân chơi lan hài bỗng thấy nó xuất hiện trên thị
trường nhiều nước ở cả châu Á, châu Âu và châu Mỹ.
Vậy ngoài tự nhiên lan hài đã mất hẳn? Nhiều người
tin như vậy, nhưng ông Leonis thì không cho là như
thế. Ông và các cộng sự của mình lại rong ruổi trên
những cánh rừng VN và năm 1996 ông đã phát hiện
thấy lan hài đang “ngụ” cheo leo trên vách đá Hòn
Giao, cách Nha Trang chừng 50 km.
Sau đó ít lâu người ta lại phát hiện lan hài có
mặt ở vùng núi Cao Bằng. Những nhà nghiên cứu đã
bảo vệ nó bằng cách không công bố địa điểm phân
bổ, nhưng chỉ một thời gian rất ngắn sau đó giới
buôn lan chuyên nghiệp đã dò tìm ra địa điểm và
lan hài lại một lần nữa biến mất khỏi Cao Bằng…
Cũng 10 năm nay không thấy lan hài xuất hiện trên
thị trường. IUCN (Hiệp hội Bảo vệ Thiên nhiên Thế
giới) năm 1996, đã xếp lan hài là loài đang đứng
trước nguy cơ diệt vong rất cao (tuyệt chủng trong
tương lai gần).
Ông Leonis và các cộng sự đã tìm thấy lan hài ở
giữa rừng PN-KB. Không chỉ một loài lan hài chung
chung mà có đến 3 loài: lan hài xanh (Paphiopedilum
malipoense), lan hài xoắn (Paphiopedilum dianthum),
lan hài đốm (Paphiopedilum concolor)…
Ông Nguyễn Tấn Hiệp coi việc phát hiện ra loài
lan hài ở khu Vườn Quốc gia nơi ông làm Giám đốc
là niềm kiêu hãnh của Di sản TNTG với toàn cầu.
Ông Leonis gợi ý, nên đẩy nhanh việc nghiên cứu,
thử nghiệm từ hạt, chồi, gen để nhân giống loài
lan này với số lượng lớn để bán ra thị trường. Khi
làm được điều đó thì việc lén lút khai thác trái
phép loài lan này trong tự nhiên sẽ chẳng còn mấy
ý nghĩa.
Dự án nhân giống lan hài đã cho những tín hiệu
khả quan. Trung tâm đã tách 11 mẫu con từ 9 mẫu
gốc hài xanh; 1 mẫu con từ 1 mẫu gốc hài xoăn; 10
mẫu con từ 6 mẫu gốc hài đốm. Đến thời điểm này
các mẫu con đang sinh trưởng và phát triển bình
thường…
Minh Toản
--------------------------------------------------------------------------------
TRỞ
VỀ TRANG DU LỊCH
|
Âm
Thanh 
.
