|  ĐỊA
LÝ
"Đệ
nhất hùng quan'' dần lùi vào dĩ vãng...
(VietNamNet) - Vợ chồng anh Đặng Ý ngồi ôm con dõi
mắt ra mặt đèo trong chiều tà loang nắng. Cả ngày
không có một xe ô tô nào nghỉ chân, đổ nước mui
ở quán. Vắng vẻ, lạnh lùng. Đó là những buổi chiều
đầu tiên xe ô tô được qua hầm Hải Vân. Con đèo vừa
đẹp, vừa cao, vừa hiểm trở có lẽ từ nay ngậm ngùi,
chậm chậm lùi vào dĩ vãng...
Liệu Đà Nẵng và Huế có ''biến'' đèo Hải Vân thành
con đèo du lịch bên cạnh những di tích, danh thắng
khác không?
Sau ngày khánh thành, thông xe hầm đường bộ Hải
Vân, chúng tôi trở lại con đèo dài và hiểm trở nhất
Việt Nam. Đây là đỉnh núi cuối cùng của mạch núi
Trường Sơn, vươn dài ra biển cả, là ranh giới tự
nhiên giữa Đà Nẵng và Thừa Thiên - Huế.
Gần 21km đường đèo uốn lượn ôm lấy sườn núi, đường
đèo chênh vênh. Một bên là núi cao, một bên là vực
sâu, biển cả. Trên đỉnh Hải Vân, bốn mùa mây phủ
nên nhân gian gọi là đèo mây. Hải Vân là cửa ải
hùng vĩ nhất trên con đường thiên lý Bắc Nam nên
được mệnh danh là ''thiên hạ đệ nhất hùng quan''.
Trong Phủ Biên tạp lục, Lê Quý Đôn từng nhận xét:
Hải Vân dưới sát bờ biển, trên chọc từng mây là
giới hạn của hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam. Trước
đây, vào thế kỷ 13, vùng đất này thuộc về 2 châu
Ô, Rí của vương quốc Chămpa, được vua Chămpa là
Chế Mân cắt làm sính lễ cầu hôn công chúa Huyền
Trân đời Trần. Ngay trên đỉnh đèo, dấu vết tiền
nhân vẫn còn để lại: những cửa đèo và thành lũy
đắp ngang. Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ
“Hải Vân Quan”, cửa trông xuống Quảng Nam đề ''Thiên
hạ đệ nhất hùng quan'' (đây là từ đề tặng của vua
Lê Thánh Tôn khi dừng chân ngắm cảnh nơi này).
Nhiều câu chuyện truyền miệng của cư dân trong vùng
kể rằng, khi chúa Nguyễn Hoàng trấn giữ đất Quảng
Nam, đường qua đèo Hải Vân rất ít người dám qua
lại bởi một bên là núi cao hiểm trở với những vách
đá dựng đứng, một bên là biển sâu thăm thẳm. Đèo
Hải Vân khi đó hoang vắng, là nơi cư ngụ của những
loài thú dữ và bọn lục lâm thảo khấu hung ác.
Nhân gian còn đồn, đã có nhiều người bạo gan từ
phương Bắc vượt đèo Hải Vân vào phương Nam và đã
không tìm thấy xác. Oan hồn của những người này
vẫn quanh quất trên đèo. Để tránh bớt tai bay vạ
gió, cư dân địa phương và người đi đường thường
lập các miếu thờ ven đường và hương khói quanh năm.
7 thế kỷ qua, đèo Hải Vân như một thành luỹ ngăn
cách Bắc - Nam. Khi người Pháp đến xâm lược Việt
Nam, họ khai phá làm đường men theo sườn đèo. Con
đường đèo có từ thời đó và dần dà được mở rộng,
nâng cấp cho đến bây giờ. Nhưng dù có đường rồi
vẫn có người ví đèo Hải Vân như là sự thách thức.
Sự thách thức con người vượt qua sự hiểm trở của
thiên nhiên suốt chiều dài lịch sử.
Khi hoà bình lập lại, chúng ta đã không ít lần
tính đến chuyện làm hầm ''chui'' qua đèo Hải Vân.
Nhưng đất nước còn khó khăn, còn phải lo nhiều thứ
khác quan trọng hơn và đến năm 2000, Chính phủ đã
quyết định xây dựng hầm.
Không chỉ là ''sự thách thức'', mỗi năm trên đèo
Hải Vân xảy ra hàng chục vụ tai nạn thương tâm.
Lỗi lái xe, lỗi thời tiết không nhiều bằng lỗi hiểm
trở. 21km đường đèo có đến 9 khúc cua tay áo và
hàng chục cua dốc khác. Bao nhiêu mạng người chết
thảm dưới vực thẳm không thể thống kê nổi.
''Chúng tôi phải làm sao đây?''
Chúng tôi lang thang xe máy trên đèo Hải Vân khi
chiều tà đang buông lững lờ. Biển và mây quyện lấy
khung cảnh sơn thuỷ hữu tình. Đèo vắng hoe. Ô tô
giờ đi qua hầm, thỉnh thoảng mới gặp vài chiếc xe
máy thung thăng đi.
Những hàng quán dọc đường đèo không một bóng người.
Những vòi nước đổ nước mui xe tải ngưng chảy tự
bao giờ. Các chủ quán bắc ghế ngồi nhìn ra đường
buồn mênh mang. Chỉ vài ngày trước đó, xe cộ lên
xuống đèo dừng nghỉ chân và đổ nước mui tấp nập.
Căn chòi nhỏ vừa là quán, vừa là nhà của vợ chồng
anh Đặng Ý (phường Hoà Hiệp Bắc, quận Liên Chiểu
- Đà Nẵng) nằm cách đỉnh đèo 3km. Vợ anh đang bế
con nhỏ trên võng. Không có khách, anh cùng 2 người
hàng xóm đang ngồi nhìn lơ đãng ra mặt đèo. Gió
thổi rung bần bật mái tôn ''ngôi nhà chị Dậu''.
Quán xá xơ xác, xập xệ. Đã mấy ngày nay anh chị
không buồn xuống thành phố lấy hàng nữa. Có lấy
cũng không bán được.
Đặng Ý kể, vợ chồng anh sống trên đèo Hải Vân đã
18 năm tròn bằng đất ''nhảy dù''. 18 năm trước,
sau những vụ làm ăn thất bát dưới thành phố, anh
bỏ đồng bằng lên đèo kiếm kế sinh nhai. 2 vòi nước
mui và quán nước lèo tèo cũng giúp anh nhì nhằng
sống ngần ấy năm giữa biển và mây này. 18 năm là
18 lần anh phải làm lại quán. Nơi gia đình anh ở
suốt ngày đá trên núi rơi xuống mái nhà. Cũng may,
ngần ấy năm chưa lần nào đá làm bị thương người.
Đặng Ý và 2 người hàng xóm thi nhau nói về những
khó khăn khi sống trên đèo, lúc xe ô tô ''bỏ'' đèo
để chui qua hầm. Trước đây, mỗi ngày thu nhập của
gia đình anh cũng được trên dưới 50.000 đồng. Mới
có hơn 1 tuần thông hầm Hải Vân, ngày cao nhất anh
chỉ bán được 20.000 đồng cho khách đi xe máy qua
đường. Đặng Ý than thở, sắp tới gia đình anh sẽ
chẳng biết làm gì để duy trì cuộc sống.
Không một bóng khách.
Không như gia đình anh Đặng Ý, gần 20 hộ kinh doanh
hàng giải khát, đồ lưu niệm trên đỉnh đèo đầu tư
nhiều hơn vào hàng quán. Ở dưới Huế, Đà Nẵng có
hàng gì, trên này đều có, dù đắt hơn chút ít. Hơn
10 năm nay, xe tải, xe khách, xe du lịch mỗi lần
qua đèo đều dừng lại kiểm tra phanh, uống nước,
ngắm thành phố Đà Nẵng hiện phía xa xa. Thu nhập
của các hộ kinh doanh trên đỉnh đèo rất cao và ổn
định.
Gia đình chị Nguyễn Thị Thanh (Lăng Cô - Huế) buôn
bán trên đỉnh đèo đã 9 năm. Lúc đầu, chỉ mình anh
chị sáng lên, tối về nhưng sau thấy bất tiện, anh
chị quyết định làm quán kiên cố và đưa cả mấy đứa
con lên sống giữa mây gió Hải Vân. Hàng ngày, anh
chị bán giải khát, cơm phở, các con chia nhau bán
đồ lưu niệm và phụ giúp bố mẹ. ''Cũng như gia đình
tôi, các hộ kinh doanh ở đây đã có số vốn kha khá
nhưng chắc vẫn phải tính kế tìm nơi khác làm ăn
thôi. Chúng tôi cũng định bám trụ để bán hàng cho
khách du lịch nhưng chắc là không được vì du lịch
trên đèo Hải Vân chưa phát triển. Đợi đến bao giờ?
Chúng tôi phải làm sao đây?'' - Chị Thanh ngậm ngùi.
Dần lùi vào dĩ vãng...
Chúng tôi tiếp tục lên đỉnh đèo. Cổng đá ''Đệ nhất
hùng quan'' đứng trầm mặc, im ắng giữa muôn trùng
mây gió đỉnh đèo. Ít ai ngờ cổng đá đã được công
nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia này lại vắng
vẻ, u tịch đến thế. Không một bóng du khách. Không
có dấu hiệu gì của sự phát triển du lịch. Một con
ngựa già vẹo vọ ăn cỏ dưới rêu phong. Trước khi
thông hầm Hải Vân, suốt ngày nơi đây dập dìu khách
nghỉ chân trên đỉnh đèo ghé vào. ''Đệ nhất hùng
quan'' đã bắt đầu dần lùi vào dĩ vãng?
Những am thờ bên vệ đèo cũng sẽ lùi vào dĩ vãng?
Cứ sau mỗi vụ tai nạn chết người trên đèo Hải Vân,
lại có một am thờ được dựng lên, chênh vênh, cô
đơn bên vệ đèo. Đi 21km đèo, không đếm hết được
số am thờ. Không biết có bao nhiêu oan hồn quanh
quẩn dọc con đèo đẹp này... Nhiều lái xe tải Bắc
- Nam tâm sự, khi hầm Hải Vân được đưa vào sử dụng,
trong nỗi sợ mơ hồ con đèo bị... lãng quên, họ sợ
nhất những am thờ bên đường không còn ai hương khói
để bớt lạnh lẽo!
Đèo Hải Vân có ''kéo'' được khách du lịch?
Có một nhân vật thầm lặng, bình dị gắn với con đèo
Hải Vân mà đồng nghiệp của chúng tôi tại Đà Nẵng
kể lại, đó là ông Nguyễn Hoà, người Đà Nẵng. Cách
đây gần 30 năm, trong một lần tình cờ lên đèo Hải
Vân, ông chứng kiến một ô tô khách cán phải hòn
đá nằm trên đường, lạc tay lái rơi xuống hố làm
28 người bị thương. Vụ tai nạn cứ ám ảnh ông. Từ
đó, chiều chiều ông vượt qua vài chục cây số từ
nhà lên đèo lặng lẽ nhặt đi những viên đá mồ côi
lăn xuống nằm rải rác trên mặt đường. Nắng cũng
như mưa, lũ cũng như bão.
Nghe nói sắp tới ông sẽ "giải nghệ" vì
ô tô không còn qua đèo nữa. Những tài xế đường dài
từng qua đèo sẽ không quên được hình ảnh ông già
đen cháy, nhỏ nhắn âm thầm ''nhặt'' tai nạn, hiểm
nguy cứu người, xe. Hình ảnh già cỗi, hành động
nhân văn của ông sẽ cũng lùi dần vào dĩ vãng cùng
với con đèo Hải Vân...?
Đèo Hải Vân là ''thành luỹ'' ngăn trở hai miền
Bắc - Nam suốt 7 thế kỷ, nhưng sau khi thông hầm
Hải Vân, có một điều được nhiều người nghĩ đến nhất,
đó là liệu Đà Nẵng và Huế có ''biến'' con đèo Hải
Vân thành con đèo du lịch bên cạnh những di tích,
danh thắng khác không?
Thế Lê Vinh
--------------------------------------------------------------------------------
TRỞ
VỀ TRANG DU LỊCH
|
Âm
Thanh 
.
