|  ĐỊA
LÝ
Cây
trái rau cỏ Việt Nam trên đất Mỹ: Rau muống “tái
định cư” ở Hoa Kỳ
 Một
đám rau muống nước
Cùng với người dân Việt tị nạn, các loại cây cối
rau cỏ gốc Việt Nam cũng dần dần vào Mỹ từ 30 năm
qua rồi... “định cư” ở đây.Người ta thường nói rằng
tại Hoa Kỳ chỉ cần trông có đống giầy dép để ngoài
cửa cũng đủ biết nhà này là dân Việt. Nhưng còn
một loại tín hiệu dễ nhận khác nữa, đó là khi đi
ngang mà nhìn thấy khóm trúc trước nhà, hay ít ngọn
cây mía vượt cao phía sau rào – thì có thể chín
chục phần trăm hy vọng rằng đây là một đồng hương
Việt Nam của mình.
Trải qua thời gian ba chục năm, người Việt đã lặng
lẽ đưa vào Mỹ nhiều loại rau cỏ cây trái chưa từng
có trước kia, góp thêm phần phong phú đa dạng cho
đất nước này. Trên mặt luật pháp, việc ấy trái với
quy định của bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ, nhưng thực tế
thì mỗi nhóm di dân trong lịch sử đều đã từng làm
như vậy. Họ muốn đem theo những cây cối, hoa cỏ,
rau trái quen thuộc, không chỉ vì nhu cầu ăn uống
mà còn là tình hoài hương, kiểu tâm trạng “Chúng
Ta Ði Mang Theo Quê Hương”, như tên của một chương
trình phát thanh đã do cố nhạc sĩ Ngô Mạnh Thu chủ
xướng trước đây trên đài phát thanh VNCR.
Người ta thường quan tâm tới sự lớn mạnh nhanh
chóng của cộng đồng dân Việt tại Mỹ, sự phát triển
những sinh hoạt đa dạng, thành tích của giới trẻ
Việt nam hải ngoại trên đường học vấn, cơ sở thương
mại, món ăn và cửa hàng ăn Việt Nam. Nhưng ít ai
chú ý đến sự du nhập âm thầm và mau lẹ của các loại
thảo mộc Việt Nam trong vòng 30 năm, với một số
chủng loại cây cỏ nhiều hơn mọi sắc dân khác đã
di cư đến đất nước Hiệp Chúng Quốc này.
Vào vườn của mỗi căn nhà người Việt, ít lắm cũng
tìm thấy vài bụi rau thơm. Ðất vườn càng rộng thì
các loại cây càng nhiều, từ rau thơm, rau húng,
rau dăm, dấp cá, tía tô, ớt, mồng tơi, rau muống,...
cho đến cây nhãn, cây xoài, cây hoa ngọc lan...
Nhưng nói chung thì tất cả các loại cây trái hoa
cỏ đều mới chỉ được trồng ở phạm vi nhỏ, trong gia
đình, riêng có rau muống là loại đã có tầm mức phát
triển rộng rãi nhanh chóng nhất và cũng gây ra nhiều
vấn đề đáng kể.
Rau muống trên đường “tái định cư” ở Hoa
Kỳ
Trên đất Hoa Kỳ đã có rau muống từ trước khi có
người Việt tị nạn và bị xếp vào loại cỏ dại cần
diệt trừ. Chính vì sự hiện diện của cộng đồng người
Mỹ gốc Việt mà loại rau này đã và sẽ được dùng phổ
thông trên nước Mỹ. Người Việt ở Hoa Kỳ, Canada,
ở Âu Châu hay Australia ngày nay đều ưa chuộng món
rau muống, không như nửa thế kỷ trước ở Việt Nam
nói tới rau muống là nói tới dân “Bắc Kỳ”. Vì vậy
rau muống ở Mỹ là một trong những loại rau tiêu
biểu nhất của người Việt và hiện nay luôn luôn được
cung cấp dồi dào từ một số nhà chuyên canh chứ không
phải chỉ là việc trồng trọt lẻ tẻ.
Người Pháp biết rau muống khi chiếm thuộc địa Việt
Nam và đặt tên cho nó là “liseron d'eau”, do thấy
có hoa giống như hoa bìm bìm (liseron). Còn người
Mỹ ngoại trừ giới khoa học, chỉ mới biết nhiều về
nó trong vòng mấy chục năm gần đây. Trong tiếng
Anh rau muống có nhiều tên gọi, tất cả đều là tùy
người nào đặt ra đã căn cứ vào một vài đặc điểm
theo quan sát riêng. Hiện nay thì tên phổ thông
nhất là “water spinach” ngoài những tên khác như
“tropical spinach”, “swamp cabbage”, “swamp morning
glory”, “water convolvulus”.... Spinach là loại
rau xanh được dân chúng Âu Châu dùng quen thuộc
trong bữa cơm hàng ngày từ thế kỷ 12, và giống như
rau muống có thể ăn sống hay nấu chín. Ngược lại
thì có người Việt Nam dịch “spinach” là rau rền
Mỹ.
Theo tài liệu của đại học Florida, rau muống mang
tên khoa học “ipomoea aquatica” đã được dân chúng
Trung Hoa trồng để ăn từ khoảng thế kỷ thứ 3, dưới
đời nhà Hán. Tuy nhiên những ai đã đọc truyện Tầu
có thể biết sự tích vua Trụ nghe lời xúi giục của
Ðắc Kỷ xin tể tướng Tỷ Can trái tim. Tỷ Can đã được
thần nhân căn dặn dù mất tim vẫn có thể sống đi
về đến nhà nếu đừng mở miệng nói lời nào. Tiếc rằng
ông đã quên, gặp yêu tinh giả làm người bán hàng
rao bán “rau vô tâm”, ông thắc mắc không biết là
thứ gì nên cất tiếng hỏi và sau khi được nghe giải
thích là rau rỗng ruột – thân rau muống rỗng – thì
ông đã ngã ra chết. Trụ Vương là vua cuối đời nhà
Thương, khoảng thế kỷ 11 trước công nguyên, như
vậy rau muống có lẽ đã được biết từ trên 3,000 năm.
Cũng theo nghiên cứu của đại học Florida thì rau
muống xuất xứ từ Ấn Ðộ và Trung Quốc nhưng được
trồng nhiều nhất ở Ðông Nam Á, các đảo Thái Bình
Dương, Phi Châu và Nam Mỹ. Ngoài tính cách là loại
thực phẩm thông dụng, rau muống chứa nhiều chất
sắt nên còn có giá trị của một dược thảo và vì vậy
những di dân từ Ðông Nam Á tìm cách đem theo giống
đến nơi đất mới. Không biết rau muống được đưa vào
Hoa Kỳ bao giờ, nhưng khoảng năm 1973 người ta đã
nhiều lần thấy rau muống xuất hiện trên các kinh
rạch đầm lầy ở Florida, mặc dầu bộ nông nghiệp liên
bang và tiểu bang xếp nó vào hàng cỏ dại độc hại
cần tiêu diệt (noxious weed), một loại thảo mộc
cấm trồng trọt. Áp dụng đạo luật liên bang về các
loại cỏ dại độc hại, cơ quan kiểm soát cây cỏ thuộc
Bộ Canh Nông Hoa Kỳ (USDA) cấm việc đưa rau muống
từ tiểu bang này qua tiểu bang khác.
Sau năm 1975, những dân Việt đến định cư ở Florida
và Louisiana tìm thấy cơ hội thuận tiện để thả rau
muống trên các đầm lầy, hồ nước và kinh rạch hoang
vu tại hai tiểu bang miền Nam đó. Buổi đầu có lẽ
họ đã lấy giống ngay từ loại rau muống sẵn mọc hoang,
nhưng về sau các loại hạt giống khác cũng được mang
từ Việt Nam đến dù là không được phép. Tới một lúc
rau muống tràn lan khắp nơi và chính quyền địa phương
phải can thiệp vì thấy loại cây ấy mọc chằng chịt
làm tắc nghẽn các hệ thống thoát nước và tạo nên
các khoảng nước tù thuận tiện cho muỗi sinh sản.
Theo cơ quan bảo vệ môi trường Florida, giây rau
muống có thể dài tới 70 feet, mọc rất nhanh tới
4 inches mỗi ngày và quấn quít với nhau thành bè
mảng, một mặt cản trở đường nước chảy, mặt khác
lấn át các loại thảo mộc bản địa làm biến đổi hệ
sinh thái thiên nhiên. Thế là từ khoảng năm 1980
những nơi trồng rau muống nước bị phá hủy dọn dẹp,
có nơi còn sử dụng tới cả thuốc diệt cỏ. Các tiểu
bang Florida cấm trồng trọt và buôn bán rau muống.
Tuy vậy ở mọi cộng đồng người Việt vẫn có rau muống,
loại rau muống cạn sau này được chuộng hơn là rau
muống nước và không gặp khó khăn vì có thể trồng
ngay vườn sau nhà. Một vài nơi khí hậu ấm áp quanh
năm như Hawaii rất thuận tiện cho những nhà trồng
rau muống. Ngay tại California cũng có một số trại
trồng rau muống có mái che để có thể tiếp tục sản
xuất trong mùa đông.
Trong một bài báo trên tờ Atlanta Journal Constitution
năm 1996 viết về nhóm người Việt ở làng Versailles,
New Orleans, ký giả John Blake nhận định rằng khu
vườn nhỏ trong nhà hết sức quan trọng đối với những
người lớn tuổi về mặt tâm lý và là một đóng góp
của họ vào kinh tế gia đình. Nhiều loại sản phẩm
cây nhà lá vườn, đặc biệt là rau muống, được đem
bán tại ngôi chợ nhỏ và trở thành một nguồn cung
cấp thiết yếu cho cộng đồng cùng các nhà hàng tiệm
ăn khác ở thành phố New Orleans.
Trải qua các giai đoạn phát triển quá mức rồi tạo
nên khó khăn, cuối cùng thì với hàng trăm ngàn dân
tị nạn Việt Nam lần lượt đến Hoa Kỳ, dần dần rau
muống đã chính thức được trở lại “định cư và hội
nhập” vào hàng rau quả ở Mỹ. Một nhóm chuyên viên
thực vật của viện đại học Massachusetts đã có công
đầu tiên trong việc này, bằng cách hợp tác với các
giới hữu trách liên bang để đưa ra những quy định
cho phép trồng trọt và bán rau muống trên thị trường.
Có hai lý do chính khiến Massachusetts ở trong
số những tiểu bang đầu tiên đã công nhận rau muống.
Trước hết tiểu bang này đứng hàng thứ 6 trên toàn
quốc về số dân Việt, 36,685 người (US Census 2000).
Sau đó, trong điều kiện thiên nhiên của Massachussetts,
rau muống không là loại cây cỏ tác hại. Ðiều kiện
thời tiết thích hợp nhất với rau muống là nhiệt
độ từ 75 đến 85 độ F, đến mùa đông khi nhiệt độ
xuống dưới 50 độ F và gặp giá lạnh rau muống chết
ngay. Vì vậy ở Massachusetts, rau muống không thể
phát triển quanh năm đến mức làm nghẹt các đường
thoát nước như trường hợp của Florida và Louisiana.
Một số trở ngại hãy còn tồn tại trong việc trồng
rau muống, chẳng hạn cho đến nay chưa phải tất cả
các tiểu bang đều đã chấp nhận loại cây này nên
chưa có loại thuốc trừ sâu chuyên dụng nào cho rau
muống. Nhu cầu tạm sử dụng thuốc trừ sâu của các
loại rau khác cũng là một lý do khiến cho ở một
số địa phương rau muống có thể không được phép bán
chính thức trên thị trường. Tuy vậy có thể tin chắc
là trong tương lai rau muống sẽ thành một loại rau
thông dụng tại Hoa Kỳ và là một trong những đặc
trưng của bữa ăn Việt Nam.
(Còn tiếp)
Hà Tường Cát
|
.
