I

天 地 風 塵

Thiên địa phong trần

紅 顏 多 屯

Hồng nhan đa truân

悠 悠 彼 蒼 兮 誰 造 因

Du du bỉ thương hề thuỳ tạo nhân

鼓 鼙 聲 動 長 城 月

Cổ bề thanh động Trường Thành nguyệt

烽 火 影 照 甘 泉 雲

5

Phong hỏa ảnh chiếu Cam Tuyền vân

九 重 按 劍 起 當 席

Cửu trùng án kiếm khởi đương tịch

半 夜 飛 檄 傳 將 軍

Bán dạ phi hịch truyền tướng quân

清 平 三 百 年 天 下

Thanh bình tam bách niên thiên hạ

從 此 戎 衣 屬 武 臣

Tùng thử nhung y thuộc vũ thần

使 星 天 門 催 曉 發

10

Sứ tinh thiên môn thôi hiểu phát

行 人 重 法 輕 離 別

Hành nhân trọng pháp khinh ly biệt

弓 箭 兮 在 腰

Cung tiễn hề tại yêu

妻 孥 兮 別 袂

Thê noa hề biệt khuyết

獵 獵 旌 旗 兮 出 塞 愁

Liệp liệp tinh kỳ hề xuất tái sầu

喧 喧 簫 鼓 兮 辭 家 怨

15

Huyên huyên tiêu cổ hề từ gia oán

有 怨 兮 分 攜

Hữu oán hề phân huề

有 愁 兮 契 闊

Hữu sầu hề khế khoát

*

Đại ý: Đoạn trên là lời chinh phụ kể ngọn nguồn: Cơn gió bụi của trời đất khiến kẻ má hồng chịu nỗi lao đao. Rồi tác giả mượn lời nàng mà tả cảnh giặc giã ở biên cương, sự truyền hịch, việc xuất chinh, và cảnh biệt ly giữa vợ chồng.

001    

002

003 

004

005

006

007

008

009

010

011

012

013

014

015

016

Thuở trời đất nổi cơn gió bụi

Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên

Xanh kia thăm thẳm tầng trên

Vì ai gây dựng cho nên nỗi này

Trống Trường Thành lung lay bóng nguyệt

Khói Cam Tuyền mờ mịt thức mây

Chín tầng gươm báu trao tay

Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh

Nước thanh bình ba trăm năm cũ

Áo nhung trao quan vũ từ đây

Sứ trời sớm giục đường mây

Phép công là trọng, niềm tây sá nào

Ðường giong ruổi lưng đeo cung tiễn

Buổi tiễn đưa lòng bận thê noa

Bóng cờ tiếng trống xa xa

Sầu lên ngọn ải, oán ra cửa phòng

II

良 人 二 十 吳 門 豪

Lương nhân nhị thập Ngô môn hào

投 筆 硯 兮 事 弓 刀

Đầu bút nghiên hề sự cung đao

直 把 連 城 獻 明 聖

20

Trực bả liên thành hiến minh thánh

願 將 尺 劍 斬 天 驕

Nguyện tương xích kiếm trảm thiên kiêu

丈 夫 千 里 志 馬 革

Trượng phu thiên lý chí mã cách

泰 山 一 擲 輕 鴻 毛

Thái Sơn nhất trịch khinh hồng mao

便 辭 閨 閫 從 征 戰

Tiện từ khuê khổn tùng chinh chiến

西 風 鳴 鞭 出 渭 橋

25

Tây phong minh tiên xuất Vị kiều

渭 橋 頭 清 水 溝

Vị kiều đầu thanh thuỷ câu

清 水 邊 青 草 途

Thanh thuỷ biên thanh thảo đồ

送 君 處 兮 心 悠 悠

Tống quân xứ hề tâm du du

君 登 途 兮 妾 恨 不 如 駒

Quân đăng đồ hề thiếp hận bất như câu

君 臨 流 兮 妾 恨 不 如 舟

30

Quân lâm lưu hề thiếp hận bất như chu

清 清 有 流 水

Thanh thanh hữu lưu thuỷ

不 洗 妾 心 愁

Bất tẩy thiếp tâm sầu

青 青 有 芳 草

Thanh thanh hữu phương thảo

不 忘 妾 心 憂

Bất vong thiếp tâm ưu

語 復 語 兮 執 君 手

35

Ngữ phục ngữ hề chấp quân thủ

步 一 步 兮 牽 君 襦

Bộ nhất bộ hề khiên quân nhu

妾 心 隨 君 似 明 月

Thiếp tâm tuỳ quân tự minh nguyệt

君 心 萬 里 千 山 箭

Quân tâm vạn lý Thiên Sơn tiễn

擲 離 杯 兮 舞 龍 泉

Trịch ly bôi hề vũ Long Tuyền

橫 征 槊 兮 指 虎 穴

40

Hoành chinh sáo hề chỉ hổ huyệt

云 隨 介 子 獵 樓 蘭

Vân tuỳ Giới Tử liệp Lâu Lan

笑 向 蠻 溪 談 馬 援

Tiếu hướng Man Khê đàm Mã Viện

君 穿 壯 服 紅 如 霞

Quân xuyên trang phục hồng như hà

君 騎 驍 馬 白 如 雪

Quân kỵ kiêu mã bạch như tuyết

驍 馬 兮 鸞 鈴

45

Kiêu mã hề loan linh

征 鼓 兮 人 行

Chinh cổ hề nhân hành

須 臾 中 兮 對 面

Tu du trung hề đối diện

頃 刻 裡 兮 分 程

Khoảnh khắc lý hề phân trình

*

Đại ý: Chinh phụ tả thân thế của chồng, rồi tả nỗi lòng mình từ khi vợ chồng chia ly vì chinh chiến.

017

018

019

020

021

022

023

024

025

026

027

028

029

030

031

032

033

034

035

036

037

038

039

040

041

042     

Chàng tuổi trẻ vốn giòng hào kiệt

Xếp bút nghiên theo việc đao cung

Thành liền mong tiến bệ rồng

Thước gươm đã quyết chẳng dung giặc trời

Chí làm trai dặm nghìn da ngựa

Gieo Thái Sơn như tựa hồng mao

Giã nhà đeo bức chiến bào

Thét roi cầu Vị, ào ào gió thu

Ngòi đầu cầu nước trong như lọc

Ðường bên cầu cỏ mọc còn non

Ðưa chàng lòng dặc dặc buồn

Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền

Nước trong chảy lòng phiền chẳng rửa

Cỏ xanh thơm dạ nhớ khó quên

Nhủ rồi tay lại trao liền

Bước đi một bước lại vin áo chàng

Lòng thiếp tựa bóng trăng theo dõi

Dạ chàng xa ngoài cõi Thiên San

Múa gươm rượu tiễn chưa tàn

Chỉ ngang ngọn giáo vào ngàn hang beo

Săn Lâu Lan, rằng theo Giới Tử

Tới Man Khê, bàn sự Phục Ba

Áo chàng đỏ tựa ráng pha

Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in

Tiếng nhạc ngựa lần chen tiếng trống

Giáp mặt rồi phút bỗng chia tay

III

分 程 兮 河 梁

Phân trình hề hà lương

徘 徊 兮 路 旁

50

Bồi hồi hề lộ bàng

路 旁 一 望 兮 旆 央 央

Lộ bàng nhất vọng hề bái ương ương

前 車 兮 北 細 柳

Tiền xa hề Bắc Tế Liễu

後 騎 兮 西 長 楊

Hậu kỵ hề Tây Trường Dương

騎 車 相 擁 君 臨 塞

Kỵ xa tương ủng quân lâm tái

楊 柳 那 知 妾 斷 腸

55

Dương liễu na tri thiếp đoạn trường

去 去 落 梅 聲 漸 遠

Khứ khứ lạc mai thanh tiệm viễn

行 行 征 旆 色 何 忙

Hành hành chinh bái sắc hà mang

望 雲 去 兮 郎 別 妾

Vọng vân khứ hề lang biệt thiếp

望 山 歸 兮 妾 思 郎

Vọng sơn quy hề thiếp tư lang

郎 去 程 兮 濛 雨 外

60

Lang khứ trình hề mông vũ ngoại

妾 歸 處 兮 昨 夜 房

Thiếp quy xứ hề tạc dạ phòng

歸 去 兩 回 顧

Quy khứ lưỡng hồi cố

雲 青 兮 山 蒼

Vân thanh hề sơn thương

郎 顧 妾 兮 咸 陽

Lang cố thiếp hề Hàm Dương

妾 顧 郎 兮 瀟 湘

65

Thiếp cố lang hề Tiêu Tương

瀟 湘 煙 阻 咸 陽 樹

Tiêu Tương yên trở Hàm Dương thụ

咸 陽 樹 隔 瀟 湘 江

Hàm Dương thụ cách Tiêu Tương giang

相 顧 不 相 見

Tương cố bất tương kiến

青 青 陌 上 桑

Thanh thanh mạch thượng tang

陌 上 桑 陌 上 桑

70

Mạch thượng tang mạch thượng tang

妾 意 君 心 誰 短 長

Thiếp ý quân tâm thuỳ đoản trường

*

Đại ý: Phút chia ly, chinh phụ ngổn ngang tâm sự và ngập tràn nhung nhớ.

043

044

045

046

047

048

049

050

051

052

053

054

055

056

057

058

059

060

061

062

063

064

Hà Lương chia rẽ đường này

Bên đường, trông bóng cờ bay ngùi ngùi

Quân trước đã gần ngoài doanh Liễu

Kỵ sau còn khuất nẻo Tràng Dương

Quân đưa chàng ruổi lên đường

Liễu dương biết thiếp đoạn trường này chăng?

Tiếng địch trổi nghe chừng đồng vọng

Hàng cờ bay trong bóng phất phơ

Dấu chàng theo lớp mây đưa

Thiếp nhìn rặng núi ngẩn ngơ nỗi nhà

Chàng thì đi cõi xa mưa gió

Thiếp lại về buồng cũ gối chăn

Ðoái trông theo đã cách ngăn

Tuôn màu mây biếc, trải ngần núi xanh

Chốn Hàm Dương chàng còn ngảnh lại

Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang

Khói Tiêu Tương cách Hàm Dương

Cây Hàm Dương cách Tiêu Tương mấy trùng

Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu

Ngàn dâu xanh ngắt một mầu

Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?

IV

自 從 別 後 風 沙 隴

Tự tùng biệt hậu phong sa lũng

明 月 知 君 何 處 宿

Minh nguyệt tri quân hà xứ túc

古 來 征 戰 場

Cổ lai chinh chiến trường

萬 里 無 人 屋

75

Vạn lý vô nhân ốc

風 熬 熬 兮 打 得 人 顏 憔

Phong ngao ngao hề đả đắc nhân nhan tiều

水 深 深 兮 怯 得 馬 蹄 縮

Thuỷ thâm thâm hề khiếp đắc mã đề súc

戍 夫 枕 鼓 臥 龍 沙

Thú phu chẩm cổ ngọa Long sa

戰 士 抱 鞍 眠 虎 陸

Chiến sĩ bão yên miên hổ lục

今 朝 漢 下 白 登 城

80

Kim triêu Hán há Bạch Đăng thành

明 日 胡 窺 青 海 曲

Minh nhật Hồ khuy Thanh Hải khúc

青 海 曲 青 山 高 復 低

Thanh Hải khúc thanh sơn cao phục đê

青 山 前 青 溪 斷 復 續

Thanh sơn tiền thanh khê đoạn phục tục

青 山 上 雪 蒙 頭

Thanh sơn thượng tuyết mông đầu

青 溪 下 水 沒 腹

85

Thanh khê hạ thuỷ một phúc

可 憐 多 少 鐵 衣 人

Khả liên đa thiểu thiết y nhân

思 歸 當 此 愁 顏 蹙

Tư quy đương thử sầu nhan xúc

錦 帳 君 王 知 也 無

Cẩm trướng quân vương tri dã vô

艱 難 誰 為 畫 征 夫

Gian nan thuỳ vị họa chinh phu

料 想 良 人 經 歷 處

90

Liệu tưởng lương nhân kinh lịch xứ

蕭 關 角 瀚 海 隅

Tiêu Quan giác hãn hải ngung

霜 村 雨 店虎 落 蛇 區

Sương thôn vũ điếm, hổ lạc xà khu

風 餐 露 宿 雪 脛 冰 鬚

Phong xan lộ túc, tuyết hĩnh băng tu

登 高 望 雲 色

Đăng cao vọng vân sắc

安 復 不 生 愁

95

An phục bất sinh sầu

*

Đại ý: Chinh phụ kể lể sự vất vả gian nan của chồng tại biên cương và nỗi nhớ nhà của chàng.

065

066

067

068

069

070

071

072

073

074

075

076

077

078

079

080

081

082

083

084

085

086

087

088

Chàng từ đi vào nơi gió cát

Ðêm trăng này nghỉ mát phương nao?

Xưa nay chiến địa dường bao

Nội không muôn dặm xiết bao dãi dầu

Hơi gió lạnh, người rầu mặt dạn

Dòng nước sâu, ngựa nản chân bon

Ôm yên, gối trống đã chồn

Nằm vùng cát trắng, ngủ cồn rêu xanh

Nay Hán xuống Bạch Thành đóng lại

Mai Hồ vào Thanh Hải dòm qua

Hình khe, thế núi gần xa

Dứt thôi lại nối, thấp đà lại cao

Sương đầu núi buổi chiều như giội

Nước lòng khe nẻo suối còn sâu

Não người áo giáp bấy lâu

Lòng quê qua đó mặt sầu chẳng khuây

Trên trướng gấm thấu hay chăng nhẽ

Mặt chinh phu ai vẽ cho nên?

Tưởng chàng giong ruổi mấy niên

Chẳn nơi Hãn Hải thì miền Tiêu Quan

Ðã trắc trở đòi ngàn xà hổ

Lại lạnh lùng những chỗ sương phong

Lên cao trông thức mây lồng

Lòng nào là chẳng động lòng bi thương!

V

自 從 別 後 東 南 徼

Tự tùng biệt hậu Ðông Nam kiếu

東 南 知 君 戰 何 道

Đông Nam tri quân chiến hà đạo

古 來 征 戰 人

Cổ lai chinh chiến nhân

性 命 輕 如 草

Tính mệnh khinh như thảo

鋒 刃 下 溫 溫 挾 纊 主 恩 深

100

Phong nhận hạ ôn ôn hiệp khoáng chủ ân thâm

時 刻 中 歷 歷 橫 戈 壯 士 夭

Thời khắc trung lịch lịch hoành qua tráng sĩ yểu

祈 山 舊 塚 月 茫 茫

Kỳ sơn cựu trủng nguyệt mang mang

淝 水 新 墳 風 裊 裊

Phì thuỷ tân phần phong niểu niểu

風 裊 裊 空 吹 死 士 魂

Phong niểu niểu không xuy tử sĩ hồn

月 茫 茫 曾 照 征 夫 貌

105

Nguyệt mang mang tằng chiếu chinh phu mạo

征 夫 貌 兮 誰 丹 青

Chinh phu mạo hề thuỳ đan thanh

死 士 魂 兮 誰 哀 弔

Tử sĩ hồn hề thuỳ ai điếu

可 憐 爭 鬪 舊 江 山

Khả lân tranh đấu cựu giang sơn

行 人 過 此 情 多 少

Hành nhân quá thử tình đa thiểu

古 來 征 戰 幾 人 還

110

Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hoàn

班 超 歸 時 鬢 已 斑

Ban Siêu quy thời mấn dĩ ban

料 想 良 人 馳 騁 外

Liệu tưởng lương nhân trì sính ngoại

三 尺 劍 一 戎 鞍

Tam xích kiếm nhất nhung yên

秋 風 沙 草

Thu phong sa thảo

明 月 關 山

115

Minh nguyệt quan san

馬 頭 鳴 鏑

Mã đầu minh đích

城 上 緣 竿

Thành thượng duyên can

功 名 百 忙 裏

Công danh bách mang lý

勞 苦 未 應 閒

Lao khổ vị ưng nhàn

勞 與 閒 誰 與 言

120

Lao dữ nhàn thuỳ dữ ngôn

君 在 天 涯 妾 倚 門

Quân tại thiên nhai, thiếp ỷ môn

*

Đại ý: Chinh phụ tả hoàn cảnh gian nan khôn xiết của chồng đang chinh chiến nơi biên cương.

089

090

091

092

093

094

095

096

097

098

099

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

Chàng từ sang Ðông Nam khơi nẻo

Biết nay chàng tiến thảo nơi đâu?

Những người chinh chiến bấy lâu

Như xem tính mệnh như màu cỏ cây

Nức hơi mạnh, ơn dày từ trước

Trải chốn nghèo, tuổi được bao nhiêu?

Non Kỳ quạnh quẽ trăng treo

Bến Phì gió thổi đìu hiu mấy gò

Hồn tử sĩ gió ù ù thổi

Mặt chinh phu trăng dõi dõi soi

Chinh phu tử sĩ mấy người

Nào ai mạc mặt, nào ai gọi hồn?

Dấu binh lửa, nước non như cũ

Kẻ hành nhân qua đó chạnh thương

Phận trai già cõi chiến trường

Chàng Siêu mái tóc điểm sương mới về

Tưởng chàng trải nhiều bề nắng nỏ

Ba thước gươm, một cỗ nhung yên

Xông pha gió bãi trăng ngàn

Tên reo đầu ngựa, giáo lan mặt thành

Áng công danh trăm đường rộn rã

Những nhọc nhằn nào đã nghỉ ngơi

Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai

Thiếp trong cánh cửa, chàng ngoài chân mây

VI

倚 門 固 妾 今 生 分

Ỷ môn cố thiếp kim sinh phận

天 涯 豈 君 平 生 魂

Thiên nhai khởi quân bình sinh hồn

自 信 相 隨 魚 水 伴

Tự tín tương tuỳ ngư thuỷ bạn

那 堪 相 隔 水 雲 村

125

Na kham tương cách thuỷ vân thôn

妾 身 不 想 為 征 婦

Thiếp thân bất tưởng vi chinh phụ

君 身 豈 學 為 王 孫

Quân thân khởi học vi vương tôn

何 事 江 南 與 江 北

Hà sự giang Nam dữ giang Bắc

令 人 愁 曉 更 愁 昏

Linh nhân sầu hiểu cánh sầu hôn

一 個 是 風 流 少 年 客

130

Nhất cá thị phong lưu thiếu niên khách

一 個 是 深 閨 少 年 婚

Nhất cá thị thâm khuê thiếu niên hôn

可 堪 兩 年 少

Khả kham lưỡng niên thiếu

千 里 各 寒 暄

Thiên lý các hàn huyên

憶 昔 與 君 相 別 時

Ức tích dữ quân tương biệt thời

柳 條 猶 未 囀 黃 鸝

135

Liễu điều do vị chuyển hoàng ly

問 君 何 日 歸

Vấn quân hà nhật quy

君 約 杜 鵑 啼

Quân ước đỗ quyên đề

杜 鵑 已 逐 黃 鸝 老

Đỗ quyên dĩ trục hoàng ly lão

青 柳 樓 前 語 鷾 鴯

Thanh Liễu lâu tiền ngữ ý nhi

憶 昔 與 君 相 別 中

140

Ức tích dữ quân tương biệt trung

雪 梅 猶 未 識 東 風

Tuyết mai do vị thức Ðông phong

問 君 何 日 歸

Vấn quân hà nhật quy

君 指 桃 花 紅

Quân chỉ đào hoa hồng

桃 花 已 伴 東 風 去

Đào hoa dĩ bạn Ðông phong khứ

老 梅 江 上 又 芙 蓉

145

Lão mai giang thượng hựu phù dung

與 我 約 何 所

Dữ ngã ước hà sở

乃 約 隴 西 岑

Nãi ước Lũng Tây sầm

日 中 兮 不 來

Nhật trung hề bất lai

墜 葉 兜 我 簪

Trụy diệp đâu ngã trâm

竚 立 空 涕 泣

150

Trữ lập không thế khấp

荒 邨 喧 午 禽

Hoang thôn huyên ngọ cầm

與 我 約 何 所

Dữ ngã ước hà sở

乃 約 漢 陽 橋

Nãi ước Hán Dương kiều

日 晚 兮 不 來

Nhật vãn hề bất lai

谷 風 吹 我 袍

155

Cốc phong xuy ngã bào

竚 立 空 涕 泣

Trữ lập không thế khấp

寒 江 起 暮 潮

Hàn giang khởi mộ trào

*

Đại ý: Chinh phụ kể lể nỗi lòng đau xót khi nàng luôn tựa cửa ngóng trông chồng nơi chiến địa xa xôi. Và nàng mơ ước một ngày đoàn tụ sum vầy.

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

Trong cửa này đã đành phận thiếp

Ngoài mây kia há kiếp chàng vay?

Những mong cá nước sum vầy

Nào ngờ đôi ngả nước mây cách vời

Thiếp chẳng tưởng ra người chinh phụ

Chàng há từng học lũ vương tôn

Cớ sao cách trở nước non

Khiến người thôi sớm thôi hôm những sầu

Khách phong lưu đương chừng niên thiếu

Sánh nhau cùng dan díu chữ duyên

Nỡ nào đôi lứa thiếu niên

Quan sơn để cách, hàn huyên bao đành

Thuở lâm hành oanh chưa bén liễu

Hỏi ngày về, ước nẻo quyên ca

Nay quyên đã giục, oanh già

Ý nhi lại gáy trước nhà líu lo

Thuở đăng đồ, mai chưa dạn gió

Hỏi ngày về, chỉ độ đào bông

Nay đào đã quyến gió Ðông

Phù dung lại đã bên sông bơ sờ

Hẹn cùng ta: Lũng Tây nham ấy

Sớm đã trông, nào thấy hơi tăm?

Ngập ngừng, lá rụng cành trâm

Buổi hôm nghe dậy tiếng cầm xôn xao

Hẹn nơi nao, Hán Dương cầu nọ

Chiều lại tìm, nào thấy tiêu hao?

Ngập ngừng gió thổi chéo bào

Bãi hôm tuôn dẫy nước trào mênh mông

VII

昔 年 寄 信 勸 君 回

Tích niên ký tín khuyến quân hồi

今 年 寄 信 勸 君 來

Kim niên ký tín khuyến quân lai

信 來 人 未 來

Tín lai nhân vị lai

楊 花 零 落 委 蒼 苔

160

Dương hoa linh lạc ủy thương đài

蒼 苔 蒼 苔 又 蒼 苔

Thương đài thương đài hựu thương đài

一 步 閒 庭 百 感 催

Nhất bộ nhàn đình bách cảm thôi

昔 年 回 書 訂 妾 期

Tích niên hồi thư đính thiếp kỳ

今 年 回 書 訂 妾 歸

Kim niên hồi thư đính thiếp quy

書 歸 人 未 歸

165

Thư quy nhân vị quy

紗 窗 寂 寞 轉 斜 暉

Sa song tịch mịch chuyển tà huy

斜 暉 斜 暉 又 斜 暉

Tà huy tà huy hựu tà huy

十 約 佳 期 九 度 違

Thập ước giai kỳ cửu độ vi

試 將 去 日 從 頭 數

Thí tương khứ nhật tùng đầu sổ

不 覺 荷 錢 已 三 鑄

170

Bất giác hà tiền dĩ tam chú

最 苦 是 連 年 紫 塞 人

Tối khổ thị liên niên tử tái nhân

最 苦 是 千 里 黃 花 戍

Tối khổ thị thiên lý hoàng hoa thú

黃 花 戍 誰 無 堂 上 親

Hoàng hoa thú thuỳ vô đường thượng thân

紫 塞 人 誰 無 閨 中 婦

Tử tái nhân thuỳ vô khuê trung phụ

有 親 安 可 暫 相 離

175

Hữu thân an khả tạm tương ly

有 婦 安 能 久 相 負

Hữu phụ an năng cửu tương phụ

君 有 老 親 鬢 如 霜

Quân hữu lão thân mấn như sương

君 有 嬰 兒 年 且 孺

Quân hữu anh nhi niên thả nhụ

老 親 兮 倚 門

Lão thân hề ỷ môn

嬰 兒 兮 待 哺

180

Anh nhi hề đãi bộ

供 親 餐 兮 妾 為 男

Cung thân xan hề thiếp vi nam

課 子 書 兮 妾 為 父

Khóa tử thư hề thiếp vi phụ

供 親 課 子 此 一 身

Cung thân khóa tử thử nhất thân 

傷 妾 思 君 今 幾 度

Thương thiếp tư quân kim kỷ độ

思 君 昨 日 兮 已 過

185

Tư quân tạc nhật hề dĩ quá

思 君 今 年 兮 又 暮

Tư quân kim niên hề hựu mộ

君 淹 留 二 年 三 年 更 四 年

Quân yêm lưu nhị niên tam niên cánh tứ niên

妾 情 懷 百 縷 千 縷 還 萬 縷

Thiếp tình hoài bách lũ thiên lũ hoàn vạn lũ

安 得 在 君 邊

An đắc tại quân biên

訴 妾 衷 腸 苦

190

Tố thiếp trung trường khổ

妾 有 漢 宮 釵

Thiếp hữu Hán cung thoa

曾 是 嫁 時 將 送 來

Tằng thị giá thời tương tống lai

憑 誰 寄 君 子

Bằng thuỳ ký quân tử

表 妾 相 思 懷

Biểu thiếp tương tư hoài

妾 有 秦 樓 鏡

195

Thiếp hữu Tần lâu kính

曾 與 郎 初 相 對 影

Tằng dữ lang sơ tương đối ảnh

憑 誰 寄 君 子

Bằng thùy ký quân tử

照 妾 今 孤 另

Chiếu thiếp kim cô lánh

妾 有 鉤 指 銀

Thiếp hữu câu chỉ ngân

手 中 時 相 親

200

Thủ trung thời tương thân

憑 誰 寄 君 子

Bằng thuỳ ký quân tử

微 物 寓 慇 懃

Vi vật ngụ ân cần

妾 有 搔 頭 玉

Thiếp hữu tao đầu ngọc

嬰 兒 年 所 弄

Anh nhi niên sở lộng

憑 誰 寄 君 子

205

Bằng thuỳ ký quân tử

他 鄉 幸 珍 重

Tha hương hạnh trân trọng

*

Đại ý: Nàng vẫn kể lể nỗi lòng khi chia ly, thư gởi cho chồng mà chẳng có hồi âm. Vắng chồng, nàng đảm đương mọi việc trong nhà, phụng dưỡng mẹ và dạy con, đồng thời nàng mong gởi những vật thân quý đến chồng để bày tỏ tình nhớ thương.

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

151

152

153

154

155

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

168

169

170

171

172

173

174

175

176

Tin thường lại, người không thấy lại

Gốc hoa tàn đã trải rêu xanh

Rêu xanh mấy lớp chung quanh

Sân đi một bước, trăm tình ngẩn ngơ

Thư thường tới, người không thấy tới

Bức rèm thưa lần dãi bóng dương

Bóng dương mấy buổi xuyên ngang

Lời sao mười hẹn, chín thường đơn sai

Thử tính lại diễn khơi ngày ấy

Tiền sen này đã nẩy là ba

Xót người lần lữa ải xa

Xót người nương chốn Hoàng Hoa dặm dài

Tình gia thất nào ai chẳng có

Kìa lão thân, khuê phụ nhớ thương

Mẹ già phơ phất mái sương

Con thơ măng sữa, vả đương phù trì

Lòng lão thân buồn khi tựa cửa

Miệng hài nhi chờ bữa mớm cơm

Ngọt bùi thiếp đã hiếu nam

Dạy con đèn sách thiếp làm phụ thân

Nay một thân nuôi già dạy trẻ

Nỗi quan hoài mang mể biết bao!

Nhớ chàng trải mấy sương sao

Xuân từng đổi mới, Ðông nào còn dư

Kể năm đã ba tư cách diễn

Mối sầu thêm nghìn vạn ngổn ngang

Ước gì gần gũi tấc gang

Giãi niềm cay đắng để chàng tỏ hay

Thoa cung Hán thuở ngày xuất giá

Gương lầu Tần dấu đã soi chung

Cậy ai mà gửi tới cùng?

Ðể chàng thấu hết tấm lòng tương tư

Nhẫn đeo tay mọi khi ngắm nghía

Ngọc cài đầu thuở bé vui tươi

Cậy ai mà gửi tới nơi

Ðể chàng trân trọng dấu người tương thân.

VIII

昔 年 音 信 有 來 時

Tích niên âm tín hữu lai thời

今 年 音 稀 信 亦 稀

Kim niên âm hy tín diệc hy

見 雁 枉 然 思 塞 帛

Kiến nhạn uổng nhiên tư tái bạch

聞 霜 漫 自 製 綿 衣

210

Văn sương mạn tự chế miên y

西 風 欲 寄 無 鴻 便

Tây phong dục ký vô hồng tiện

天 外 憐 伊 雪 雨 垂

Thiên ngoại liên y tuyết vũ thuỳ

雪 寒 伊 兮 虎 帳

Tuyết hàn y hề hổ trướng

雨 冷 伊 兮 狼 幃

Vũ lãnh y hề lang vi

寒 冷 般 般 苦

215

Hàn lãnh ban ban khổ

天 外 可 憐 伊

Thiên ngoại khả lân y

錦 字 題 詩 封 更 展

Cẩm tự đề thi phong cánh triển

金 錢 問 卜 信 還 疑

Kim tiền vấn bốc tín hoàn nghi

幾 度 黃 昏 時

Kỷ độ hoàng hôn thời

重 軒 人 獨 立

220

Trùng hiên nhân độc lập

幾 回 明 月 夜

Kỷ hồi minh nguyệt dạ

單 枕 鬢 斜 攲

Đơn chẩm mấn tà khi

不 關 酖 與 酣

Bất quan trầm dữ hàm

惛 惛 人 似 醉

Hôn hôn nhân tự tuý

不 關 愚 與 惰

225

Bất quan ngu dữ nọa

懵 懵 意 如 癡

Mộng mộng ý như si

簪 斜 委 鬌 髼 無 奈

Trâm tà uỷ đoả bồng vô nại

裙 褪 柔 腰 瘦 不 支

Quần thối nhu yêu sấu bất chi

晝 沈 沈 午 院 行 如 墜

Trú trầm trầm ngọ viện hành như truỵ

夕 悄 悄 湘 簾 捲 又 垂

230

Tịch tiêu tiêu tương liêm quyển hựu thuỳ

簾 外 窺 日 出 枝 頭 無 鵲 報

Liêm ngoại khuy nhật xuất chi đầu vô thước báo

簾 中 坐 夜 來 心 事 只 燈 知

Liêm trung tọa dạ lai tâm sự chỉ đăng tri

燈 知 若 無 知

Đăng tri nhược vô tri

妾 悲 只 自 悲

Thiếp bi chỉ tự bi

悲 又 悲 兮 更 無 言

235

Bi hựu bi hề cánh vô ngôn

燈 花 人 影 總 堪 憐

Đăng hoa nhân ảnh tổng kham lân

咿 喔 雞 聲 通 五 夜

Y ốc kê thanh thông ngũ dạ

披 拂 槐 陰 度 八 磚

Phi phất hòe âm độ bát chuyên

愁 似 海 刻 如 年

Sầu tự hải, khắc như niên

強 燃 香 花 魂 消 檀 炷 下

240

Cưỡng nhiên hương hoa hồn tiêu đàn chú hạ

強 臨 鏡 玉 筋 墜 菱 花 前

Cưỡng lâm kính ngọc cân trụy lăng hoa tiền

強 援 琴 指 下 驚 停 鸞 鳳 柱

Cưỡng viện cầm chỉ hạ kinh đình loan phượng trụ

強 調 瑟 曲 中 悲 遏 鴛 鴦 絃

Cưỡng điều sắt khúc trung bi yết uyên ương huyền

此 意 春 風 若 肯 傳

Thử ý xuân phong nhược khẳng truyền

千 金 借 力 寄 燕 然

245

Thiên kim tá lực ký Yên Nhiên

燕 然 未 能 傳

Yên Nhiên vị năng truyền

憶 君 迢 迢 兮 路 如 天

Ức quân thiều thiều hề lộ như thiên

*

Đại ý: Chinh phụ than thở niềm cô đơn khi cách xa chồng và không có tin tức gì của chàng. Chàng dãi dầu sương tuyết lạnh giá nơi biên cương, còn nàng thì khuê phòng quạnh quẽ. Nàng muốn gởi thư và áo lạnh cho chồng nhưng không biết gởi đi đâu.

177

178

179

180

181

182

183

184

185

186

187

188

189

190

191

192

193

194

195

196

197

198

199

200

201

202

203

204

205

206

207

208

209

210

211

212

Trải mấy thu, tin đi tin lại

Tới xuân này tin hãy vắng không

Thấy nhàn, luống tưởng thư phong

Nghe hơi sương, sắm áo bông sẵn sàng

Gió tây nổi không đường hồng tiện

Xót cõi ngoài tuyết quyến mưa sa

Màn mưa trướng tuyết xông pha

Nghĩ thêm lạnh lẽo kẻ ra cõi ngoài

Ðề chữ gấm, phong thôi lại mở

Gieo bói tiền tin dở còn ngờ

Trời hôm tựa bóng ngẩn ngơ

Trăng khuya nương gối bơ phờ tóc mai

Há như ai, hồn say bóng lẫn

Bỗng thơ thơ thẩn thẩn hư không

Trâm cài, xiêm giắt thẹn thùng

Lệch làn tóc rối, lỏng vòng lưng eo

Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

Bức rèm thưa rủ thác đòi phen

Ngoài rèm thước chẳng mách tin

Trong rèm dường đã có đèn biết chăng?

Ðèn có biết, dường bằng chẳng biết

Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi

Buồn rầu nói chẳng nên lời

Hoa đèn kia với bóng người khá thương!

Gà eo óc gáy sương năm trống

Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên

Khắc giờ đằng đẵng như niên

Mối sầu dằng dặc tựa miền bể xa

Hương gượng đốt, hồn đà mê mải

Gương gượng soi, lệ lại chứa chan

Sắt cầm gượng gảy ngón đàn

Dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng

Lòng này gửi gió đông có tiện

Nghìn vàng xin gửi đến non Yên

Non Yên dù chẳng tới miền

Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời

IX

天 遠 未 易 通

Thiên viễn vị dị thông

憶 君 悠 悠 兮 思 何 窮

Ức quân du du hề tứ hà cùng

懷 人 處 傷 心 胸

250

Hoài nhân xứ thương tâm hung

樹 葉 青 霜 裡

Thụ diệp thanh sương lý

蛩 聲 細 雨 中

Cùng thanh tế vũ trung

霜 斧 殘 兮 楊 柳

Sương phủ tàn hề dương liễu

雨 鋸 損 兮 梧 桐

Vũ cứ tổn hề ngô đồng

鳥 返 高 舂

255

Điểu phản cao thung

露 下 低 叢

Lộ há đê tùng

寒 垣 候 虫

Hàn viên hậu trùng

遠 寺 曉 鐘

Viễn tự hiểu chung

蟋 蟀 數 聲 雨

Tất suất sổ thanh vũ

芭 蕉 一 院 風

260

Ba tiêu nhất viện phong

風 裂 紙 窗 穿 帳 隙

Phong liệt chỉ song xuyên trướng khích

月 移 花 影 上 簾 櫳

Nguyệt di hoa ảnh thướng liêm lung

花 前 月 照 月 自 白

Hoa tiền nguyệt chiếu nguyệt tự bạch

月 下 花 開 花 自 紅

Nguyệt hạ hoa khai hoa tự hồng

月 花 花 月 兮 影 重 重

265

Nguyệt hoa hoa nguyệt hề ảnh trùng trùng

花 前 月 下 兮 心 忡 忡

Hoa tiền nguyệt hạ hề tâm xung xung

千 般 懶 萬 事 慵

Thiên ban lãn, vạn sự dung

慵 女 工 錦 軸 恥 拋 鴛 對 偶

Dung nữ công cẩm trục sỉ phao uyên đối ngẫu

慵 婦 巧 金 針 羞 刺 蝶 雌 雄

Dung phụ xảo kim châm tu thích điệp thư hùng

慵 粧 對 曉 空 施 粉

270

Dung trang đối hiểu không thi phấn

慵 語 終 朝 悶 倚 窗 倚 窗

Dung ngữ chung triêu muộn ỷ song

倚 窗 復 倚 窗

Ỷ song ỷ song phục ỷ song

郎 君 去 兮 誰 為 容

Lang quân khứ hề thuỳ vi dung

誰 為 容 兮 空 盤 桓

Thuỳ vi dung hề không bàn hoàn

郎 君 去 兮 隔 重 關

275

Lang quân khứ hề cách trùng quan

何 啻 天 帝 孫

Hà thí Thiên đế tôn

冷 落 泣 銀 渚

lãnh lạc khấp Ngân Chử

何 啻 姮 娥 婦

Hà thí Hằng Nga phụ

凄 凉 坐 廣 寒

thê lương tọa Quảng Hàn

藉 愁 兮 為 枕

280

Tạ sầu hề vi chẩm

煮 悶 兮 為 餐

Chử muộn hề vi xan

欲 將 酒 制 愁

Dục tương tửu chế sầu

愁 重 酒 無 力

Sầu trọng tửu vô lực

欲 將 花 解 悶

Dục tương hoa giải muộn

悶 壓 花 無 顏

285

Muộn áp hoa vô nhan

愁 悶 總 為 愁 悶 誤

Sầu muộn tổng vi sầu muộn ngộ

悶 愁 化 作 九 泉 灘

Muộn sầu hóa tác cửu tuyền than

*

Đại ý: Vẫn là nỗi sầu muộn và nhớ nhung của chinh phụ.

213

214

215

216

217

218

219

220

221

222

223

224

225

226

227

228

229

230

231

232

233

234

235

236

237

238

239

240

241

242

243

244

Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu

Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong

Cảnh buồn người thiết tha lòng

Cành cây sương đượm, tiếng trùng mưa phun

Sương như búa bổ mòn gốc liễu

Tuyết dường cưa xẻ héo cành ngô

Giọt sương phủ bụi chim gù

Sâu tường kêu vẳng, chuông chùa nện khơi

Vài tiếng dế nguyệt soi trước ốc

Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên

Lá màn lay ngọn gió xuyên

Bóng hoa theo bóng nguyệt lên trước rèm

Hoa giãi nguyệt, nguyệt in một tấm

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông

Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng

Trước hoa, dưới nguyệt, trong lòng xiết đau

Ðâu xiết kể, muôn sầu nghìn não

Từ nữ công, phụ xảo đều nguôi

Biếng cầm kim, biếng đưa thoi

Oanh đôi thẹn dệt, bướm đôi ngại thùa

Mặt biếng tô, miệng càng biếng nói

Sớm lại chiều, dòi dõi nương song

Nương song luống ngẩn ngơ lòng

Vắng chàng điểm phấn trang hồng với ai?

Biếng trang điểm, lòng người sầu tủi

Xót nỗi chàng, ngoài cõi trùng quan

Khác gì ả Chức, chị Hằng

Bến Ngân sùi sụt, cung trăng chốc mòng

Sầu ôm nặng, hãy chồng làm gối

Buồn chứa đầy, hãy thổi làm cơm

Mượn hoa, mượn rượu giải buồn

Sầu làm rượu nhạt, muộn làm hoa ôi

X

試 瓊 笙 兮 不 成 響

Thí quỳnh sanh hề bất thành hưởng

抱 銀 箏 兮 不 忍 彈

Bão ngân tranh hề bất nhẫn đàn

思 遠 塞 兮 行 路 難

290

Tư viễn tái hề hành lộ nan

念 征 夫 兮 囊 索 單

Niệm chinh phu hề nang tác đơn

鵑 聲 啼 落 關 情 淚

Quyên thanh đề lạc quan tình lệ

樵 鼓 敲 殘 帶 憊 肝

Tiều cổ xao tàn đái bại can

不 勝 憔 悴 形 骸 軟

Bất thăng tiều tụy hình hài nhuyễn

始 覺 睽 離 滋 味 酸

295

Thủy giác khuê ly tư vị toan

滋 味 酸 兮 更 辛 酸

Tư vị toan hề toan cánh tân

酸 辛 端 的 為 良 人

Toan tân đoan đích vị lương nhân

為 良 人 兮 雙 妾 淚

Vị lương nhân hề song thiếp lệ

為 良 人 兮 隻 妾 身

Vị lương nhân hề chích thiếp thân

妾 身 不 到 君 征 帳

300

Thiếp thân bất đáo quân chinh trướng

妾 淚 不 到 君 征 巾

Thiếp lệ bất đáo quân chinh cân

惟 有 夢 魂 無 不 到

Duy hữu mộng hồn vô bất đáo

尋 君 夜 夜 到 江 津

Tầm quân dạ dạ đáo giang tân

尋 君 兮 陽 台 路

Tầm quân hề Dương Đài lộ

會 君 兮 湘 水 濱

305

Hội quân hề Tương thuỷ tân

記 得 幾 番 歡 會 處

Ký đắc kỷ phiên hoan hội xứ

無 非 一 枕 夢 中 春

Vô phi nhất chẩm mộng trung xuân

此 身 反 恨 不 如 夢

Thử thân phản hận bất như mộng

隴 水 函 關 與 子 親

Lũng Thuỷ, Hàm Quan dữ tử thân

夢 去 每 憎 驚 更 斷

310

Mộng khứ mỗi tăng kinh cánh đoạn

夢 回 又 慮 幻 非 真

Mộng hồi hựu lự huyễn phi chân

惟 有 寸 心 真 不 斷

Duy hữu thốn tâm chân bất đoạn

未 嘗 頃 刻 少 離 君

Vị thường khoảnh khắc thiểu ly quân

心 不 離 君 未 見 君

Tâm bất ly quân vị kiến quân

凭 高 幾 度 望 征 輪

315

Bằng cao kỷ độ vọng chinh luân

望 君 何 所 見

Vọng quân hà sở kiến

江 洲 滿 白 蘋

Giang châu mãn bạch tần

燕 草 披 青 縷

Yên thảo phi thanh lũ

秦 桑 染 綠 雲

Tần tang nhiễm lục vân

南 來 井 邑 半 兵 塵

320

Nam lai tỉnh ấp bán binh trần

落 日 平 沙 鷺 一 群

Lạc nhật bình sa lộ nhất quần

望 君 何 所 見

Vọng quân hà sở kiến

官 路 短 長 亭

Quan lộ đoản trường đình

雲 間 吳 樹 暗

Vân gian Ngô thọ ám

天 際 蜀 山 青

325

Thiên tế Thục sơn thanh

北 來 禾 黍 半 荒 城

Bắc lai hoà thử bán hoang thành

微 雨 江 樓 笛 一 聲

Vi vũ giang lâu địch nhất thanh

*

Đại ý: Nàng vẫn cô đơn và nhung nhớ; trông ngoại cảnh càng thêm buồn; chỉ biết tìm chàng trong giấc mộng.

245

246

247

248

249

250

251

252

253

254

255

256

257

258

259

260

261

262

263

264

265

266

267

268

269

270

271

272

273

274

275

276

277

278

279

280

Gõ sanh ngọc mấy hồi không tiếng

Ôm đàn tranh mấy phím rời tay

Xót người hành dịch bấy nay

Dặm xa mong mỏi hết đầy lại vơi

Ca quyên ghẹo, làm rơi nước mắt

Trống tiều khua, như đốt buồng gan

Võ vàng đổi khác dung nhan

Khuê ly mới biết tân toan dường này

Nếm chua cay tấm lòng mới tỏ

Chua cay này, há có vì ai?

Vì chàng lệ thiếp nhỏ đôi

Vì chàng thân thiếp lẻ loi một bề

Thân thiếp chẳng gần kề dưới trướng

Lệ thiếp nào chút vướng bên khăn

Duy còn hồn mộng được gần

Ðêm đêm thường đến Giang Tân tìm người

Tìm chàng thuở Dương Ðài lối cũ

Gặp chàng nơi Tương Phố bến xưa

Sum vầy mấy lúc tình cờ

Chẳng qua trên gối một giờ mộng Xuân

Giận thiếp thân lại không bằng mộng

Ðược gần chàng bến Lũng, thành Quan

Khi mơ những tiếc khi tàn

Tình trong giấc mộng, muôn vàn cũng không!

Duy có một tấm lòng chẳng dứt

Vốn theo chàng giờ khắc nào nguôi

Lòng theo song chửa thấy người

Lên cao mấy lúc trông vời bánh xe

Trông bến Nam, bãi che mặt nước

Cỏ biếc um, dâu mướt ngàn xanh

Nhà thôn mấy xóm chông chênh

Một đàn cò đậu trước ghềnh chiều hôm

Trông đường Bắc, đôi chòm quán khách

Rườm rà xanh cây ngất núi non

Lúa thành thoi thóp bên cồn

Nghe thôi địch ngọc véo von bên lầu

XI

望 君 何 所 見

Vọng quân hà sở kiến

崆 山 葉 做 堆

Không sơn diệp tố đôi

自 飛 青 野 雉

330

Tự phi thanh dã trĩ

自 舞 隔 江 梅

Tự vũ cách giang mai

東 去 煙 嵐 慘 不 開

Đông khứ yên lam thảm bất khai

西 風 飄 薄 鳥 聲 哀

Tây phong phiêu bạc điểu thanh ai

望 君 何 所 見

Vọng quân hà sở kiến

河 水 曲 如 鉤

335

Hà thủy khúc như câu

長 空 數 點 雁

Trường không sổ điểm nhạn

遠 浦 一 歸 舟

Viễn phố nhất quy châu

西 去 松 楸 接 斷 蕪

Tây khứ tùng thu tiếp đoạn vu

行 人 微 沒 隔 蒼 洲

Hành nhân vi một cách thương châu

望 盡 天 頭 又 地 頭

340

Vọng tận thiên đầu hựu địa đầu

幾 日 登 樓 更 下 樓

Kỷ nhật đăng lâu cánh há lâu

凍 雲 阻 盡 相 思 眼

Đống vân trở tận tương tư nhãn

何 處 玉 關 征 戰 陬

Hà xứ Ngọc quan chinh chiến tưu

恨 無 長 房 縮 地 術

345

Hận vô trường phòng súc địa thuật

恨 無 仙 子 擲 巾 符

Hận vô tiên tử trịch cân phù

有 心 誠 化 石

Hữu tâm thành hóa thạch

無 淚 可 登 樓

Vô lệ khả đăng lâu

回 首 長 堤 楊 柳 色

Hồi thủ trường đề dương liễu sắc

悔 教 夫 婿 覓 封 侯

350

Hối giao phu tế mịch phong hầu

不 識 離 家 千 里 外

Bất thức ly gia thiên lý ngoại

君 心 有 似 妾 心 不

Quân tâm hữu tự thiếp tâm phầu

君 心 倘 與 妾 心 似

Quân tâm thảng dữ thiếp tâm tự

妾 亦 於 君 何 怨 尤

Thiếp diệc ư quân hà oán vưu

妾 心 如 花 常 向 陽

355

Thiếp tâm như hoa thường hướng dương

只 怕 君 心 如 流 光

Chỉ phạ quân tâm như lưu quang

流 光 一 去 不 復 照

Lưu quang nhất khứ bất phục chiếu

花 為 流 光 黃 又 黃

Hoa vị lưu quang hoàng hựu hoàng

花 黃 更 向 誰 邊 笑