| 
Cao
Bá Quát: Kẻ sĩ mang trái tim hoa mai
Các
sĩ phu đương thời tôn vinh Cao Bá Quát là bậc thi
thánh. Gia nhập Mạc Vân thi xã, xướng họa nhiều
bài hay nức tiếng đến nỗi Tự Đức phải ngợi khen
văn tài của ông: Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán/
Thi đáo Tùng, Tuy thất thánh Đường. Còn dân gian
thì tôn là "Thần Siêu, Thánh Quát".
Thơ
ông với những câu dưới dạng câu hỏi, đôi khi có
những vần trắc gợi sự
Vẽ
theo lối thủy mạc, một bức tranh đậm phong vị thiền
có ánh sáng ngược từ xa hắt tới. Một cội mai già
treo trên vách núi dựng thâm nghiêng. Một thi sĩ
- tráng sĩ đứng trầm mặc, thanh kiếm chống xuống
đất, tay trái vắt chéo qua vòm ngực, cúi đầu trước
sự thanh cao, tao nhã và lấp lánh của ánh sáng hoa
mai. Bên trái bức tranh đề một đôi câu đối toát
lên cái tinh thần đầy cảm khái và khí phách: "Thập
tải luân giao cầu cổ kiếm/ Nhất sinh đê thủ bái
mai hoa" và một dấu triện bằng son thật đậm
trầm. "Mười năm xuôi ngược giao du quyết tìm
thanh gươm cổ/ Suốt đời chỉ biết cúi đầu trước hoa
mai mà thôi". Hai vế đối nhiều hình ảnh vẽ
nên một bức tranh ý ở ngoài hình, một bức tranh
đẹp trầm thiền như một câu đối ý tại ngôn ngoại.
Chỉ có những bậc tài hoa khí phách mới tôn vinh
tài hoa khí phách của nhau được xứng tầm như thế.
Và hơn hết, cả hai cùng hướng về mùa xuân của cuộc
đời.
Trong
cái phút giây lặng im cúi đầu trước hoa mai như
thế không biết Cao Bá Quát đã nghĩ gì? Một hình
ảnh đẹp tráng nghĩa, một bức tranh bày tỏ và chứa
đựng nhiều suy tư của một đấng nam phu. Cao Bá Quát
đã nghĩ gì? Nghĩ mình là hoa mai hay nghĩ mai đang
hóa thân thành một nam tử cầm thanh gươm đi rửa
nhục anh hùng, những thế cuộc và chí của kẻ làm
trai tài tử như ông. Trong khoảng lặng im thinh
không đó, Cao Bá Quát có ngộ ra cái "chân tâm"
của bản thể mình, của cuộc sống?
Trước
hoa mai, những người như Cao Bá Quát không nghĩ
chi mới là chuyện lạ, bởi vẻ đẹp cốt cách tinh thần
của hoa mai đã khởi hứng cho bao triết gia, thi
sĩ kia mà. Trước hoa mai, những tao nhân mặc khách
tất sẽ nghĩ về cái mỏng manh mà mạnh mẽ cương nghị
trước đông giá của hoa. Hình ảnh cúi đầu trước hoa
mai đó đã đọng lại trong tâm trí tôi rất lâu và
thực sự ấn tượng. Có lẽ không phải nói nhiều về
hình ảnh đẹp đẽ đó bởi tự thân nó mạnh hơn nhiều
những dư ba.
Tôi
đồ rằng Cao Bá Quát khi ấy nghĩ về phẩm giá, nghĩa
khí hoa mai, về thiên chức của vẻ đẹp ấy, về sứ
mệnh đem mùa xuân tới cho dân tộc. Các cụ xưa trân
trọng, bái phục mai vì "Mai cốt cách, tuyết
tinh thần". Trong "tuế hàn tam hữu"
cùng tài hoa và ngang tàng, kiêu bạc và khí tiết:
ngự sử mai, trúc quân tử, trượng phu tùng, mai được
tôn vinh lên hàng ngự sử - chức quan giữ trọng trách
giám sát và can gián vua.
Thi
tài kỳ tuyệt, lỗi lạc hồn thơ
Các
sĩ phu đương thời tôn vinh Cao Bá Quát là bậc thi
thánh. Gia nhập Mạc Vân thi xã, xướng họa nhiều
bài hay nức tiếng đến nỗi Tự Đức phải ngợi khen
văn tài của ông: Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán/
Thi đáo Tùng, Tuy thất thánh Đường. Còn dân gian
thì tôn là "Thần Siêu, Thánh Quát". Thơ
ông là tinh thần cao thượng, khí phách ngoan cường
trước mọi thế lực tàn bạo và một tấm lòng nhân hậu
đối với đồng bào đau khổ, luôn khát vọng vươn cao
lên trên một cuộc sống tầm thường của một xã hội
phong kiến phương Đông đang ở vào giữa thời bi kịch:
Ta muốn lên đỉnh cao/ Hát vang cùng mây nước. Với
khí chất "ngựa ngàn dặm", Cao Bá Quát
bao giờ cũng ý thức rất cao về nhân cách và bản
lĩnh của mình: Ví không gió dập sóng dồi/ Biết sao
muôn dặm đường đời chí cao?
khích
liệt, nhịp điệu thì tự do làm cho hồn thơ có một
ngữ khí hào tráng. Ông đã có những câu thơ sắc bén,
quyết liệt mà không một người thứ hai nào trong
thơ Việt có được khi thấy dòng sông Hương thơ mộng
như thanh kiếm dựng giữa trời xanh: Trường giang
như kiếm lập thanh thiên. Một người có chí lớn như
ông ắt hẳn vô cùng ngưỡng mộ Thánh Gióng, nhân vật
lịch sử anh hào: Rồng náu ba năm, đời chưa ai biết/
Một sớm vùng dậy làm nên sự việc phi thường; ngợi
ca anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo: Quét sạch bụi
ngoài cõi mưu lược cao siêu/ Công lao đầy khoảng
trời Nam sử xanh ghi chép; kính phục danh nhân Chu
Văn An: Một tay toan kéo vầng hồng sắp lặn trở lại;
xót xa nhớ đến số phận bi thảm của danh thần Nguyễn
Trãi khi lên Côn Sơn: Ức Trai phú đấy, cùng ai đọc?/
Thành Cổ phao kia, bến Lục Đầu/ Hãy trông về Bắc,
người xưa đâu?/ Muôn thuở anh hùng, còn đám bụi/
Non sông trăm trận, một thuyền câu! Trải bao trầm
thiên trong đời, ông vẫn luôn thấy ở thiên nhiên
một vẻ đẹp siêu thoát nhưng chứa đựng tâm hồn thanh
khiết, ước mơ cao rộng của ông: Trời đất có núi
ấy/ Muôn thuở có chùa này/ Phong cảnh đã kỳ tuyệt/
Lại thêm ta đến đây.Lê Bảo Âu Long
|
.
