| 
Văn
học & Văn minh Trung Quốc
Phỏng
vấn Nhà văn Mặc Ngôn
 *
Xin chào nhà văn Mạc Ngôn, nom ông rất khỏe và sáng
tác vẫn rất hăng. Không biết ông có đang nghiền
ngẫm tác phẩm mới nào không?
- Có chứ. Sáng tác là nguồn sống của tôi, mặc dù
phần lớn chúng luôn khiến tôi mệt mỏi vì suy nghĩ
và kiệt sức. Tuy nhiên tôi vẫn không thể dứt nổi
chúng. Sau cuốn tiểu thuyết mới nhất Mệt mỏi tới
chết mà Công ty văn hóa Phương Nam đã mua bản quyền,
tôi đang ấp ủ ý tưởng cho một tiểu thuyết khác,
dự định năm sau sẽ hoàn tất. Thông thường tôi mất
nhiều thời gian suy nghĩ đề tài, sắp xếp mạch nhánh
cho câu chuyện trong đầu và tìm tư liệu. Còn thời
gian đặt bút viết nhanh lắm. Chẳng hạn như cuốn
Mệt mỏi tới chết gồm 49 vạn từ, tôi chỉ viết trong
43 ngày.
* Ông kể câu chuyện gì trong cuốn tiểu thuyết này,
thưa ông?
- Đây là cuốn sách đầu tiên tôi viết tay, vứt bỏ
máy tính, tổng kết những kinh nghiệm sống mà tôi
tích lũy được suốt 43 năm qua. Với kết cấu “sáu
đạo luân hồi” mượn dùng từ Phật giáo, tôi viết về
câu chuyện một địa chủ bị giết oan, không ngừng
luân hồi trong các kiếp nghiệt súc, mãi cuối cùng
mới được trở lại thành người.
Tôi dùng đôi mắt của động vật để miêu tả lại những
thay đổi của xã hội Trung Quốc suốt 50 năm qua.
Nhất là về mối quan hệ giữa nhân dân với đất đai,
với thể chế XHCN, về những khó khăn của nông dân
và những vấn đề còn tồn tại ở nông thôn sau cải
cách ruộng đất. Tóm lại đây là một cuốn sách rất
phức tạp nhưng đặc biệt thú vị. Hi vọng độc giả
VN cũng yêu thích như các cuốn sách trước.
* Hình như các nhà văn vẫn có thói quen viết đêm?
- Không, tôi viết văn như những người lao động
phổ thông, sáng tác ban ngày thôi, ban đêm nghỉ
ngơi. Mà thật ra cũng không được nghỉ ngơi đâu.
Khi ngủ toàn nằm mơ do đầu óc nghĩ ngợi nhiều quá.
* Mơ lành hay mơ dữ?
- Toàn ác mộng mới khổ chứ. Hơn nửa đời người,
tôi toàn sống trong ác mộng đấy, ngủ không bao giờ
được ngon giấc. Lúc thì mơ thấy bị người đuổi, đánh,
giết, mình cứ ra sức chạy trốn mà người cứ nặng
trĩu như khúc gỗ. Nhưng có lúc bí quá lại bay vụt
được lên, như là chim vậy, nhìn thấy cả cây cối,
nhà cửa bên dưới cũng thú vị lắm.
* Thời gian rỗi ông thường làm gì?
- Cũng ít có thời gian rỗi lắm, nhưng tôi tranh
thủ đọc sách hoặc đi tới những vùng mà mình định
sử dụng làm chất liệu để quan sát kỹ trước khi viết.
Ngoài viết văn, tôi còn tham gia viết chuyên mục
trên báo và một số lời giới thiệu cho các nhà văn
Trung Quốc trẻ có triển vọng như Trương Duyệt Nhiên...
* Ông thấy dòng văn học Ling Lei thế nào?
- Hậu sinh khả úy, thế hệ sau nhiều điều kiện hơn
và năng động hơn lớp chúng tôi. Nhưng ăn nhau ở
sức bền và tình yêu với văn học thôi. Những nhà
văn trẻ như vậy ngày càng nhiều ở Trung Quốc. Các
nhà xuất bản suốt ngày gọi điện nhờ tôi viết lời
tựa cho sách. Nhưng tôi không có thời gian đọc sách
của họ làm sao viết lời tựa được cơ chứ. Tuy nhiên
đó là một dòng văn học sinh động, hiện đại và gửi
gắm nhiều khát vọng mới của lớp trẻ. Hi vọng độc
giả VN cũng đón nhận các tác phẩm của dòng văn học
này.
Nhà văn Mạc Ngôn: Trung thực mới là thứ
quý giá của nhà văn
Có thể nói, năm 2003 là năm đại thu hoạch của nhà
văn nổi tiếng Trung Quốc Mạc Ngôn. Sinh năm 1955
tại tỉnh Sơn Đông, năm 1980 Mạc Ngôn bắt đầu sáng
tác và lần lượt cho ra đời một loạt tiểu thuyết
nổi tiếng như Gia đình cao lương đỏ (được chuyển
thể thành phim Cao lương đỏ), Bạch cẩu thu thiên
giá, Phong nhũ phì đồn, Đàn hương hình và gần đây
nhất là Bốn mươi phát đại bác. Ông trao đổi cùng
giới báo chí về sáng tác, tác phẩm và độc giả:
* Tác phẩm mới Bốn mốt phát đại bác đã lập kỷ lục
về số lượng ấn hành và thời gian tiêu thụ. Xin cho
biết động cơ khiến ông sáng tác tiểu thuyết này?
- Đông cơ để viết ư? Một vấn đề phức tạp. Tôi có
cảm giác mình như con gà mái đến kỳ đẻ trứng, chín
quả nào thì đẻ quả đó vậy. Nói thế có phần thô thiển,
song trong phần bút ký sau tiểu thuyết này tôi cũng
đã nói rằng, viết tiểu thuyết cũng chẳng quá phức
tạp, càng không có gì là thần thánh. Suy cho cùng
chỉ đơn thuần là tự truyện. Tự truyện là bản chất
của tiểu thuyết.
* Theo ông, thế nào là một tiểu thuyết hay?
- Mỗi tác phẩm đều có những mặt tốt, xấu. Ngay
cả tác giả được giải thì vẫn có người cho là "không
ngửi được". Tác phẩm của tôi cũng vậy, có người
nhận xét là tinh túy của văn học nhưng có người
cho là quá tồi, đó cũng là chuyện thường tình.
Tuy nhiên, đã là tiểu thuyết thì ít nhất về ngôn
ngữ phải khác với tác phẩm trước đó, cốt truyện
không thể là sự lặp lại và quan trọng hơn cả là
phải độc đáo. Còn độc giả dù chê hay khen đều là
sự cổ vũ khích lệ đối với nhà văn.
* Có nhiều nhận xét rằng, hầu hết các tiểu thuyết
của ông đều vượt ra ngoài cuộc sống thực tại?
- Nếu tiểu thuyết cứ theo lối mòn phản ánh cuộc
sống hiện thực sẽ chuẩn xác hơn nhiều. Vì vậy tiểu
thuyết bắt nguồn từ cuộc sống, song phải vượt ra
khỏi cuộc sống hiện thực, phải mang chút lãng mạn
và tưởng tượng. Như vậy sẽ đem đến cho độc giả những
gì vừa như rất quen song lại cũng rất lạ. Mỗi khi
viết, tôi đều gây dựng tưởng tượng trên nền móng
hiện thực.
* Ông nghĩ gì về độc giả mỗi khi sáng tác?
- Cảm ơn những người đã mến mộ và tìm đọc tác phẩm
của tôi. Song thú thực, trước khi sáng tác, tôi
không bao giờ nghĩ rằng mình sáng tác vì những người
cụ thể nào đó. Thực tế, làm sao tôi tôi có thể biết
được mình viết vì những độc giả nào. Độc giả luôn
là ẩn số.
* Hiện nay, khó khăn nhất mà ông gặp phải trong
sáng tác là gì vậy?
- Càng viết nhiều càng thấy khó, bởi vì không nhà
văn nào muốn lặp lại chính mình. Nói cách khác,
khó nhất là thoát khỏi quá khứ, mở ra tương lai
và theo kịp thời đại.
* Là nhà văn, ông nhìn nhận thế nào về văn học
Trung Quốc hiện nay?
- Khá tuyệt vời đấy chứ. Nhìn lại những năm 80
của thế kỷn 20, văn học lúc đó có lẫn nhiều thứ
phi văn học, chắc do nguyên nhân lịch sử. Còn hôm
nay đã thuần túy, đa dạng hơn nhiều, thể loại cũng
nhiều hơn và hướng phát triển tốt hơn.
* Ông nghĩ thế nào về các giải thưởng văn học và
những vinh dự cá nhân?
- Với tôi, đó không là những gì quan trọng. Trung
thực mới là thứ quý giá của nhà văn, vì nó là vấn
đề đạo đức và cái gốc làm người. Về các giải thưởng,
tôi cũng đã từng nhận giải, thậm chí cả của nước
ngoài. Song với tôi, việc được giải chẳng nói lên
điều gì, bởi văn học khác xa các lĩnh vực khác,
một tác phẩm được giải không có nghĩa đó là tác
phẩm thành công của nhà văn. Tôi hay tin vào số
mệnh, và tiểu thuyết cũng có số mệnh.
* Ông từng nói, thiên hướng của ông là "lấy
không có tư tưởng làm vinh", đặc biệt khi viết
tiểu thuyết...
- Cái tôi gọi là "không có tư tưởng của tôi"
tức là trong tiểu thuyết, nhà văn không được lấy
tư tưởng của mình để áp đặt cho nhân vật, nhân vật
phải theo logic của cốt truyện, bằng không sẽ phá
vỡ tính khách quan của tiểu thuyết. Mặc dù trong
tiểu thuyết tôi viết ra vẫn mang cách nghĩ của tôi,
song chỉ dừng lại ở cách nghĩ thôi, chứ không thể
phát triển thành tư tưởng. Tôi không thích những
người cố tình biến những đạo lý giản đơn thanh những
gì huyễn hoặc và khó hiểu, tư tưởng kiểu vậy thà
chẳng có còn hơn.
* Ông có thể tiết lộ đôi điều về kế hoạch tới đây
của mình không?
- Có rất nhiều, song nếu nói ra sẽ chẳng còn ý
nghĩa nữa. Một điều chắc chắn là tôi đang làm những
gì tôi muốn, mà với cá nhân tôi đó là điều hạnh
phúc. Tôi hy vọng sẽ tạo dựng một kiểu kiến trúc
mang ý nghĩa tiêu chí trong mảnh vườn văn học của
mình.
Nhà văn Mạc Ngôn: "Làng quê là báu
vật của tôi"
"...Cái ập vào đầu óc tôi lại toàn là tình
cảnh quê hương. Kỳ thực, cùng với lúc tôi đang gắng
sức rời xa quê hương, cũng từng bước tôi nhích lại
quê hương một cách vô thức" - Nhà văn nổi tiếng
Trung Quốc Mạc Ngôn trò chuyện trong cuộc phỏng
vấn mới đây.
* Trong những tác phẩm của ông, người đọc dễ dàng
nhận thấy hơi hướng nồng nặc của đất quê, và mối
tình sâu đậm không thể tan chảy giữa ông với "huyết
địa" làng Đông Bắc, Cao Mật. Cũng do vậy, giới
bình luận văn học đã gọi ông là "vị hoàng đế
khai phá trời đất của làng Đông Bắc Cao Mật"?
- Phải đấy, chính trong truyện ngắn Cây đu bạch
cẩu, lần đầu tiên tôi dò dẫm để giương ra cờ hiệu
"làng Đông Bắc Cao Mật", và từ đó bắt
đầu cuộc sinh nhai văn học quần tụ sơn hà, tung
hoành ngang dọc. Tôi đã trở thành vị hoàng đế khai
thiên lập địa của văn học "làng Đông Bắc, để
được tha hồ hò hét hạ lệnh, muốn ai chết là chết,
để ai sống được sống, hưởng đủ cái lạc thú làm vua
một vùng. Nào dương cầm, nào bom nguyên tử, nào
bánh mì, thằng Tây rởm, cha cố thật... tôi đem nhét
tuốt vào trong cánh đồng cao lương.
* Có một nhà văn từng nói: Tiểu thuyết của Mạc
Ngôn đều được moi ra từ chiếc bao tải rách của cái
làng Đông Bắc, Cao Mật ấy?
- Ông ta nói thế cốt nhằm chế giễu tôi, nhưng tôi
lại coi sự giễu cợt này là lời khen ngợi tối cao
với mình. Chiếc bao tải này thực sự là của báu,
cho tay vào moi mạnh một cái, ra được bộ tiểu thuyết,
moi nhẹ một tí, ra ngay cái truyện vừa, nếu chỉ
thò ngón tay vào nhón một cái, cũng gắp ra được
dăm ba truyện ngắn..
Hơn 20 năm trước, khi mới bắt đầu viết, tôi không
hề biết rằng làng Đông Bắc quan trọng đến thế nào
với mình. Lúc đầu chỉ định viết truyện ngắn về đề
tài quân ngũ với bối cảnh hải đảo, thế nhưng cái
ập vào đầu óc tôi lại toàn là tình cảnh quê hương.
Đất đai quê hương, dòng sông quê hương, cây trồng
quê hương giống như ảo ảnh trên biển, chúng hiện
ra trước mặt như lớp sóng xô.
Lúc ấy tôi cố gắng chống chế lại những cám dỗ máu
thịt của quê hương đối với mình để viết về biển
cả. Nặn mãi rồi cũng cho ra vài truyện ngắn kiểu
này, nhưng nhìn vào đã biết ngay của rởm. Những
thứ tôi mô tả không liên quan gì đến tình cảm trong
tôi. Tôi không yêu, cũng chẳng ghét chúng. Mấy năm
sau đấy tôi vẫn giữ khư khư thái độ chống chế lại
quê hương cực kỳ sai lầm ấy.
Giống như gái thuyền chài có bàn chân ngón xòe,
trai nhà nông có cặp chân vòng kiềng, cái thằng
nhà quê đặc mãi đến năm 20 tuổi mới rời làng quê
như tôi có hóa trang đến đâu cũng không thể giống
nổi chàng công tử tao nhã. Truyện ngắn của tôi có
đeo cho nó hoa gì đi nữa, thì nó vẫn cứ là truyện
củ khoai. Kỳ thực, cùng với lúc tôi đang gắng sức
rời xa quê hương, cũng từng bước tôi nhích lại quê
hương một cách vô thức.
* Một nhà văn khó chạy trốn khỏi những từng trải
của bản thân, mà khó trốn thoát nhất là những từng
trải từ quê hương. Chính ông đã nói điều này?
- Nói chung, nhà văn rất ít sử dụng nguyên xi những
từng trải của mình, trừ phi bản thân từng trải này
đã khá là hoàn chỉnh. Ở vấn đề này, mối quan hệ
giữa quê hương với sáng tác không quá quan trọng.
Bởi nhiều nhà văn sau khi chạy trốn khỏi quê hương,
có thể họ đã trải qua những chuyện kinh hồn. Nhưng
với cá nhân tôi, những nếm trải sau khi rời khỏi
quê hương chỉ là bình lặng và đạm bạc, bởi vậy tôi
đặc biệt xem trọng cảm xúc có từ quê hương. Trong
các tác phẩm của mình, chỉ có truyện ngắn Dòng sông
khô cạn và truyện vừa Củ cà rốt trong suốt là tôi
sử dụng trực tiếp những cảm xúc và ký ức làng quê.
Năm 2003: Một năm đại thu hoạch của Mạc Ngôn
Bắt đầu là tiểu thuyết mới Bốn mốt phát đại
bác - NXB Văn nghệ Xuân Phong (Thành Đô) và NXB
Hồng Phạm (Đài Loan) đồng ấn hành hồi tháng bảy
đã lập kỷ lục về số lượng và thời gian tiêu thụ
(riêng NXB Xuân Phong là 150.000 cuốn, bán trong
10 ngày đã hết sạch).
Tiếp đến là Bạch cẩu thu thiên giá chuyển thể
thành phim Sưởi ấm đoạt giải Kim Kỳ Lân với số tiền
thưởng là 80.000 USD tại LHP quốc tế Tokyo đầu tháng
11 và còn được đề cử cho 7 giải khác tại giải Kim
kê Trung Quốc diễn ra trong cùng thời gian.
Đặc biệt, trong số 23 tác phẩm văn học bình
chọn trao giải Mao Thuẫn lần thứ sáu vào năm tới
(giải văn học danh giá nhất của TQ tổ chức 4 năm
một lần) vừa công bố thì tiểu thuyết Đàn hương hình
của Mạc Ngôn xếp vị trí số một với 100% phiếu thuận
Theo Tiền Phong
|
.
