|  VĂN
HỌC & NGHỆ THUẬT
Ngô Tất Tố
Tắt Đèn
Chương 2
Mõ cá trên cột đình lạ há miệng nhận những cây
dùi giận dữ. Trống cái dưới xá đình lại lỳ mặt chịu
những cái nện phũ phàng. Vừa dứt hồi vang của những
tiếng mõ, tiếng trống bị những lũy tre ngăn cản
phải lật trở lại, Lý trưởng liệng dùi trống xuống
sân đình và quát một cách a dáng ra phết:
- Từ sáng đến giờ vẫn chưa đem chiếu ra trải, thì
cha nó ngồi vào đâu? À cái thằng Mới láo thật! Xong
thuế rồi ông tống cổ...
Mẹ Mới ở phía sau đình lếch thếch ôm mấy chiếc chiếu
đặt lên sàn đình:
- Bẩm ông hôm qua ông dặn bố nó nhà con sáng nay
phải đi chợ sớm...
- Trải ra! Rồi đi gọi các ông phần việc đến đây...
Kệnh dệnh, kệnh dệnh! Bố người ta đấy mà hôm nào
cũng bắt người ta phải mời... Chẳng qua việc là
việc làng, chứ việc riêng nhà ai!.. Ngày mai mà
không đủ thuế, thì ông khai hết ra cho, thử xem
thằng nào ngồi tù?
Đằng sau có tiếng léo xéo:
- Làm gì mà gắt gỏng dữ thế ông Lý? Bà cháu bận
đi mang cơm thợ cầy, tôi phải nấu chín nồi cám cho
con lợn sề nó ăn. Vì nó mới đẻ, sợ bỏ đói thì nó
mất sữa, rồi con nó xấu. Bởi thế tôi mới chậm ra
một chút, chứ có kệnh dệnh gì đâu?
Những câu phân trần tha thiết kéo dài từ ngoài đường
vào đến giọt đình. Thủ quỹ nhanh nhảu bước lên thềm
đình với cái tráp sơn đen bệ vệ nấp ở sườn tay phải.
Lý trưởng vội vàng nói chữa:
- Tôi nói là nói người khác kia! Chứ ông... nhà
neo, lắm việc, tôi có trách gì ông đâu... Kìa các
ông ấy đã ra cả kìa!
Chưởng bạ Ôm ống sổ và một tập sổ đi đầu một bọn
độ hơn mười người : Thư ký lồng khăn xếp vào cánh
tay, Phó lý quần áo thâm trên cổ. Chánh hội vắt
áo the bên vai, năm sáu ông kỳ cựu và tộc biểu lệt
xệt kéo đôi guốc gỗ đã mòn hết gót. Cả bọn lật đật
tiến từ xóm giữa vào đình. Ai nấy trụt guốc cầm
tay, nhảy lên sàn đình, đút guốc vào dưới gậm chiếu
rồi ngồi lên trên.
Con vợ thằng Mới cung kính đệ len bên cạnh cột đình
một cái điếu đàn đựng trong một chiếc bát gỗ đánh
đai bằng lạt và cái mồi rơm dài chừng một sải. Hai
đứa con nó kỳ kệch khiêng lên chỗ đó nồi nước chè
khô mới nấu, khói đương bốc lên nghi ngút và chồng
bát đàn sơn bằng những cáu nước chè.
Chánh hội vừa khơi mào nói về chuyện thuế thì người
nhà Lý trưởng lễ mễ bưng một bộ khay đèn thuốc phiện
rước Chánh tổng từ nẻo xóm dưới đi lên. Ông cai
lệ và hai ông lính cơ hộ tống cụ Chánh vào trước
cửa đình. trong đám đông mỗi người một câu:
- Cụ đã ra!
- Lạy cụ.
- Xin mời cụ lên trên.
Chánh tổng khoan thai bỏ giầy, bước qua một giẫy
chiếu dưới, để lại mặt chiếu hai hàng dấu chân đầy
cát bụi, rồi vắt vẻo ngồi lên chiếc chiếu trên cùng.
Bộ khay đèn tự tay người nhà Lý trưởng sang tay
cai lệ, lên nằm làm bạn với 'quan trong hàng tổng'.
Ngay từ sáng sớm, cụ Chánh đã có điểm tâm độ vài
chục điếu ở nhà Lý trưởng, cho nên cụ rất tỉnh táo.
Nghiêm nghị, cụ lên giọng kẻ cả:
- Các ông chức việc làng này thật lười quá. Hôm
nay mà thuế còn thiếu be thiếu bét, chưa thu được
một nửa bài chỉ! Tôi hạn từ giờ đến tối phải thu
cho đủ. Nếu không đủ, sáng mai tôi phải trình quan.
Lý trưởng đón:
- Vâng! Xin cụ thúc giục đi cho! Chứ mấy hôm nay
các ông ấy cứ ỳ ra đó, chẳng ông nào chịu ra miệng
ra tiếng.. thì phỏng ai nó nộp cho?
Mọi người đều im lặng. Không phải sợ câu dọa nạt
của Chánh tổng Lý trưởng, họ còn mãi nhìn ra cổng
đình.
Thằng Mới kĩu kịt trên vai chiếc đòn gánh treo hai
chiếc quang. Giằng trước là một xanh vừa gan vừa
phổi, vừa tiết để trên rỗ lòng. Đằng sau thì một
thúng thịt lợn.
Lững thững ở ngoài tiến vào, nó đặt quang gánh xuống
sân đình, và mời ông Lý ra xem.
- Bẩm ông, hôm nay thịt đắt, tất cả hết sáu đồng
rưỡi.
Ông Chánh hội, ông thủ quỹ và nhiều ông khác cùng
đổ xô ra. Ai nấy đều biểu môi chê đắt, Chánh tổng
nằm trong giữa đình nói ra:
- Đắt với rẽ chẳng qua cũng của mấy đứa phụ canh,
các ông có mất gì đâu! Thôi để cho nó đem về làm
đi, trưa lắm rồi!
Thằng Mới mừng rỡ lại cất quang gánh lên vai. Lý
trưởng dặn theo:
- Phải đánh mỗi mâm một bát tiết canh, mày nhé!
Rồi mọi người cùng lên sàn đình, bắt đầu nhúng tay
vào việc.
Lý trưởng quăng cuốn sổ điền ra chiếu và bảo thư
ký:
- Ông đọc cho các ông kia tính, xem rằng chủ nào
bao nhiêu... rồi biên ghi vào mảnh giấy. Tính những
chủ chưa nộp đồng nào ấy thôi.
Thủ quỹ mở tráp lấy ra cái bàn tính, cái bút chì
và một tờ giấy tây, rồi đưa bàn tính cho ông Lý
cựu:
- Ông tính ta, tôi tính tây, rồi cùng kháp lại,
hễ hai đằng mà không sai nhau là đúng.
Một người đàn bà rón rén bước vào sàn đình với một
chuỗi tiền chinh trong tay:
- Lạy cụ Chánh, lại các cụ a...
Bên bàn đèn, một cậu lính cơ ngẩng cổ lên quát:
- Làm gì mà đến hôm nay mới đem nộp thuế? Lại còn
vác những khải định ra đấy! Ai lấy cho?
Lý trưởng gạt đi:
- Người nhà tôi đấy... các ông tính giùm, xem của
bà ấy có bao nhiêu ruộng tất cả.
Thư ký giở sổ đọc:
- Nguyễn Thị Qúi điền dĩ hạ : nhất sở Đồng Bắc xứ
bảy sào chín thước, nhất sở Đồng Cá xứ sáu sào ba
thước hai thốn...
Lý cựu vừa gẫy con toán lách tách vừa nhẩm:
- Nhất ngũ như ngũ, nhị ngũ nhất thập chi, tam ngũ
nhất thập ngũ...
Thủ quỹ chăm chỉ để hai con mắt vào mảnh giấy tây
dưới ngọn bút chì. Một hồi sau, Thư ký đọc hết,
Lý cựu hỏi:
- Có phải ba mẫu bốn sào năm thước ba thốn hay không?
Thủ quỹ đáp:
- Không biết. Bây giờ tôi mới tính. Cộng bằng tính
tây vẫn chậm hơn tính tạ Ông biết thế.
Thị Qúi nói theo:
- Vâng, ông thủ tính kỹ chọ Ruộng nhà cháu có đâu
mà được ba mẫu!
Một hồi nữa, thủ quỹ hì hục với cây bút chì, rồi
ngẩng đầu lên mắng Thị Quí:
- Bà nói lạ! Bốn mẫu hai ruộng cả thảy, sao dám
bảo không được ba mẫu!
Thị Qúi thề sống, thề chết:
- Cháu có ăn gian thì trời không chứng! Thật quả
ruộng của nhà cháu chỉ có hai mẫu bẩy sào...
Lý cựu, Thủ quỹ cùng sô lại dồn Thị Quí. Người đàn
bà ấy nhất định không chịu. Cái bàn tính và cây
bút chì phải làm việc thêm nhiều lần nữa.
Chánh tổng sốt ruột, giục Lý trưởng:
- Ai tính cứ tính, ai đi đốc cứ đi đốc. Chứ xúm
nhau ở cả đây, thì đến tết cũng không thể thu xong
thuế!
Lý trưởng lấy làm phải, liền sai mấy tên gia nhân
đi đưa các ông lệ, lính cơ đầy tớ Chánh tổng vào
khắp những nhà đinh cùng và dặn:
- Đứa nào chưa có sưu hay chưa có thuế thì cứ trối
cổ nó lại và điệu ra đây, để tôi cho chúng một mẻ.
Mõ lại thúc, trống lại giục, tù và lại inh ỏi thổi
lên.
Ánh nắng bứt rứt chiếu đến nửa sân đình. Mấy con
trâu, bò vẫn nằm gò lưng dưới những gốc gạo, gốc
đa, hơi thở trong cổ họng kéo ra hồng hộc.
hết: Chương 2, xem tiếp: Chương 3
|
.
