|
Nhà
văn Nguyên Hồng (
1918-1982)
 Tên
khai sinh: Nguyễn Nguyên Hồng, sinh ngày 5 tháng 11
năm 1918 tại thành phố Nam Định. Mất ngày 2 tháng 5
năm 1982 tại Yên Thế (Bắc Giang). Đảng viên Đảng Cộng
sản Việt Nam. Hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam
(1957).
Sinh trưởng trong một gia đình nghèo, sớm mồ côi cha,
ngay từ nhỏ, Nguyên Hồng đã phải cùng mẹ ra Hải Phòng
lần hồi kiếm sống trong các xóm thợ nghèo. Ông dạy học
tư và viết văn. Những năm 1937 - 1939, ông tham gia
phong trào mặt trận dân chủ Hải Phòng. Sáng tác của
Nguyên Hồng trước Cách mạng thường đăng trên các báo,
tạp chí: Tiểu thuyết thứ bảy, Đông phương… Tháng 9 năm
1939, ông bị Pháp bắt. Năm 1940 ra tù ông lại bị thực
dân Pháp đưa đi trại tập trung ở Bắc Mê (Hà Giang) và
sau đó bị quản thúc ở Nam Định (11-1941). Năm 1943,
Nguyên Hồng tham gia đội Văn hóa cứu quốc bí mật và
Tạp chí Tiền phong..
Ông là Uỷ viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam
(khoá I và II). Biên tập viên tạp chí Văn nghệ và trong
ban phụ trách tuần báo Văn. Nguyên Hồng còn tham gia
phụ trách trường bồi dưỡng lực lượng viết văn trẻ (của
Hội Nhà văn Việt Nam), Ban Văn học công nhân và là Chủ
tịch Hội Văn nghệ Hải Phòng.
Những năm cuối đời Nguyên Hồng về sống, sáng tác tại
Tân Yên (Hà Bắc) và mất tại đó. Nhà văn đã được tặng
giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - nghệ thuật (đợt
I, 1996).
Những tác phẩm đã xuất bản:
Bỉ Vỏ (tiểu thuyết, 1938);
Bảy Hựu (truyện ngắn, 1941);
Những ngày thơ ấu (truyện ngắn, 1941);
Qua những màn tối (truyện, 1942);
Cuộc sống (tiểu thuyết, 1942);
Quán nải (tiểu thuyết, 1943);
Đàn chim non (tiểu thuyết, 1943);
Hơi thở tàn (tiểu thuyết, 1943);
Hai dòng sữa (truyện ngắn, 1943);
Vực thẳm (truyện vừa, 1944);
Miếng bánh (truyện ngắn, 1945);
Ngọn lửa (truyện vừa, 1945);
Địa ngục và lò lửa (truyện ngắn, 1946 - 1961);
Đất nước yêu dấu (ký, 1949);
Đêm giải phóng (truyện vừa, 1951);
Giữ thóc (truyện vừa, 1955);
Giọt máu (truyện ngắn, 1956);
Trời xanh (thơ,1960);
Sóng gầm (tiểu thuyết, 1961);
Sức sống của ngòi bút (tạp văn, 1963);
Cơn bão đã đến (tiểu thuyết, 1963);
Bước đường viết văn của tôi (hồi ký, 1971);
Cháu gái người mãi võ họ Hoa (truyện thiếu nhi, 1972);
Thời kỳ đen tối (tiểu thuyết, 1973);
Một tuổi thơ văn (hồi ký, 1973);
Sông núi quê hương,
Khi đứa con ra đời (tiểu thuyết, 1976);
Những nhân vật ấy đã sống với tôi (hồi ký, 1978);
Tù nhà nợ nước (tập I trong bộ tiểu thuyết Núi rừng
Yên Thế 1981);
Núi rừng Yên Thế (tiểu thuyết, tập II, 1993);
Tuyển tập Nguyên Hồng (3 tập, tập I: 1983, tập II: 1984,
tập III: 1995).
Một kỷ niệm về nhà văn Nguyên Hồng
Tháng tư năm 1966, tỉnh Hà Bắc mở chuyên
đề giảng dạy môn văn.
Tôi ở Hải Phòng lên, lần đầu tiên được... tham gia
hội giảng và báo cáo kinh nghiệm cùng anh chị em giáo
viên Hà Bắc. Anh Hoàng Tú Bào phụ trách bộ môn văn của
ty (nay đã mất) mời tôi lên trao đổi và giao nội dung
tham dự. Bữa ấy, vào một buổi chiều trước hôm chuyên
đề mấy ngày, ở một địa điểm sơ tán của Ty Giáo dục gần
Cao Thượng. Mưa vừa ngớt, một ông già nhỏ nhắn, đầu
đội mũ lá rộng vành, quần xắn cao gần gối, đến tìm anh
Bào. Tôi dừng việc, mời ông ngồi và sang dãy sau tìm
anh Bào về tiếp khách.
Vừa ló đầu vào cửa, anh Bào đã mừng rỡ:
- A, bác Hồng. Ðang lo thư mời không kịp tới bác. May
quá...
Ông già có tên Hồng mà anh Bào vừa reo gọi, ngắt luôn
lời anh:
- Tôi phải dự chứ. Thèm dự giờ văn của các thầy các
cô giáo lắm, thích lắm chứ. Nhận được thư mời của thầy,
tôi đi ngay đến đây đấy. Cái thú nữa, là dạy văn ở ngay
quê tôi nhá. Rồi ông cười ha hả.
Anh Bào cũng lại cắt mạch hào hứng của ông già, quay
sang tôi:
- Xin giới thiệu với chị Thao: đây là nhà văn Nguyên
Hồng của Hải Phòng- nhà văn của quê hương chị đấy.
Tôi rất mừng vì lần đầu biết ông. Mắt Nguyên Hồng trợn
tròn: "Cô giáo người Hải Phòng? Dạy văn Hà Bắc?".
Tôi mới chỉ kịp vâng, thì anh Bào lại đã quay sang ông:
- Xin giới thiệu với bác Nguyên Hồng: đây là cô giáo
Thao mới ở Hải Phòng lên tỉnh ta năm ngoái. Có 4 con
nhỏ. Giáo viên dạy văn giỏi của Hải Phòng. Kỳ hội giảng
này cô dạy bài "Mẹ Suốt" của Tố Hữu và trình
bày kinh nghiệm "Truyền cảm trong giảng văn".
Bác Hồng chăm chú, đằm thắm nhìn tôi khi anh Bào giới
thiệu. Trên khuôn mặt hơi khắc khổ bỗng tươi rói pha
chút xúc động (tôi chợt nhớ đến một nhà văn nào đó nói
rằng Nguyên Hồng rất dễ xúc động và dễ... khóc nữa).
Rồi rất nhanh, xúc động thật sự. Bác cầm hai tay tôi:
"Xin mừng cô giáo trẻ Hải Phòng, bà mẹ trẻ Hải
Phòng!" (năm ấy tôi 27 tuổi). Thế là miệng thì
rõ ràng mủm mỉm mà hai mắt thì đỏ hoe, bác tiếp:
- Hay quá, tôi phải dự, phải dự chứ, nhá! (bác rất
hay dùng tiếng "nhá" sau câu nói). Rồi ân
cần như thân quen đã lâu, bác hỏi thăm gia đình, cuộc
sống và các cháu nhỏ của tôi
Hôm khai mạc hội nghị, Nguyên Hồng đến sớm hơn nhiều
người, giản dị trong bộ đồ nâu.
Tôi dạy tiết thứ ba, sau tiết văn "Ông giáo già"
của cô giáo Văn Thiên Hương (hiện ở Hải Phòng) và tiết
tập làm văn của thầy Kim Ngọc.
Ðối với người dự; ngồi 3 tiết là khá mệt. Nhưng Nguyên
Hồng thì không có lúc nào tỏ vẻ mệt không thấy nét nào
khác sự chăm chú, hào hứng, ghi chép. Lúc thì ông mủm
mỉm hồn hậu, lúc thì ông gật đầu bằng lòng. Giờ của
tôi, nhiều lần ông đưa khăn lau mắt... Có thể nói Nguyên
Hồng theo tôi suốt giờ "Mẹ Suốt". Và đến nay,
sau hơn 30 năm giảng dạy tôi chưa thấy có một người
dự giờ nào chăm chú, xúc động hết mình như thế.
Rồi chuyển sang buổi chiều báo cáo chuyên đề, Nguyên
Hồng cũng lắng nghe, ghi chép... đầy đủ, nghiêm túc.
Tôi vẫn nhớ mồn một như mới đâu đây dáng nhanh nhẹn
của Nguyên Hồng bước gấp tới tôi lúc kẻng hết giờ dạy,
bác nắm chặt tay tôi: "Rất tin tưởng cô giáo trẻ
Hải Phòng, bà mẹ trẻ Hải phòng". Và bác đưa hai
tay lên đầu, quay xuống dưới lớp vỗ tay cùng học sinh
và giáo viên dự giờ... Ông xin mọi người lắng nghe ông
đọc bài thơ "Cửu Long giang ta ơi". Trời,
Nguyên Hồng có lối diễn cảm đặc biệt - rất vất vả, lột
tả sống động tâm trạng, hồn thơ. Tôi mới biết hóa ra
nhà văn đã rất quý trọng "gậy thần tiên và cánh
tay đạo sĩ từ thuở thiếu thời ấy!
Bút tích Nguyên Hồng còn đây không phải chỉ trong cuốn
sổ nhỏ nữa, mà trong trái tim tôi vẫn rành rành:
"Rất ghi nhớ, qúy trọng và tin tưởng ở những phút
giây được nghe cô giáo giảng dạy các cháu nhỏ tương
lai của đất nước. Mong và tin tưởng rất nhiều ở lòng
yêu nghề và nhiệt huyết của cô giáo - người mẹ trẻ Hải
Phòng".
Và suốt mấy năm ở Hà Bắc, gặp tôi ở đâu - lúc đang
mua thịt ở Cao Thượng, lúc đi thăm học sinh giữa đường
Mỏ Thổ - Nhã Nam, có lần đang mua thuốc cho con ở Cầu
Gỗ...- Nguyên Hồng cũng tay bắt mặt mừng: "Chào
bà mẹ trẻ Hải Phòng" và lại vẫn nét cười đôn hậu
thăm hỏi...
Nguyên Hồng đã đi xa.
Nhà văn Nguyên Hồng yêu quý vẫn rất gần gũi với tôi.
|
LỊCH
SỬ VĂN MINH, VĂN HOÁ VIỆT NAM
|
